Adl-i İlahi

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Ertesi gün, öğrencileri gelip toplanınca şöyle dedi: "Arkadaşlar! Bugün size yeni bir şey söylemek isterim. Şu köşede bir-iki öğrenci ile oturan o Şeyh; ders vermeye benden daha lâyıktır. Ben kendim onun dersinden yararlanıyor, öğreniyorum. Hep birlikte onun dersine gide-lim!" O günden itibaren gözlerinde biraz rahatsızlık olan bu yoksul gi-yinişli Şeyh'in ders halkasına girdi.

Yoksul giyinmiş bu Şeyh, sonraları Hac Şeyh Murtaza Ensarî adı ile tanınan kimsedir. (316) Şüşter (317) şehrindendir ve Ustad'ul-Mute-ahhirin (son dönemler bilginlerinin üstadı) diye anılır.

Şeyh o sıralarda Meşhed, Isfahan ve Kaşan (318) şehirlerine yap-mış olduğu uzun süreli yolculuktan Necef'e yeni dönmüş bulunuyordu. Bu yolculuktan oldukça ilmî kazanç sağlamış, öncelikle Kaşan'da mer-hum Hac Mollâ Ahmed-i Nerakî'nin dersinden çok yararlanmıştı. (319)
İşte kim Merhum Seyyid Hüseyin gibi davranabilir, bu manevî se-viyede olabilirse, Allah için teslim olmuş demektir. Böyle değilse, küfr ve cuhud, hakikat karşısında baş kaldırma ve ayak direme söz konusu olabilir. İleride belirteceğiz ki kâfir denmesinin sebebi, gerçeği kavramasına rağmen bu tür insanın inat ve inkârda ısrar etmesi di-renmesidir. İşte bu hâle "habt" denir ve iyi amellerin heba olmasına ve hiçe gitmesine sebep olur.

Bu sebeple yüce Allah kâfirlerin amelleri hakkında şöyle buyurur:
Rablerine kâfir olanların amelleri kasırgalı günde zorlu yelin dağıttığı kül yığını gibidir.
Varsayalım ki: Pasteur, kuduz mikrobunu bulması ile sonuçlanan çalışmalarını Allah rızası için, Allah için gerçekleştirdi. Allah için ça-lıştı ve halka hizmet ederek Allah'a yakınlaşmak istedi. Böyle bir ame-lin Allah katında karşılık bulabilmesi ve kabul edilmesi için, hakikat karşısında inat ve cuhud hâlinde de olmaması gerekir. Böyle bir kimse, kendisine İslâm tebliğ edilmesine, anlayış ve kavrayışına sunulmasına rağmen diretir ve kabul etmezse, amelleri heba olur.

Burada Pasteur'ü sadece örnek olarak andık. Pasteur'ün böyle bir tutumu olup olmadığını sadece Allah bilir. Biz de böyle bir tutum ta-kınır da hakka karşı inat gösterirsek biz de aynı genel kanunun kap-samına gireriz. Rabbimizden, bizi böyle bir durumdan korumasını ni-yaz ederiz.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Ameller için diğer afetler de vardır. Bunlardan birisi de hakkı ve hakikati savunmada gösterilen kayıtsızlık, ilgisizliktir. İnsan yalnızca cuhud ve inkâr hâlinde olmamakla yetinemez, hakkı savunmalıdır da. Küfe halkı (320) İmam Hüseyin'in (ona Allah'ın selâmı olsun) haklı ol-duğunu biliyorlardı. Bunu ikrar da ediyorlardı. Fakat ona yardımcı ol-madılar. Doğruluk ve sebat ile davranmadılar. Gerçekte hakkı savun-mamak da, korumamak da uygulamada hakka karşı direnmek ve sa-vaşmaktan, cuhuddan farksızdır.

Hazret-i Zeynep (ona Allah'ın selâmı olsun) (321) Küfelilere karşı ünlü konuşmasında onları hakkı korumakta gevşeklik göstermek, do-layısı ile zulüm ve cinayet işlemek ile suçluyordu.

Şöyle buyurmakta idi:

Ey Küfe ehli, ey vefasız hilebazlar, ey zulüm ve sapıklık ehli, ağlıyor musunuz yoksa? Gözyaşınız kurumasın, inlemeleriniz din-mesin. Siz o akılsız kadına benzersiniz ki pamuk eğirmede, iplik yapmakta, eğirip bitirdikten sonra tekrar pamuk hâline getirip tekrar eğiriyordu. (322)
Kendini beğenmek ve böbürlenmek de amelin afetlerinden bir di-ğeridir. Riya da böyledir. Diğerleri gibi ameli boşa çıkarır.

Şöyle bir rivayet vardır:
Zaman olur ki bir kimse salih bir amel işler, bu nurani amel il-liyyinde yer alır. Sonra halk içinde bir toplulukta kendi amelini anlatır ve böbürlenir. Bu da onun amelini alçaltır. İkinci kez anlatır, ameli de biraz daha alçalır. Üçüncü kez anlatınca ameli yok olur-gider. Bazen de şerre dönüşür.

İmam Bâkır (ona selâm olsun) şöyle buyurmuştur:
Salih ameli meydana geldikten sonra korumak, amelin kendisini işlemekten daha güçtür.

Rivayet eden, "Ameli korumak ne demektir?" diye sorunca da, şöyle buyurdu:
İnsan, eşsiz-ortaksız tek Allah için halkın gözünden uzakta bir iş işler ve amel defterine böylece yazılır. Sonra kendisi bunu anlatır, amelin gizliliği kaybolur, açıkta, herkesin bileceği gibi bir amel olarak yazılır. Tekrar başkalarına da anlatırsa o amel hayırlı işler defterinden silinir ve "riya" olarak, gösteriş ve halka hoş görünmek vesilesi olarak günahlar defterine akta-rılır.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Sıfırın Altı

Buraya kadar "sıfırın üstünde" olan hayırlı amellerden söz ettik. Gayrimüslimlerin iyi amelleri üzerinde durduk. Şimdi, gayrimüslimle-rin günahları, kötü amellerinin durumunu görelim. Acaba sıfırın altın-daki eylemler bakımından, Müslümanın şer eylemleri ile gayrimüslim-lerin şer eylemleri arasında fark var mıdır? Bunun gibi, Şiî ile Şiî ol-mayanın günahları farklı mıdır? Müslümanlar ve özellikle Şiî Müslü-manların, "sıfırın altı" yöresindeki eylemler bakımından bir tür doku-nulmazlıkları var mıdır?

Daha önce incelemiş olduğumuz konularda söylediklerimizden şu sonuca varmış oluyoruz: Allah, insanı, bilerek işlediği suçlardan dolayı cezalandırır, kusur ve yetersizliklerden, bilgisizliklerden ileri gelen suçlardan dolayı değil. Daha önce Usulcülerin, Fıkh Usulü bilginleri-nin "Kaaide-i kubh-i ıkaab bila-beyan" (Kanunsuz suç olmaz) kuralını çıkardıkları ayet-i kerimeyi tercüme ettik ve yorumladık. Burada, gay-rimüslimlerin, "sıfırın altı"ndaki yörede, şerler alanındaki sorumluluk-larını belirleyebilmek için, yine temellerini Kur'ân-ı Kerim'de bulan bir başka konuyu, "kusur" ve "istiz'af" konusunu ele alıp incelememiz gerekiyor.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Kaasırlar ve Mustaz'aflar

İslâm bilginlerinin kullandığı terimlerle, insanların bazıları "mus-taz'aflar" veya "murcevne li-emrillah"tırlar. Mustaz'aflar, biçareler ve elleri erişemeyenler, "murcevne li-emrillah", da "haklarında, bunların işi Allah'a kalmıştır denmek gereken kimseler"dir. Allah bunlar hak-kında hikmet ve rahmetinin gerektiğini yapar. Her iki terim de Kur'ân-ı Kerim'de yer alır.

Nisâ Suresi'nin 97-99. ayetlerinde şöyle buyurulur:
Melekler, nefislerine zulmedenlerin canlarını alırken; "Ne yap-makta idiniz!" derler. Bunlar, "Biz yeryüzünde çaresiz ve zayıf bırakılmış (mustazaf)lar idik." diye cevap verirler. Melekler de, "Allah'ın yeri geniş değil miydi? Onda hicret etseydiniz ya!" derler. İşte onların varacağı yer cehennemdir; orası ne kötü bir varış yeridir!

Ancak erkekler, kadınlar ve çocuklardan (gerçekten) âciz olup zayıf bırakılanlar, hiçbir çareye gücü yetmeyenler ve hiçbir yol bulamayanlar müstesnadır.

İşte bunları, umulur ki Allah affeder; Allah çok affedici ve bağışlayıcıdır.

İlk ayet-i kerimede ilâhî görevlilerin ölümden sonra bazı insanlara sorduğu sorulardan ve onların verdiği cevaplardan bahsedilir. Nefisle-rine zulmeden kişilere, "Dünyada ne durumda olduklarını" melekler, ilâhî görevliler soracak ve onlar, "Biz yeryüzünde, arzda, zayıf ve bi-çare duruma getirilmiş kişilerdik, mustaz'afînden idik." diyecekler, özür getireceklerdir. "Bizim elimizde bir güç yoktu." diyeceklerdir. Melekler bunun üzerine diyeceklerdir ki: "Allah'ın arzı, yeryüzü sizin için yeter derecede geniş değil mi idi ki, zayıf, yetkisiz, biçare bırakıl-dığınız yerden göçmediniz de imkân edinmediniz? Şu hâlde siz 'mus-taz'af' sayılmazsınız. (Demek ki mukassirsiniz). Cezayı hak etmişsiniz."
İkinci ayet-i kerimede gerçekten "mustaz'af" olan, gücü çatmayıp eli erişmeyen erkek, kadın ve çocuklardan bahsedilir. Bunlar, kendile-rine bir yol bulamayan, bir çareleri olmayan, gerçekten mazur olan kimselerdir.

Sonra üçüncü ayet-i kerimede de, Kerim olan Allah'ın bunları hoş göreceği, af ve mağfiret ile karşılayacağı müjdesi verilir.
Büyük üstadımız, ruhum ona feda olsun, Allâme Tabatabaî (323), el-Mizan Tefsiri'nde, bu ayetin zeylinde, ayet-i kerime'yi yorumlarken şöyle der:

Allah, dinin emirlerini bilmemeyi ve dinin gereklerini yerine getirmeye her türlü engeli zulüm saymıştır. Kural olarak bu du-rumlar ilâhî affın kapsamına da girmezler. Ne var ki, zayıf, aciz bıraktırılmışlar, göçmeye ve ortamlarını değiştirmeye güçleri olmayanlar müstesnadır. İstisna o şekilde belirtilmiştir ki, mutlaka bu ayet-i kerimede belirtilen şekilde, "göç etme imkânı bulamama"-dan kaynaklanmasının şart olmadığı anlaşılmaktadır. "İstiz'af"ın, bu biçarelik ve acizlik hâlinin kökeni, insan zihninin hakikati kavrayamamış durumda olması ve bu sebeple hakikatten uzak kalması da olabilir.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Bu konuda birçok rivayet vardır. Bu rivayetler; insanlardan bir bö-lümünün "kaasır" kaldığını ve mustaz'af sayıldıklarını gösterir.

Tevbe Suresi'nin 106. ayet-i kerimesinde şöyle buyurulur:
Diğerlerinin işi, Allah'ın emrine bırakılmıştır, cezalandırır ve-ya tövbelerini kabul eder de bağışlar. Allah alim ve hakîmdir. [Her şeyi, bütün şart ve özellikleri bilen ve en iyi, mutlak eksiksiz hükmü verebilen, yargıya varabilendir.]

İmam Bâkır'ın -ona selâm olsun- bu ayet-i kerime hakkında şöyle buyurduğu rivayet edilir:
İslâm'ın başlangıç döneminde (sadr-ı İslâm'da) bir topluluk var-dı. Bunlar başta müşrik idiler ve büyük suçlar işlediler. Hamza ve Cafer'i (324) onlar gibi daha nice Müslümanları şehit ettiler. Bunlar sonunda Müslüman oldular, şirk inancını bıraktılar ve tevhide döndüler. Ne var ki iman onların gönlünde dosdoğru yerleşmedi, gönüllerine yol bulmadı ki müminler zümresinden olsunlar ve cen-neti hak etsinler. Aynı zamanda, bunlar cuhud ve inattan, azabı gerektiren bu hâlden de vazgeçmiş idiler. Bunlar ne mümin, ne de kâfir ve cahid idiler. Bunlar "murcevne li-emrillah" olup bunların işi Allah'a kalmış, havale edilmiştir.

İmam Cafer Sadık'tan -ona selâm olsun- gelen bir rivayet de var-dır. Hamran İbn A'yen der ki: İmam Sadık'tan "mustaz'afîn" hakkında sordum. Buyurdu ki:
Onlar ne müminler, ne de kâfirler zümresindendirler. Onların işi Allah'a kalmıştır. Murcevne li-emrillah zümresindendirler. (325)

"Murcevne li-emrilâh"a ilişkin ayeti kerime'den, bunların işinin Allah'a havale edilmiş olduğu anlaşılmakta ise de, "Mustaz'af" duru-munda olanlara ilişkin ayet-i kerimeden anlaşılmaktadır ki, bunların da ilâhî rahmet ve mağfirete nail olacakları ümit edilebilir.

Toplu olarak alınan bu rivayetlerin tümünden çıkan anlam şudur: Dinî gerekleri kavramada ve yerine getirmede kusurlu görünen kimse-ler, Allah katında kabul edilebilecek bir özür ile, aciz olmaları dolayısı ile, kasten ve inat yüzünden olmaksızın böyle davranmış iseler, ceza-landırılmazlar.

el-Kâfi'de Hamza İbn Tayyar'dan gelen bir rivayette, İmam Sa-dık -ona selâm olsun -şöyle buyurur:
Halk, altı bölüğe ayrılır. Bu altı bölüğü de aslında üç bölükte toplamak mümkündür. İman fırkası, küfr fırkası ve yolunu bulama-mış, şaşkınlık ve sapıklıkta (dalâlette) kalmış olanların fırkası. İnsanların bu bölüklere ayrılabildikleri, Allah'ın cennet ve cehennem hakkındaki vaat ve uyarmalarında anlaşılmaktadır. (İnsanları, bu vaat ve uyarmalar karşısında beliren konum ve durumları ile bu bölüklere ayrılarak sınıflandırmaktadır). Altı bölük şunlardan ibarettir: a) Müminler, b) kâfirler, c) mustaz'aflar, d) murcevne li-emrillah, e) salih amel ile salih olmayan amelleri birbirine karıştırıp işleyenler ve bununla birlikte günahkâr olduklarını itiraf edenler, f) A'raf ehli. (326)

Yine el-Kâfi'de Zürare'den (327) naklen şöyle bir rivayet vardır:
Kardeşim Hamran veya diğer kardeşim Bukeyr ile birlikte idim. İmam Bâkır'ın (a.s) yanına girdim. İmam'a dedim ki: "Biz, insanları çekül (şakul) ile denetliyoruz. Kim bizim gibi Şiî ise, ister seyyid olsun, evlad-ı Ali'den olsun, ister olmasın, onunla dostluk kuruyoruz. Kim bizim inancımız aykırı bir inanç taşıyorsa, o zaman da onu (öncekiler gibi) ehl-i necat değil sapıklık ve helâk ehli sayarak ondan teberri (teberra) ediyoruz, ondan uzaklaşıp ilgimizi kesiyoruz." İmam buyurdu ki: "Ey Zürare! Allah'ın sözü senin sözünden daha doğrudur. Senin [bu kadar, sert hüküm ihtiva eden] sözün doğru olsa idi, mustaz'aflara ilişkin ayet (Nisâ, 4/98) ve "murcevne li-emrillah"a ilişkin ayet (Tevbe, 9/106) nasıl nazil olabilirdi? Allah'ın, günahlarını itiraf eden ve iyi, salih amel ile kötü ameli karıştıranlara ilişkin buyurduğu söz ne olurdu? (Tevbe, 9 / 102) A'raf ehli ne olurlar? el-muellefetu kulubuhum [gönülleri uz-laştırılacak, kazanılacak olanlar] ne olurdu?"

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Hammad (328) Zürare'den naklettiği bu rivayette, İmam ile Zü-rare'nin bu konuyu yüksek sesle tartıştıklarını, evin dışındakilerin de duyduklarını Zürare'den nakletmektedir.

Cemil İbn Dürrac, Zürare'den nakleder ki, İmam sonunda şöyle buyurdu:
Ey Zürare! Allah'a "Hak"tır ki (Uluhiyyet şanındandır ki), dalâlete düşenleri, (sapanları, şaşıranları) cennete iletsin. (Kâ-firleri ve cuhud ehlini değil.)

el-Kâfi'de bir de İmam Musa Kâzım'dan (a.s) rivayet vardır:
Ali -ona selâm olsun- hidayet kapılarından bir kapıdır. Kim bu kapıdan girerse mümindir. Kim bu kapıdan dışarı çıkarsa kâfirdir. Kim bu kapıdan girmediği gibi çıkmaz ise, ne girmesi ne çıkması söz konusu ise, "murcevne li-emrillah", işi Allah'a havale edilenler bölüğündendir.
İmam bu rivayette de iman, teslim ve necat ehli de, inkâr ve helak ehli de olmayan bir topluluktan bahsetmektedir.

Yine Kâfi'de İmam Sadık'tan -ona selâm olsun- nakledilir:
İnsanlar akıl erdiremedikleri, bilmedikleri şeyde durabilseler, bilmeksizin inkâra kalkışmasalar, kâfir olmazlar.

Ehl-i Beyt İmamları'ndan gelen rivayetler incelenirse, İmamların -onlara selâm olsun- şu görüşte oldukları görülür: İnsanın başına ne ge-lirse şundandır: Hak ona arz edilir, o, hakkın karşısında taassup ve inat gösterir. Yahut düşünme ve araştırma görevini yerine getirmez. Bu yüzden sorumlu olur ve cezalandırılır. Fakat, anlayışları, kavrayışları kıt olan, yahut başka sebeplerle; içinde yaşadıkları şartlar dolayısı ile, körü körüne inkârcı veya inceleme ve düşünme görevini yerine ge-tirmemede kusurlu (mukassir) sayılamayacak olan, bu araştırma ken-dilerinden beklenemeyecek olan kişiler, münkir ve muhalif sayılamaz-lar. Onlar, mustaz'af veya "murcevne li-emrillah" (işi Allah'a kalmış) olanlardır. Yine bu rivayetlerden anlaşılmaktadır ki, Ehl-i Beyt İmam-ları -onlara selâm olsun- insanların çoğunu bu tabakadan saymaktadır-lar. (329)

Yine Kâfi'de, Kitab'ul-Hüccet'te bazı rivayetler şu mealdedir:
Kim Allah'a ibadetlerden biriyle ibadet eder, kendisini yorar, uğraşır da onun Allah tarafından tayin edilmiş imamı olmaz, imamı tanımaz, kabul etmez ise, sa'yi kabul edilmez, emeği boşa gider.

Diğer bir rivayet:
Allah, kullarının amellerini, onlar İmam Zamanlarını bilmeksizin ve bilmedikçe kabul etmez.
Bununla birlikte, yine aynı kitapta, İmam Cafer Sadık'tan -ona se-lâm olsun- şu rivayet de nakledilir:
Kim bizi tanırsa mümindir, kim bizi inkâr ederse kâfirdir. Kim de tanımaz, inkâr da etmezse, yolunu kaybetmiş, şaşırmıştır, bizi tanımanın hidayetine erişinceye dek! Bu hâlde iken ölürse, hesabı Allah'a kalmışlardandır.

Muhammed İbn Müslim (330) der ki:
İmam Cafer Sadık'ın (a.s) yanında idim. Solunda oturmakta idim, Zürare de sağında idi. Ebu Basir (331) içeriye girdi ve İmam'dan sordu:
– Allah hakkında şüpheye düşen, şek eden kişi için ne diyor-sun?

İmam şöyle buyurdu:
– Kâfirdir.
– Resul-i Ekrem (s.a.a) hakkında şüphe eden için ne diyorsun?
– Kâfirdir.
Bu sırada İmam Zürare'ye döndü ve dedi ki:
– Böyle bir kimse, elbette inkâr eder, cuhud gösterirse (çıfıtlık ederse), (332) kâfirdir.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Yine Kâfi'de Haşim İbn'il-Berid'in (Sahib'ul-Berid) (333) şöyle de-diği rivayet edilir:
Ben, Muhammed İbn Müslim ve Ebu'l-Hattab bir yerde toplanmış idik. (334) Ebu'l-Hattab sordu: "Sizin, imameti kabul etmeyen bir kimse hakkında fikriniz nedir?"
Ben cevap verdim: "Benim inancıma göre, böyle birisi kâfirdir."

Ebu'l-Hattab şöyle dedi: "Ona hüccet tamam olmadıkça (kendisine gerçek öğreti iletilmemiş ise) kâfir değildir. Hüccet tamam olur da in-kâr ederse, o zaman kâfir olur."

Muhammed İbn Müslim de şöyle dedi: "Sübhanallah! İmamı tanı-mıyor ise, fakat inkâr ve cuhud hâlinde de değilse, nasıl olur da kâfir olabilir? Hayır! Gayr-i arif olan, bilecek durumda olmadığı için bile-meyen, cuhud göstermiyorsa, kâfir değildir."
Böylece biz üç kişi, üç ayrı sonuca varmış olduk.

Sonra hac mevsimi geldi. Hacca gittim. Mekke'de İmam Sadık'ın (a.s) huzuruna eriştim. Aramızdaki konuşmayı arz ettim. Görüşünü sordum. İmam buyurdu ki: "Konuşmaya katılan diğerleri de hazır olunca cevap vereceğim. Bu gece, Mina'da, Cemre-i Vusta'da buluşa-lım, orası buluşma yerimiz olsun." (335)

Gece olunca oraya gittik. İmam, bir yastığı göğsüne dayamış ola-rak, bize sormaya başladı:

– Hizmetinizi görenler, kadınlar ve aile efradınız için ne dersiniz? Allah'ın birliğine, vahdaniyetine şahadet etmiyorlar mı?
Ben dedim ki:
– Elbette ediyorlar!
– Peygamberin risaletini kabul etmezler mi?
– Elbette ederler, niçin etmesinler?
– Peki onlar da sizin bildiğiniz ve kabul ettiğiniz gibi imamet ve velâyeti bilir ve kabul ederler mi?
– Hayır!

– Şu hâlde onların durumu, inancınıza göre ne olabilir?
– Benim (Haşim İbni'l-Berid) inancıma göre İmam'ı tanımayan kâfirdir.
– Sübhanallah! Sokaktaki, çarşıdaki halkı, meselâ sakaları hiç görmedin mi? Bunlardan haberin yok mu? [Sokaktaki adamları tanı-maz mısın?]
– Tanırım elbette.
– Onlar namaz kılmıyor, oruç tutmuyor, hacca gitmiyor mu? Tev-hide mi inanmıyorlar? Peygamberi mi tanımıyorlar?
– Hayır, böyle değil; hepsini yapıyorlar ve inanıyorlar.
– Pekâlâ. Bu halk çoğunluğu, sizin gibi mi? İmam'ı da biliyor, ta-nıyorlar mı?
– Hayır.

– Şu hâlde bunların durumu nedir?
– İnancıma göre, İmam'ı tanımayan kâfirdir.
– Sübhanallah! Kâbe çevresinde bu halkın tavafını görmez misin? Yemen ehlinin, nasıl Kâbe örtüsüne yapıştıklarını görmüyor musun?
– Görüyorum.
– Bunlar tevhide ve nübüvvete iman etmezler mi, Allah'ı ve Pey-gamber'ini bilmezler mi yoksa? Namaz, oruç ve hacları mı yok?
– Bilirler, iman ederler. Bunları da yaparlar.
– İmam'ı sizin gibi tanırlar mı?
– Hayır.

– Şu hâlde inancınız nedir bunlar hakkında?
– Bana göre, İmam'ı tanımayan kâfirdir.
– Sübhanallah! Bu inanç Havaric (Haricîler) inancıdır.
İmam, bu sözünden sonra, buyurdu ki:
– İster misiniz size gerçeği söyleyeyim?
Haşim; merhum Feyz'in (336) sözüne göre İmam'ın söyleyeceğinin kendi inancına karşıt düşeceğini anladığı için:
– Hayır, istemem dedi.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


İmam bunun üzerine şöyle buyurdu:

– Bizden, Ehl-i Beyt'ten işitmediğiniz sözleri kendiliğinizden (Eh-l-i Beyt görüşü imiş gibi) uydurup söylemeniz, çok çirkin bir davranış!
Haşim, sonradan başkalarına şöyle dedi:
– Öyle zannettim ki, bende şu kanaat hasıl oldu ki, İmam, Mu-hammed İbn Müslim'in görüşünü doğru buluyordu ve bize de onu öğütlemek istiyordu.

Kâfi'de bundan sonra Zürare'nin İmam Bâkır (a.s) ile bu konu üze-rinde konuşması, ayrıntılı biçimde aktarılır.
Yine Kâfi'de, "İman ve Küfr"e ayrılan kitabın sonunda, "İman var-sa hiçbir amel zarar vermez, küfr ile de hiçbir amel yarar vermez" baş-lığını taşıyan bir bap vardır. Ne var ki bu başlığın altında verilen riva-yetlerden anlaşılır ki bu başlık bir yargı olarak doğrulanmamaktadır. Şu rivayeti örnek olarak gösterebiliriz:

Yakub İbn Şuayb (337) dedi ki:
İmam Sadık'a -ona selâm olsun- sordum: "Müminler dışında, acaba bu vasıfta olmayan, mümin sayılmayan bir kimse de var mıdır ki Allah'ın ona da ameline karşılık sevap vermesi gereksin?" İmam bu-yurdu ki: "Hayır!"

Bu rivayetin anlamı şudur: Allah sadece müminlere sevap vermeyi, onları mükâfatlandırmayı vaat etmiştir. Allah da vaat edince elbette vaadine vefa gösterir. Müminler dışında kimseye vaatte bulunmadığı-na göre, mükâfat verip vermemek Allah'a kalmıştır.

İmam, bu beyanı ile, Allah'ın mükâfat vereceği veya vermeyeceği ve iman ehli dışında kalan kimselerin "mustaz'aflar" ve "murcevne li-emrillah" hükmünde olduklarını anlatmak istemiştir. Bu gibilerin hük-münün Allah'a ait olduğu, mükâfat verip vermemenin O'na kaldığını söylemek gerekir.

Kâfi'nin bu babının zeylinde bazı başka rivayetler de vardır ki, biz bunları ileride "Müslüman'ın günahları" başlığı altında göreceğiz.
Tabiatıyla bütün rivayetler bunlardan ibaret olmayıp başkaları da vardır. Biz, bütün bu rivayetlerin tümünden bir sonuç çıkardık ve bu da burada açıkladığımız sonuçtur. Aynı sonuca varmayan, bu rivayet-lerden farklı sonuç çıkaran ve bizim vardığımız sonucu kabul etmeyen varsa, kendi görüşünü delilleri ile birlikte açıklayabilir, olur ki biz de yararlanırız.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


İslâm Hakîmlerinin Görüş Açısından

İslâm feylesofları; bu sorunu başka bir biçimde açıklarlar. Ancak, vardıkları sonuç mealen bizim vardığımız sonuca uygundur. Ebu Ali Sina (İbn Sina) (338) der ki:

İnsanlar beden sağlık ve esenliği ile aynı zamanda beden güzelliği açısından üç bölüğe ayrılırlar:
Bedenî (cismî) bakımdan bir kısmı kusursuzdurlar. Bir kısmı çok çirkin veya sağlıksız bir bedene sahiptirler. Bu iki kısma giren insanlar da geriye kalanlara oranla azınlıktadırlar. Çoğunluğu mey-dana getirenler esenlik ve sağlık ile sayrılık (hastalık) yönünden, yine güzellik ve çirkinlik açısından orta bir durumdadırlar. Ne mutlak bir sağlık durumları, ne de doğuştan eksikli ve özürlü doğanlar gibi sürekli bir eksiklik ve hastalıkları söz konusudur. Ne güzeller güzelidirler, ne çirkin mi çirkin.

Ruhî ve manevî açıdan da insanlar aynı durumdadırlar. Bir kıs-mı hakikat aşığıdırlar, bir kısmı ise hakikatin çetin ve zorlu düşma-nı olarak görünürler. Üçüncü bölüğe gelince, bunlar ortalama durumda olup da çoğunluğu oluşturanlardır. Ne birinci bölüğe girenler gibi hakikat aşığıdırlar, ne de ikinci bölük gibi hakikat düşmanı. Bunlar öyle bir topluluktur ki hakikate erişememişlerdir, fakat ha-kikat onlara gösterilir, anlatılabilirse kabul etmekten geri kalmaz, inat etmezler. (339)

Diğer bir deyişle, İslâmî açıdan ve fıkhî bakımdan onlar Müslüman değildirler. Hakikat açısından ise Müslim-dirler. Diğer bir deyişle hakikate teslim olabilir, teslime elverişli bir ruhî durumdadırlar.
Ebu Ali (İbn Sina), bundan sonra şöyle der:
Allah'ın rahmetini engin bil! (Onu, bir azınlığa özgü sanma!)

Sadr'ul-Müteellihin (340); Esfar'ın hayr ve Şerr'e ayrılmış konula-rında, bu alanda ortaya çıkabilecek şüphe ve tereddütleri ele alırken şöyle der:
Hayrın şerre üstün olduğunu nasıl söyleyebilirsiniz? Oysa evrenin en şerefli yaratığı "insan"a baktığımızda, insanların çoğunluğunun, amel yönünden çirkin davranışlara müptelâ olduğunu, inanç yönünden de batıl inançlar ve cehl-i mürekkeb içinde, bilme-diğini de bilmez durumda bulunduğunu görmekteyiz. Çirkin davranışlar ve batıl inançlar, onların ahiretini mahvetmekte, onları mutsuzluğa, ceza çekmeye mahkum kılmaktadır. Şu hâlde insan türünün, yaratılışın en seçkin varlığının sonu mutsuzluktur, ahiret azabı-dır.
Sadr'ul-Müteellihin; ortaya çıkan bu itiraz ve tereddüdü böylece özetledikten sonra Ebu Ali'nin (İbn Sina) sözüne atıf yaparak şöyle de-mektedir:

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Öteki evrende, ahiret âleminde insanların saadet ve selâmet (mutluluk ve esenlik) durumları, bu evrende selâmet (esenlik, bedeni sağlık) durumları gibidir. Nasıl bu dünyada çok çok sağlıklı, çok çok güzel, çok çok hasta, çok çok çirkin azınlıkta ise ve çoğunluk orta -görece ve bağımlı olarak sağlıklı (salim-i nisbî)- durumda olanlarda ise, öteki evrende de "kümmelin"den, Kur'ân-ı Kerim deyişi ile "sabıkun"dan olanlar (341) azınlıktadırlar. Eşkıya (şakîler ve dolayısı ile ahirette kesin mutsuzluğa uğrayacaklar, bas-kın ve tartışmasız kötü kişiler), Kur'ân-ı Kerim deyişi ile "ashab'uş-şimal" (342) de azdır. Çoğunluk, orta durumda olanlardadır. Kur'â-n-ı Kerim'e göre bunlar "ashab'ul-yemin" olarak adlandırılır. (343)

Sadr'ul-Müteellihin (Molla Sadra-i Şirazî) bundan sonra şöyle der:
Şu hâlde rahmet, selâmet (yargılama ve esenlik) ehli, Allah'ın rahmetine mazhar olup selâmet içinde yaşayanlar, "neş'eteyn"de, her iki doğuş âleminde, dünya ve ahirette çoğunluktadırlar. (344)

Daha sonraları yaşamış düşünürlerden birisi muhtemelen Merhum Ağa Muhammed Rıza Kumşeî (345) Allah'ın, Âlemlerin Rabbinin rah-metinin ne kadar çok geniş olduğunu anlatan güzel bir şiiri vardır ki, bu şiirde hakîmlerin bu konudaki inancı, hatta ariflerin (tasavvuf, irfan ehlinin) meşrebi yansıtılır:

An Hoday dan heme makbul-o na-kabul
Min rahmetin beda ve ila rahmetin yeul
Ez rahmet amedend o be-rahmet revend halk
İn-est sırr-ı aşk ke hayran koned ukûl
Halkaan heme be-fıtrat-i Tevhid zadeend
İn şirk arızî buved-o arızî yezûl
Guyed hıred ke: Sırr-ı hakikat nohofte dar!
Ba aşk-i perde-der çe koned akl-i bul-fuzul'
Yek nokta dan hikayeti-i ma-kân-o ma-yekûn
İn nokta geh suud nemayed gehi nuzûl
Coz men kemer be-ahd-i emanet ne-best, kes
Ger haniyem zalûm ve ger haniyem cehûl.

Şu hüküm Allah'ındır: O makbuldür bu değil
Rahmetten başlayanın dönüşü rahmettir, bil!
Halk rahmetten geldiler, yine ona giderler
Sevginin sırrı budur, buna şaşırır akıl
İnsanların tümü de Hakk'ı birler özünde,
Şirk sonradan gelmişse, ârızî olur zail
Akıl der ki: Hakikat sırrını ne açarsın?
Sevgi açar sırları, akıl olsa da fodul
Bütün olan-bitenin bir noktadır özeti
Bu nokta yükselir de, bakarsın eder nüzul
Rabbim ile emanet ahdim vardır, söylerim!
İster bana zalim de, istersen kara cahil!
Hakîmlerin bahsi sugravîdir, kübrevî değil! (346)

Onlar, iyi davra-nışın ölçütü nedir; amelin, iyi davranışların makbul olması, Allah ka-tında iyi karşılık bulması için hangi ölçüt vardır, bu gibi konularla uğ-raşmazlar. Onlar, "insan" üzerinde dururlar. İnsanların çoğunluğunun, ba-zı fark-larla ve nisbî (görece, bağımlı) de olsa pratikte iyi oldukları-nı, iyi kaldıklarını, iyi öldüklerini ve iyi kaldırılacaklarını düşünürler.

Hakîmler demek isterler ki: İslâm dinini kabul mutluluğuna erişen insanlar gerçi azınlıktadır; ancak, fıtratında, yaratılışında İslâm eğilimi ile, teslim ile, "İslâm-ı fıtrî" ile doğanlar ve "İslâm-ı fıtrî" ile kaldırıla-cak olanlar çoğunluktadır.

Yine bu meşrepte olanların görüşünce, Kur'ân-ı Kerim'de peygam-berlerin "dinlerini beğendikleri kişiler" için şefaat edecekleri ilkesi yer alırken, amaç "din-i fıtrî"dir, yaratılışta var olan ve korunan bu İslâm meylidir, sonradan kazanılan İslâm şart değildir.
Çünkü, bu gibi kişiler gerçeğe ulaşamamış olsalar bile, düşünül-melidir ki, hakikatin onlara tebliğ edilmesine ve ulaştırılmasına rağmen inat etmiş, ona baş kaldırmış da değildirler.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Müslümanın Günahları

"Müslümanın günahları" konusu, "gayrimüslimin hayırlı ameli"-nin karşıt yüzünü ifade eder ve "gayrimüslimin hayırlı ameli" konusunu tamamlar.

Sorun şudur: Acaba Müslümanların günahları; tıpkı gayrimüslim-lerin günahları gibi mi cezalandırılır? Yoksa böyle değil midir?
Önceki, "gayrimüslimlerin hayırlı davranışları" konusu; sadece ku-ramsal (ilmî ve nazarî) bir konu olarak ele alınabilirdi. Ele alınmasında da sadece nazarî zorunluk vardı. Oysa "Müslümanın günahları" ko-nusunun ele alınması kılgısal (pratik, amelî) bir zorunluktur. Çünkü, İslâm dünyasının, çağımızda gözlemlediğimiz Müslüman toplulukla-rının böylesine çöküş ve geri kalışlarının bir sebebi de, İslâm'ın baş-langıç döneminden sonraki çağlarda, Müslümanların bir çoğunun ve özellikle Şiîlerin yersiz bir gurura saplanışlarıdır.
Bu gibi kişilere, "Şiî olmayanların iyi amelleri Allah katında kabul edilebilir mi?" diye sorulunca, şöyle cevap verirler: "Hayır!"
Aynı kimselere "Şiî'nin kötü davranışları, günahlarının hükmü ne-dir?" diye sorulduğunda, bu kez vereceği cevap şudur: "Tümü bağış-lanmıştır!"

Bu iki yargı bir arada ele alınırsa, bunlardan çıkacak sonuç şudur: Amelin hiç mi hiç değeri yoktur. Ne olumlu yönde, müsbet değeri var-dır, ne olumsuz yönde, menfi değeri! İnsanın edebi mutluluğu için ge-rekli olduğu gibi yeterli olan şart, insanın kendisine "Şiî" adını takmış olmasıdır, bu da yeterlidir! Başka birşey aranmaz da, gerekmez de.

Bu topluluk, çoğunlukla şöyle düşünür, akıl yürütme biçimleri ve dayanakları şöyledir:

1) Günahlarımız aynı şekilde hesaba çekilecek, aynı şekilde de-ğerlendirilecek ise, Şiî ile Şiî olmayan arasında ne fark kalacaktır?

2) Bir de çok yaygın ve bilinen bir rivayet vardır:
Ebu Talib oğlu Ali sevgisi öylesine bir hasene, başlı başına bir güzellik ve iyiliktir ki, bu güzellikle birlikte olan hiçbir kötülük (Ali'yi sevenin hiçbir kötü ameli) insana zarar vermez.

Bu iki delilden birincisi cevaplandırılırken şöyle demek gerekir: Şiî ile Şiî olmayan arasındaki fark, şu noktadadır: Şiî olanın elinde, rehberlerinin ona vermiş oldukları bir program vardır. Şiî olmayanın elinde de kendi programı vardır. Her ikisinin de kendi elindeki prog-rama uyması, amel etmesi gerekir ki, aradaki fark ortaya çıksın, Şiî'nin, dünyada ve ahirette, bu programı uyguladığı takdirde diğer inanç sahiplerinden daha ileriye geçeceği apaçık belirsin. Şiî ile Şiî olmayan arasındaki farkı; böylece müsbet yönde araştırmak gerekir, menfi yön-de araştırmanın anlamı yoktur. Şu hâlde: Şiî olan da, olmayan da kendi ellerindeki programlarını ayaklar altına attıkları, uygulamadıkları, hatta aksini yaptıkları takdirde, "Şiî ile Şiî olmayan arasında ayrıcalık gözetilmeli, Şiî korunmalıdır" demenin anlamı yoktur; bu şekilde dü-şünmemeli, "Şiî korunmayacaksa, arkalanmayacaksa, Şiî olmakla ol-mamanın ne farkı kalır ki?" denmemelidir.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Bu şuna benzer: İki hasta kimse birer hekime giderler, Birisi usta ve bilgin bir hekime, diğeri ise bu nitelikte olmayan hekime gider. İkisi de birer reçete alır, ne var ki hiçbirisi bu reçeteye uymaz. Sonra iyi hekime giden sızlanmaya başlar: Benim iyi hekimden reçete almamın ne farkı kaldı ki? Ben niçin hasta kalayım, o da benim gibi hasta ka-lırken? Ben iyi, o da beceriksiz hekime gitmedik miydi?

İşte -ona selâm olsun- Ali'nin farklılığını da onun söylediklerinin yapılmaması hâlinde bizim zarar görmeyişimiz, bizden başkalarının ise ister kendi önderlerinin sözünü tutsunlar, ister tutmasınlar, ziyana uğramalarından ibaret görmek asla doğru değildir.
İmam Sadık'ın -ona selâm olsun- çevresinden birisi, ona şöyle de-mişti: "Sizi sevenlerden bir kısmı yoldan sapmışlardır. Haramları helâl saymakta ve demektedirler ki: Din, İmam'ı tanımaktan ibarettir, başka hiçbir şey değil! İmamı'nı bilirsen, ne dilersen yap!"

Hazret-i Sadık şöyle buyurdu:
"İnna lillahi ve inna ileyhi raciûn! (347) Bu kâfirler, bilme-dikleri bir şeyi kendi kafalarına göre yorumlamışlar! Bu sözün aslı böyle değil şudur: Marifet sahibi ol, ondan sonra ibadetlerden dilediğini yerine getir! Bilgisiz, körü körüne (imansız) amel makbul olmaz. [Önce imanını düzelt, gerçek iman kıl, sonra amelini imanına göre düzenle!]

Muhammed İbn Marid (348) İmam Sadık'a (a.s) sormuştu:
"Sizin, 'İmamını bildikten, Marifet sahibi olduktan sonra ne diler-sen işle!' dediğiniz doğru mu?"
İmam: "Evet!" buyurdu.
Tekrar sordu: "Yani zina etse, hırsızlık yapsa, içki içse de mi?"

İmam buyurdu:
İnna lillahi ve inna ileyhi raciûn! Allah'a andolsun ki bizim hakkımızda insafsızlık ettiler! [Bize bu kadar ters ve aykırı yorumlanmış sözler isnat ettiler.] Biz kendimiz, imam olarak, amellerimizden sorumluyuz. [Bizim de İslâm'ın emrettiğini yapmamız, yasakladığını yapmamamız ve insanlara bunu öğretmemiz, başlıca görevimizdir.] Bizden bu sorumluluk kaldırılmamışken, nasıl olur da bizi sevdiğini söyleyenlerden kaldırılır? Benim, yanlış aktarılan sözümün aslı şöyledir: İmamı'nı tanıdıktan sonra, hayır amellerden dilediğini gönül rahatlığı ile işle, kabul edilmeyeceğinden korkma, [bu marifet, bu bilgi ile, imana dayanan amel yaparsın ve] senden kabul edilir.

"Ebu Talib oğlu Ali'yi (a.s) sevmek öylesine bir hasene, iyilik ve güzelliktir ki, onunla birlikte hiçbir seyyi'e [=kötü amel, günah] zarar vermez." rivayetine gelince, bunun da yorumunun ne olduğunu bilmek gerekir. Büyük bilginlerden birisi, muhtemelen Vahîd Behbehanî (349) bu rivayeti özel bir şekilde yorumlamıştır. Buyuruyorlar ki:

Ali sevgisi bir insanın gönlüne gerçekten yerleşirse, hiçbir günahın zararı insana erişmez. Bunun anlamı şudur: Ali (a.s); insanlık için, Allah'a kulluk için, ahlâk için eksiksiz bir örnektir. Şu hâlde Ali sevgisi gerçek olursa, bir insanın kuru iddiasından ibaret olmazsa, günah işlemeye de engel olur. Şu hâlde, mikropların aşı olan kimseye zarar vermesinin önlenmesi örneğinde olduğu gibi, Ali sevgisi de bir aşı gibi günahları önler. Ali (a.s) gibi amel ve takvanın somutlaşmış görünümü demek olan bir önderi sevmek, insanı Ali'nin tutumunu benimsemeye iletir, günah düşüncesini aklından çıkarır. Elbette sevginin gerçekten olması şartıyla! Ali'yi tanıyan, onun takvasını, onun Allah sevgisini de tanır. Gece yarıları bu sevgi ile nasıl Allah'a yönelip dua ettiğini bilir. Böyle bir kişiye bağlanan ve onu seven; onun tutumuna aykırı işler de yapmaz. Her seven, sevdiğinin dileğini yerine getirir, o-nun buyruğuna saygı duyar. Sevdiğinin sözüne değer vermek ve onun dilediklerini yapmak gerçek sevginin gereğidir. Aslında bu husus Ali'-ye özgü de değildir. Resul-i Ekrem'i (s.a.a) gerçekten sevmek de aynı hükümdedir.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Şu hâlde, "Ebu Talib oğlu Ali'nin sevgisi öylesine hasenedir ki, onunla hiçbir seyyie zarar vermez." hadisinin anlamı şudur: Ali sevgisi; günahın zarar vermesine engel olmakta, demek ki günah, bu sevginin gönlünde yerleşmiş olduğu kişiye yol bulamamaktadır. Anlamı: "Ali sevgisi öyle bir şeydir ki; bu sevgi varsa, dilediğin günahı işleyebilirsin, ceza görmezsin" anlamında değildir.

Bazı "derviş" geçinenler, bir yandan Allah sevgisi iddiasında iken, bir yandan da her günaha batarlar, bunlar yalancı sevenlerdir, gerçek sevgiye sahip değildirler.

İmam Sadık (ona selâm olsun) şöyle buyurur:

Ta'si'l-İlâhe ve ente tuzhiru hubbehu
Hâzâ le-amrî fi'l-fiâli bedîu
Lev kane hubbuke sadkan le-eta'tehu
İnne'l-muhibbe li-men yuhibbu mutîu

Allah'a isyan eder de sever görünürsün
Andolsun ki bu şaşılacak bir iştir
Sevgin gerçek olsaydı, ona itaat ederdin
Şüphesiz, seven sevdiğinin sözüne uyar.

Ali'nin gerçek dostları da günahlardan kaçınmışlardır. Ali'nin ve-lâyeti, Ali'ye olan sevgi bağı onları günahlardan korumuştur. Yoksa günaha kışkırtış, cesaretlendirmiş ve itmiş değildir.
İmam Bâkır -ona selâm olsun- buyurur ki:
Bizim velâyetimize, bizimle karşılıklı sevgi ve dostluk bağına ancak iyi amel ile ve şüpheli şeylerden kaçınmakla, vera' ile erişilir. (350)

Bu söylediklerimizi doğrulayan rivayetlerden bazılarını naklede-lim:
1- Tavus-i Yemanî (351) der ki: Ona selâm olsun, Hüseyin oğlu Ali'yi (İmam Seccad, Zeynelabidin) (352) gördüm. Bütün gece, Allah-'ın evinin, Kâbe'nin çevresinde tavaf etmekte idi ve ibadetle meşgul idi. Yalnız olduğunda, çevresinde kimseyi görmeyince, gözlerini gök-yüzünde gezdirdi ve dedi ki:

Allah'ım! Yıldızlar ufukta görünmez oldular, insanların gö-zünü uyku bürüdü. Senin kapıların, şu anda dileyenler, niyaz edenler için açıktır...
Tavus, İmam'ın münacat ve duasını naklederken der ki birkaç kez, bu dua ve münacat sırasında ağladı. Sonra secdeye vardı, toprak üze-rine secde etti. Yakınlaştım, mübarek başını dizlerime alarak ağladım. Göz yaşlarım yüzüne damlayınca doğrularak: "Beni Rabbimin zikrin-den alıkoyan kimdir?" diye sordu. Dedim ki: "Ey Resulullah'ın oğlu! (353) Benim! Tavus!" Sonra da dedim ki: "Bu kadar ağlamanın ve ta-katten düşmenin, kendinden geçmenin sebebi nedir? Bizim gibi gü-nahkâr ve zalimler bunları yapsak yaraşır. Senin baban Ali oğlu Hüse-yin, nenen Fatıma-i Zehra, atan Resul-i Ekrem'dir." "Bu soyla neden korkuyorsun?" demek istedim. Bana baktı ve buyurdu ki:

Heyhat! Heyhat! Ey Tavus, iş böyle değil! Ana ve baba sö-zünü, ata sözünü bırak! Allah cenneti Habeşli bir köle de olsa itaat eden ve güzel amelde bulunanlar için yaratmıştır. Cehennem azabını (cezasını) da kendine isyan eden kişi için yaratmıştır, soyca Ku-reyşli olsa da! Allah'ın buyruğunu işitmedin mi? "Sur'a üfürüldü-ğünde aralarında soy-sop kalmaz, birbirlerinden de soruşmazlar." Allah'a andolsun, yarın sana önceden işleyip gönderdiğin salih amelden başka hiçbir şeyin yararı dokunmaz.

2- Ona ve Âl'ine Allah'ın salât ve selâmı olsun, Resul-i Ekrem Mekke fethinden sonra Safa tepesinde (354) şöyle seslendi:
Ey Haşimoğulları! (Ey benim yakın soyum!) Ey Abdülmutta-liboğulları! (Ey dede bir yakınlarım!) (355)
Abdülmuttalib ve Haşimoğulları toplandılar. Onlara şöyle buyur-du:
Ben, sizlere gönderilmiş Tanrı elçisiyim. Ben sizlere şefkatliyim, [iyiliğinizi diler, üzerinize titrerim] "Muhammed bizdendir."

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


diye düşünmeyin [nasıl olsa kurtuluruz diye gevşemeyin]. Andol-sun ki ister sizlerden olsun, ister başkasından, ancak takva sahipleri benim dostlarımdır. Yarın, mahşer gününde, sakın ola ki siz dün-yayı sırtlamış, başkaları ise ahireti kazanmış ve yüklenmiş olarak gelmeyesiniz! Ben, benimle sizin ve Ulu ve Yüce Allah ile sizin aranızda bir özür bırakmadım. [Her şeyi tebliğ ettim, size boş ümitler vermedim.] Benim için nasıl ancak amelim varsa, sizin için de ameliniz vardır. [Güzel davranış, salih amel ile kendinizi kurtarın!]

3- Tarih kitaplarında yazılıdır ki: Ona ve Ehlibyet'ine Allah'ın sa-lat ve selâmı olsun, Resul-i Ekrem, mübarek ömürlerinin son günle-rinde iken, bir gece yalnızca dışarı çıkarak Baki' Kabristanı'na gittiler. (356) Orada yatanlar için Allah'tan mağfiret dilediler. Sonra da ashaba buyurdular ki:
Cebrail (357) her yıl Kur'ân-ı Kerim'i bir kez bana sunarken, bu yıl iki kez sundu. (358) Düşünüyorum ki bunun sebebi, dünyadan göçüşümün yakınlaşmış olmasıdır.

Ertesi gün minbere çıkarak buyurdular ki:
Vefatım yaklaşmıştır. Kime bir vaatte bulundu isem, gelsin vaadimi yerine getireyim. Kimin benden bir alacağı varsa, gelsin ödeyeyim.
Daha sonra, sözlerine şöyle devam buyurdular:

Ey insanlar! İçinizden hiçbiri ile Allah arasında soy bağı, nesep ilişkisi yoktur. (359) Ona sadece hayrına olan şeyleri iletip de şerri ondan döndürecek hiçbir şey de yoktur amelden başka! Sakın, içinizden hiçbiri boş yere söylemesin, dilemesin, kuruntuya kapılmasın, amelden başka bir şeyin ona yarar verdiğini sanmasın. Beni gönderen Allah'a andolsun, ancak Allah'ın rahmetine eş olan, onunla birlikte bulunan amel insanı kurtarır. Ben de aykırı gidersem, sürçerim. Allah'ım! Şahit ol ki senin verdiğin göreve uygun olarak bildirdim, tebliğ ettim, doğru haberi insanlığa ulaştırdım!

4- Hazret-i Ali İbn Musa'r-Rıza'nın (Ehlibeyt İmamları'nın seki-zincisi, İmam Sadık'ın torunu) Zeyd'un-Nar adında bir kardeşi vardı. İ-mam, onun tutum ve davranışlarından, hâl ve gidişinden pek mem-nun değildi. İmam ile birlikte Merv'de oldukları bir sırada, bir toplulukta İmam çevresindekilerle konuşurken, Zeyd'in de böbürlenerek Peygam-ber hanedanının makamlarını söz konusu ederek kendi çevresindekilere ,"biz şöyleyiz, biz böyleyiz" diye konuştuğunu işitti. Kendi sözünü keserek Zeyd'e seslendi ve şöyle buyurdu:

Nedir bu söylediklerin? Senin sözlerin doğru olsa ve Resul-i Ekrem'in (s.a.a) soyundan gelenler imtiyazlı olsalar, demek ki Allah onların günahkar olanlarını cezalandırmayacak ve onlara amelleri olmaksızın mükâfat verecek! Şu hâlde sen Allah katında baba-mızdan (Yedinci İmam) daha üstün olmalısın. Çünkü o ibadet ederdi ve bu yoldan Allah'a yakınlık derecelerine erişti. Sen ise, hiçbir şey yapmaksızın onunla eş olabileceğini sanıyorsun.

Sonra Küfe (360) bilginlerinden olup o toplulukta hazır bulunan Hasan İbn Musa'l-Veşşa'a (361) dönerek buyurdular ki:
– Küfe bilginleri şu ayet-i kerimeyi nasıl okuyorlar: "Kale ya Nu-hu, innehu leyse min ehlike, innehu amelun ğayru salih'in. (Ey Nuh, o senin ailenden değil; o kötü, yaramaz bir amel işledi.)"
O da şöyle cevap verdi:
– Onlar, "İnnehu amelu ğayri salih'in" şeklinde okumaktalar. Yani: "O senin soyundan değildir, senin çocuğun değildir, o gayr-i salih bir kişinin çocuğudur."

İmam buyurdu ki:
– Hayır! Böyle değildir. Ayet-i kerimeyi yanlış okuyorlar, yanlış anlam veriyorlar. Ayet-i kerimenin anlamı şudur: "Senin oğlun, bizzat kendisi gayr-i salihtir. O gerçekten Nuh'un (a.s) oğlu idi. Allah katın-dan kovulması ve sonucunda boğulmasının sebebi Nuh'un oğlu olma-sına rağmen kötü kişi olmasıdır." [Esasen İmam'ın ödevi ve görevi budur. Yeni vahiy tebliğ etmek değil, vayhi tahriflerden korumaktır. -H. Hatemi-] (362)

Şu hâlde, Peygamber ve İmam'a soy bağı ile bağlı olmak insanı kurtarmaz. Salih amel gereklidir.

[Kerbela44]

Ynt: Adl-i İlahi


Yaratılıştan İleri Gelen Doğal Şartlar İle
Uzlaşıma Dayanan Şartlar

İnsanlar çok defa yaratılış kanunlarını, bunlara ilişkin yaptırımları (müeyyide), mutluluğa erişmeyi ve kötü yazgıyı insan toplumlarındaki uzlaşmaya dayanan düzenlemelerle kıyas ederler. Oysa yaratılış ka-nunlarının sonuçları gerçek ve tabiî şartlara bağlıdır ve onların bir bö-lümü, parçasıdır. Oysa insan toplumlarındaki düzenleme ve kurallar ise uzlaşıma dayanırlar. Bunların uzlaşıma dayanmaları mümkündür, ne var ki yaratılıştan ileri gelen kanunların ve bunların yaptırımı olan ceza ve mükâfat düzeninin bu şartlara tabi olması ve uzlaşıma dayanması, "itibarı" olması mümkün değildir, bunlar, yaratılıştan ileri gelen tabiî şartlara bağlıdırlar. Bu iki düzen arasındaki farkı göstermek için de bir örnek verelim:

Biliriz ki; toplumsal sistemlerde, her devletin kendisine özgü bir düzenlemesi olabilir. Toplumsal düzenlemeler; insan olarak eşit olmak gereken, aynı doğuş ve yaratılış şartlarına bağlı olan iki insan arasında, farklı toplumların üyeleri olarak farklılıklar doğurabilir ve bu farklılıklar itibarîdirler, uzlaşıma dayanırlar.

Diyelim ki, bir işe adam alınmak istensin. Bir İranlı ile bir Afganlı da yaratılıştan gelen şartlar açısından birbirine eş nitelikte olsun. Her ikisi de bu iş için başvururlarsa, İran vatandaşının işe alınması, Afgan vatandaşının ise, bu özelliği yüzünden işe alınmaması mümkündür. Bu durumda Afganlı şöyle diyebilir: "Ben, işe alınan İranlı ile tabiî şartlar yönünden tamamen eşitim. Ben de sağlıklıyım, ben de gencim. O, bu işin gerektirdiği uzmanlığa sahip ise ben de sahibim." Buna karşı şu cevap verilir: "Yabancılar hukukuna ilişkin düzenlemeler, sizin bu işe alınmanızı engellemektedir."

Aynı kişi bunun üzerine İran vatandaşı olmak için başvursa ve İran vatandaşı olsa, durum değişir. Oysa vatandaşlık belgesi alması; bu kişinin gerçek kişiliğinde bir değişiklik yapmış değildir. Ne var ki top-lumsal düzenlemeler açısından durumu değişmiş, başka bir kişilik durumu kazanmıştır. Çoğunlukla, uzlaşıma dayanan düzenlemelerde, ger-çek ve tabiî kanunlara dayanan eşitlikler göz önünde tutulmaz ve böyle uzlaşıma dayanan itibarî eşitsizlikler meydana getirilebilir.

Oysa yaratılış kanunlarına ve şartlarına dayanan hususlarda durum farklıdır.
Meselâ, Allah korusun, veba gibi bir salgın hastalık İran'da beli-rirse, İran vatandaşı ile Afganlı arasında fark gözetmez. İranlı ile Af-ganlı bünye ve çevre özellikleri bakımından aynı durumda iseler, mik-robun vatandaşlığa göre ayırım gözetmesi ve "ben İran'da ortaya çıktı-ğıma göre İran vatandaşı olmayan Afganlı ile işim yok" demesine im-kân yoktur. Burada yaratılış ve doğa söz konusudur, toplum ve top-lumdaki uzlaşımlar değil! Yaratılış kanunları bu alanda egemendir, toplumsal kanun ve düzenlemelerin bu alanda gücü yoktur.


İlâhî kanunlara, bu kanunların mükâfat ve ceza şeklinde beliren yaptırımlarına gelince, bunlar, toplumlarda hukuk düzenini meydana getiren ve uzlaşıma dayanan kanunlardan farklı olarak, gerçekliklere ve yaratılıştan, doğadan ileri gelen şartlara dayanırlar. Şu hâlde bir kimse, yukarıda verilen vatandaşlık örneğine benzer şekilde "ben Müs-lüman adını taşıyorum, İslâm Defteri'nde ismen kayıtlıyım (nüfus kağıdı Müslümanıyım), şu hâlde imtiyazım ve ayrıcalığım olması gerekir" derse, bu iddianın bir değeri ve yararı olmaz.