Ynt: VELAYET ...welayeti fakih
Nitekim birkaç istisna dışında, İran'daki büyük âlimlerin tamamı bu fetvaya udular.(198) Bu hüküm, birkaç kişinin belli bir mevzudaki anlaşmazlığını çözmek için verilmiş bir yargı fetvası değildi ki merhum Mirza Şirâzi kendi teşhisiyle yargıda bulunup karar vermiş olsun! Müslümanların maslahatı ve "sânevî hüküm"(199) verilmiş yönetim ve devlet boyutlu bir fetvadır bu. Gerekçe varolduğu sürece bu fetva geçerliydi, gerekçenin ortadan kalkmasıyla birlikte bu hüküm ve fetva da kaldırılmış oldu.
Aynı şekilde, Merhum Mirza Muhammed Taki Şirâzi'nin(200) verdiği cihad hükmü -ki ismi müdafaa ve savunmaydı- ve bu hükme bütün ulemanın itaat etmesinin nedeni bunun, "ilsâmî devlet ve yönetimle ilgili bir hüküm ve fetva" olmasıydı.
Nakledildiğine göre Merhum Kâşif'ul Gıtâ da(201) bu mevzuların çoğunu belirtmiştir. Arzettiğim gibi, Merhum Neraki, Hz. Resulullah'ın -sav- bütün şer'i vazife ve yetkilerinn fakihler için de geçerli olduğunu vurgulamaktadır. Merhum Nâiynî de "Ömer bin Hanzala" makbulesine istinaden aynı sonuca varmıştır.(202) Kısacası, bu meselenin yeniliği yoktur, biz sadece biraz daha etraflıca ele almış olduk; devlet ve yönetim mevzununu inceleyerek beylere -konuşmayı dinleyen yüksek din bilimleri öğrencilerine- sunduk ki mesele biraz daha aydınlığa kavuşmuş olsun. Allah Tealâ'nın kitab'ı ve Resulünün -sav- lisanındaki emirlerine itaat ederek günümüzde ihtiyaç duyulan bazı konuları da beyan ettik, yoksa mesele -bizden önce de- birçoklarının anlamış olduğu üzeredir.
Biz burada meselenin esasını ve özünü ele almaya çalıştık; bugünkü ve gelecek neslin bu meseleyi detaylarıyla tartışıp üzerinde etraflıca kafa yorması ve -iktidarı- ele geçirmenin yollarını düşünüp araştırması gerekir. Gevşeklik, tembellik, ihmalkarlık ve ümitsizliği kendilerinden uzaklaştırmalıdırlar. Nasıl kurulacağı ve teferruatla ilgili diğer mevzuları meşveret ve fikir alışverişiyle belirlemeli, islam devletiyle ilgili işleri emin ve güvenilir uzmanlara, inançlı bilge ve akıl sahiplerine bırakmalı; hainin elini devletten, vatandan ve müslümanların beytulmalından kesmeli ve gerçek kudret sahibi Allah Teâla'nın onlarla birlikte bulunduğundan emin olmalıdırlar.
(198) İranlıların Uyanış Tarihi: Nazmi İslam-i Kirmani c:1 s: 14 ve: Yahya'nın hayatı: Devletabadi c:1 s: 109 ve: Tönbeki yasağı: İbrahim Timuri s: 119 ve: İran'da Tütünün Haram Olması:Nıccı R. Caddy, farsç terc: Şahroh Kaymakami s:118.
(199) Şer'i hükümleri ilgilendiren bütün durum ve ünvanlara denilir ve iki şekilde olur: 1- Herhangi bir kayıt ve şarta bağlanmayan genel geçer durumlar için şeriatın verdiği hüküm ve sınırlara "ahkam-ı evveliye" denir 2- Belli bazı şartlar veya istisnâen oluşabilecek zorunluklarda (zaruret, ikrah, çaresizlik, fesada kapılmayla yüzyüze gelme... vb. gibi) verilen hükümse " sânevi hüküm"dür. Mesela murdar -ölü hayvan eti- yemek hükm-ü eveli olarak haramdır. Ama birisi mecbur kalırsa, açlıktan ölmeyecek kadar yiyebilir. Veya mesela tütünün alım satımı ve kullanımı 1. hüküm açısından helal ve câizken; müslümanların zararına, fesada ve kâfirlerin müslümanlara tahakküm ve galebesine yolaçması halinde bu câizlik hükmü kalkar ve haram olur.
(200) Mirza Muhammed Taki bin Muhibbi Ali Şirazi Hayri (-?- 1338 hk): Mukaddimeyi bitirdikten sonra tahsiline devam etmek için Samıra'ya gitti ve Mirza Şirazii Bozorg (Büyük Mirza) 'nın derslerine girdi, kısa sürede onun en iyi öğrencisi oldu. Mirza'dan sonra'da taklid mercii makamına ulaştı ve Seyyid Muhammed Kâzım Yezdi'den sonra da şia dünyasının taklid mercii ve en üst düzey âlimi oldu. Meşhur fetvasını vererek Irak'ta cihad ilanında bulunup, bu ülkeye pençesine geçirmiş bulunan İngilizlere karşı müslümanları savaşa çağırdı. Değerli ilmi eserlerinden bazısı şunlardır: İlm-i Usulde Risalet, Mekasıb'a haşiye ve Ehl-i Beyt'i -s- öven ve onlara ağıt mazmunlu farsça şiirler.
(201) Cafer bin Hızır bin Yahya Necefi ( -?- 1227 veya 1228 ): Şeyh Cafer Kaşıf'ul Gıtâ olarak meşhurdur. Üstadı olan Allame Bahrelulum 'un rıhletinden sonra (hk.1212) Şia dünyasının başkanlığını üstlendi. Fıkıhta mutedil; delil ve mantıkta güçlü oluşuyla tanınmıştır. Çok güzel şiirleri de vardır. Bazı eserleri şunlardır: Keşf'ul Gıta, Şerh-i Kavaid-i Allame, kitab-ı Taharet, Ğayet'ul Ma’mul fi İlm'el Usul, Muhteser-ı Keşf'ul Gıtâ'ul Hakkuk Mubin fi Tasrib'el Müctehidin ve: Teharet'ul Ahbariyyin.
(202) Minyetuttalib fi Haşiyetul Mekasib c:2 s: 327.
Nitekim birkaç istisna dışında, İran'daki büyük âlimlerin tamamı bu fetvaya udular.(198) Bu hüküm, birkaç kişinin belli bir mevzudaki anlaşmazlığını çözmek için verilmiş bir yargı fetvası değildi ki merhum Mirza Şirâzi kendi teşhisiyle yargıda bulunup karar vermiş olsun! Müslümanların maslahatı ve "sânevî hüküm"(199) verilmiş yönetim ve devlet boyutlu bir fetvadır bu. Gerekçe varolduğu sürece bu fetva geçerliydi, gerekçenin ortadan kalkmasıyla birlikte bu hüküm ve fetva da kaldırılmış oldu.
Aynı şekilde, Merhum Mirza Muhammed Taki Şirâzi'nin(200) verdiği cihad hükmü -ki ismi müdafaa ve savunmaydı- ve bu hükme bütün ulemanın itaat etmesinin nedeni bunun, "ilsâmî devlet ve yönetimle ilgili bir hüküm ve fetva" olmasıydı.
Nakledildiğine göre Merhum Kâşif'ul Gıtâ da(201) bu mevzuların çoğunu belirtmiştir. Arzettiğim gibi, Merhum Neraki, Hz. Resulullah'ın -sav- bütün şer'i vazife ve yetkilerinn fakihler için de geçerli olduğunu vurgulamaktadır. Merhum Nâiynî de "Ömer bin Hanzala" makbulesine istinaden aynı sonuca varmıştır.(202) Kısacası, bu meselenin yeniliği yoktur, biz sadece biraz daha etraflıca ele almış olduk; devlet ve yönetim mevzununu inceleyerek beylere -konuşmayı dinleyen yüksek din bilimleri öğrencilerine- sunduk ki mesele biraz daha aydınlığa kavuşmuş olsun. Allah Tealâ'nın kitab'ı ve Resulünün -sav- lisanındaki emirlerine itaat ederek günümüzde ihtiyaç duyulan bazı konuları da beyan ettik, yoksa mesele -bizden önce de- birçoklarının anlamış olduğu üzeredir.
Biz burada meselenin esasını ve özünü ele almaya çalıştık; bugünkü ve gelecek neslin bu meseleyi detaylarıyla tartışıp üzerinde etraflıca kafa yorması ve -iktidarı- ele geçirmenin yollarını düşünüp araştırması gerekir. Gevşeklik, tembellik, ihmalkarlık ve ümitsizliği kendilerinden uzaklaştırmalıdırlar. Nasıl kurulacağı ve teferruatla ilgili diğer mevzuları meşveret ve fikir alışverişiyle belirlemeli, islam devletiyle ilgili işleri emin ve güvenilir uzmanlara, inançlı bilge ve akıl sahiplerine bırakmalı; hainin elini devletten, vatandan ve müslümanların beytulmalından kesmeli ve gerçek kudret sahibi Allah Teâla'nın onlarla birlikte bulunduğundan emin olmalıdırlar.
(198) İranlıların Uyanış Tarihi: Nazmi İslam-i Kirmani c:1 s: 14 ve: Yahya'nın hayatı: Devletabadi c:1 s: 109 ve: Tönbeki yasağı: İbrahim Timuri s: 119 ve: İran'da Tütünün Haram Olması:Nıccı R. Caddy, farsç terc: Şahroh Kaymakami s:118.
(199) Şer'i hükümleri ilgilendiren bütün durum ve ünvanlara denilir ve iki şekilde olur: 1- Herhangi bir kayıt ve şarta bağlanmayan genel geçer durumlar için şeriatın verdiği hüküm ve sınırlara "ahkam-ı evveliye" denir 2- Belli bazı şartlar veya istisnâen oluşabilecek zorunluklarda (zaruret, ikrah, çaresizlik, fesada kapılmayla yüzyüze gelme... vb. gibi) verilen hükümse " sânevi hüküm"dür. Mesela murdar -ölü hayvan eti- yemek hükm-ü eveli olarak haramdır. Ama birisi mecbur kalırsa, açlıktan ölmeyecek kadar yiyebilir. Veya mesela tütünün alım satımı ve kullanımı 1. hüküm açısından helal ve câizken; müslümanların zararına, fesada ve kâfirlerin müslümanlara tahakküm ve galebesine yolaçması halinde bu câizlik hükmü kalkar ve haram olur.
(200) Mirza Muhammed Taki bin Muhibbi Ali Şirazi Hayri (-?- 1338 hk): Mukaddimeyi bitirdikten sonra tahsiline devam etmek için Samıra'ya gitti ve Mirza Şirazii Bozorg (Büyük Mirza) 'nın derslerine girdi, kısa sürede onun en iyi öğrencisi oldu. Mirza'dan sonra'da taklid mercii makamına ulaştı ve Seyyid Muhammed Kâzım Yezdi'den sonra da şia dünyasının taklid mercii ve en üst düzey âlimi oldu. Meşhur fetvasını vererek Irak'ta cihad ilanında bulunup, bu ülkeye pençesine geçirmiş bulunan İngilizlere karşı müslümanları savaşa çağırdı. Değerli ilmi eserlerinden bazısı şunlardır: İlm-i Usulde Risalet, Mekasıb'a haşiye ve Ehl-i Beyt'i -s- öven ve onlara ağıt mazmunlu farsça şiirler.
(201) Cafer bin Hızır bin Yahya Necefi ( -?- 1227 veya 1228 ): Şeyh Cafer Kaşıf'ul Gıtâ olarak meşhurdur. Üstadı olan Allame Bahrelulum 'un rıhletinden sonra (hk.1212) Şia dünyasının başkanlığını üstlendi. Fıkıhta mutedil; delil ve mantıkta güçlü oluşuyla tanınmıştır. Çok güzel şiirleri de vardır. Bazı eserleri şunlardır: Keşf'ul Gıta, Şerh-i Kavaid-i Allame, kitab-ı Taharet, Ğayet'ul Ma’mul fi İlm'el Usul, Muhteser-ı Keşf'ul Gıtâ'ul Hakkuk Mubin fi Tasrib'el Müctehidin ve: Teharet'ul Ahbariyyin.
(202) Minyetuttalib fi Haşiyetul Mekasib c:2 s: 327.
Yorum