VELAYET ...welayeti fakih

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


"Allah'ın hücceti" ne demektir sahi? Sizin "Hüccetullah" teriminden anladığınız şey nedir? Yani -mesela- "haber-i vahid" hüccet midir?(130) Eğer Zürare(131) bir rivayeti naklediyorsa hüccet sayılacak mıdır? hz. İmam-ı Zaman da -af- Zürare gibi midir ve hz. Resul-ü Ekrem'den -sav- haber rivayet etmesi halinde kabul ve amel etmemiz mi gerekir? "Veliyy-i emr"in Allah'ın hücceti olması demek, şer'i meselelerde hüccet olması ve ilmuhal bilgilerini onun söylemesi gerektiği mi demektir? Eğer hz. Resul-ü Ekrem -sav- "ben aranızdan ayrılıyorum, benden sonra Emir'el müminin -s- benim aranızdaki hüccetimdir" buyurursa siz bundan hz. Resulullah'ın -sav- vefatıyla birlikte herşeyin iptal olduğunu ve -islam dininden- geriye sadece şer'i mevzularla ilgili fetva verme işleminin kaldığını ve bunun da hz. Emir'e (hz. Ali'ye) -s- bırakılmış olduğu şeklinde mi bir anlam çıkarırsınız yoksa "hüccetullah demek; hz. Resul-ü Ekrem -sav- nasıl bütün insanlara hüccet ve merci ise ve Allah Teala bütün insanların her konuda kendisine müracaat etmesi için onu tayin buyurmuşsa, fakihler de aynı şekilde halkın işlerinin sorumlusu ve bütün insanların müracaat etmeleri gereken genel merciler demektir" mi dersiniz?

"Hüccetullah, Allah Teala'nın bazı işler için tayin etmiş olduğu kimsedir; onun bütün davranışları, sözleri ve işleri bütün müslümanlara hüccet -delil ve örnek-tir. Birisi aykırı bir iş yaparsa şikayet ve deliller ona götürülecek, dava ona havale edilecektir; eğer bir işin yapılmasını emreder ve hadleri şöyle uygulayın; ganimetleri, zekatları ve sadakaları şu işlere harcayın der ve siz bu emre uymaz veya aykırı davranırsanız Allah Teala kıyamette sizi hesaba çekecektir. Hüccet var olduğu halde işlerinizin halli için zulüm düzenine veya kurumuna müracaat ederseniz Allah Teala kıyamet günü sizi hesaba çekecek ve "ben sizin için hüccet vermiştim, niçin onu bırakıp zalimlere ve zalimlerin yargı organlarına tenezzül ettiniz?" diyecektir. Allah Teala suçluları ve yoldan çıkanları hz. Emir'el müminin'le -s- hesaba çekecek; hilafete el koyanlar, Muaviye, -diğer- Emevi halifeleri, Abbasiler ve bunların istekleri doğrultusunda davrananlar "müslümanların yönetim ve idaresine niçin zorla ve gasbla el koydunuz, liyâkatiniz olmadığı halde neden halifelik ve iktidar makamını gasbettiniz?" diye sorgulanacaklardır.

Allah Teala zalim yöneticiler ve islami usullere aykırı davranan bütün iktidarları "niçin zulmettiniz?" diyerek hesaba çekecektir. "Müslümanların malını ne diye şehvetlerinizin tatmini yolunda harcadınız?! Niçin şu kadar bin yıllık şenlikler, festivaller düzenledin,(132) niçin milletin malını "taç giyme töreni" ve o malum -iğrenç- kutlama törenlerinde yedin?!"(133) diyerek hesap isteyecektir. "O günün şartlarında adaleti yerine getiremezdim" veya "gösterişli binalar, anıtlar, saraylar ve evlersiz edemezdim; kendi hükumetimizi ve nasıl ilerlemekte oldğumuzu gösterebilmek -propaganda- için o taç giyme merasimlerini düzenledim" demeye kalkışırsa kendisine hz. Emir (Hz. Ali -s-) gösterilerek "Bu da devlet başkanıydı" denir, "geniş islam topraklarına hükmediyordu, bütün müslümanların halifesiydi; islamın, müslümanların ve islam beldelerinin şerefini sen mi daha fazla düşünüyordun, bu mu?! Senin mi ülken daha genişti, onun mu?! Senin hükmettiğin o ülke, onun egemenliği altındaki toprakların -küçük- bir kısmıydı sadece; Irak, Mısır, Hicaz, İran vb. hep onun egemenliği altındaydı ve bütün bunlara rağmen onun hükumet konağı camiydi! Bütün yargı ve muhakeme salonu da yine aynı caminin bir köşesiydi!! Onun ordusu camide hazırlanır, camiden hareket ederdi, -onun komutasında- namaz kılan inançlı insanlar savaşa gidiyordu; nasıl ilerlediklerini ve neler başardıklarını da gördünüz!"(134)

Bugün islam fakihleri halka "hüccet"tirler; tıpkı hz. Resul'ün -sav- Allah'ın hücceti olması gibi; bütün işler ona havale edilmişti, kim bir suç işler, kanunu çiğnerse ona gidiliyordu. Fakihler, -masum- İmam -s- tarafından halka hüccetirler. Müslümanların bütün işleri; herşey onlara bırakılmıştır. Devlet ve yönetim işleri, müslümanların idaresi ve işlerinin yoluna koyulması, genel gelirlerin toplanması ve gereğince harcanmasında kim kusur işler, kanunsuz davranırsa Allah Teala ona tevdi edecektir. Bu rivayetin delil ve doğruluğu kesindir; senet ve belgesi üzerinde biraz düşünmek gerekirse(135) delil olarak zikredilemezse bile sözkonusu meseleyi onaylayıcı nitelikte olduğu apaçık ortadadır.

(130) Tevatüre varmayan rivayete "haber-i vahid"denir. Yani insanda kesin yakin doğurabilecek sayıda insanlarca naklolunmayan haberdir. Haber-i vahid eğer güvenilir insanlarca naklolunmuşsa "muteber haber" denilir ve şer'i hükümlerde delil yerine geçebilir.Haber-i vahidin hücciyet ve delil sayılması derken, bir ameli yerine getirmenin, bu haberle farz sayılması kastedilir. Aslı olmazsa, amel etmeyen mazurdur.
(131) "Zürare" lakablı Abdurrebhi bin Eeyn Şeybani Kufi (öl: hk 150) İmam Bakır ve İmam Sadık -s- 'ın ashabındandır, hadis alimlerinin şeyhi, ashabın fakihlerindendi. Bütün rical alimleri onu "güvenilir" saymış ve "icma" ashabından kabul etmişlerdir. İmam Sadık'ın -s- ona pek değer vediğine dair rivayetler vardır. El İstitae ve Cebr'in yazarıdır.
(132) Muhammed Rıza Pehlevi hş 1350 (1972'de) sonbaharında İran şahinşahlığının 2500. yıldönümü münasebetiyle Persopolis denilen târihi mıntıkada pahalı şenlikler düzenledi. 69 ülkeden 20 arap emir ve kralı, 5 kraliçe, 21 prens, 16 cumhurbaşkanı, 3 başbakan, 4 cumhurbaşkanı yardımcısı ve 2 ülkenin dışişleri bakanının katıldığı ve 1 hafta süren bu şölenler İran halkına 200 milyon doları aşan bir rakama malolacaktı! O günkü resmi gazeteler bunun sadece 133 milyon tümen olduğunu yazmışlardı. Davetliler 3 dev çadır ve 50 büyük çadırda ağırlandı, bölgeyi aydınlatmak için Tahran ve Şiraz 'dan 6000 millik elektrik kablosu çekılecekti! Bu "şahâne" (?) şenliklerdeki yemekler şunlardı: Havyarlı bıldırcın yumurtası, yengeç, mantarlı kuzu kebabı, karaciğeri dolmalı tavus kızartması. Yemekten sonra alınan meyve ise Fransa'dan özel olarak getirilmiş taze ahududu ve incir usaresi ve özel olarak yetiştirilmiş bir diğer ahududu. Misafirleri ağırlamak ve yemekleri hazırlamak üzere şenliklerden 10 gün önce bir Fransız; başaşçı ve çıraklardan mütşekkil 150 kişilik bir ekiple Tahran'a davet edilmişti. Paris'in tanınmış hızlı sosyete restoranı "Maxım" bu şölenlere özel hazırlanmış 25 bin şişe şarapla özel yemekler ve alkollü içkiler göndermişti. 2500. şahinşahlık kutlama şölenlerine dünyanın dört bir yanından 600 gazeteci, fotoğrafçı ve film ekibi davet edilmiş ve şenliklerle ilgili olarak 1 milyon kelimeyi aşkın bir haber hacmi dünyanın dört bucağına muhabere edilmişti. Amerika NBC televizyonu bu şenlikleri uydu yayın aracılığıyla bütün ABD'de yayınlamıştı. Bkz. Tarih-i siyas-i 25 sale-i İran Gulamrıza Necetai, c:l s:348 - 351 ve şekes'ti şahane: Marurın Zunıss, Farsç, Abbas Muhbir s: 123 ve sonrası.
(133) İran'ın sabık ve madum şahı Muhammed Rıza Pehlevi 1346 Aban'ında astronomik rakamlara varan şenlikler düzenleyerek resmi bir merasimde taç giydi! Bir ay süren bu kutlamalar boyunca başkent Tahran'ın cadde ve sokaklarında kullanılan malzemeler şunlardı: 700 ton demir ve çelik, 300 km.'lik kablo, 100 binlerce lamba, floresan, plastik ve aliminyum levha ve çeşitli süs malzemeleri. Şah ve kraliçe Farah'ın taçları Fransa'nın meşhur sosyete kuyumcusu "Porarıel" tarafından sarı ve beyaz altınla özel siparişle yapılmış, çok pahalı mücevherlerle süslenmişti.
(134) Taberi Tarihi c:3-4, İbni E'nam'ın El Futuh'u, Avrupa'da islam fetihleri. Şekip Arslan.
(135) Senedin biraz düşündürücü olmasının nedeni, hakkında belki bir güven senedinin ulaşmadığı İshak bin Yakub'a istinadendir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Kur'an-ı Mecid'den Ayetler

Bahsimizi onaylayıcı nitelikte bulunan bir rivayette Ömer bin Hanzala'nın "makbule"sidir.(136) Bu rivayette âyet-i şerifeye müracaat edilmiş olduğundan öncelikle bu ayet ve ondan önceki ayetlerin incelenip anlamının belli ölçüde anlaşılması ve ilgili rivayetin bu merhaleden sonra ele alınması gerektiği inancındayız.

Euzubillahi mineşşeytanirraciym;

"...Hiç şüphe yok, Allah size emanetleri ehline -sahiplerine- teslim etmenizi ve insanlar arasında hükmettiğiniz -onları yönettiğiniz- zaman adaletle hükmetmenizi -yönetmenizi- emrediyor. Bununla Allah size ne güzel öğüt veriyor! Doğrusu, Allah işitendir, görendir. Ey iman edenler, Allah'a itaat edin, peygamberlere itaat edin ve kendi emir sahiplerinize -sizi yöneten âmirinize- de itaat edin. O halde bir şeyden anlaşmazlığa düşerseniz artık onu Allah'a ve Resulüne döndürün; -tabii ki- eğer Allah'a ve ahiret gününe iman ediyorsanız. Böyle davranmanız hayırlı ve sonuç bakımından da daha güzel ve iyidir."(137)

Yukarıdaki ayette Allah Teala emanetin ehline teslim edilmesini emretmektedir. Kimileri buradaki "emanet"in kesinlikle bilinen anlamda, yani halkın emanetleri ve "hâlık"ın -Yaratan'ın- emanetleri, yani şeriat hükümleri olduğunu belirtmiş ve "ilahi emanetin sahibine teslimi"nden maksadın "islam hükümlerinin gereğince yerine getirilmesi" olduğunu söylemişlerdir.(138) Kimileri ise bu ayetteki "emanet"ten kastedilenin "imamet" olduğuna inanırlar.(139) Mezkur rivayette de "Bu ayette kastedilen biziz Ehl-i Beyt'in -s- masum imamları" buyurmaktadır.(140) Allah Teala emir sahiplerine (vâli), ki hz. Resul-ü Ekrem'le -sav- onun Ehl-i Beyt'inin imamlarıdır -s-, velâyet ve imameti ehline aktarmalarını buyurmaktadır. Yani hz. Resul-ü Ekrem -sav- velayet ve imameti hz. Emir'el müminin Ali'ye -s- versin, o hazret de kendisinden sonraki veliye -imama- (ve hz. Mehdi -af-'e varıncaya kadar Ehl-i Beyt imamlarına -çev-).

(136) "Mukbule" senedinin sıhhatine veya yanlışlığına bakmadan hadis ve fıkıh bilginlerinin kabul ve ona göre amel ettiği hadistir, ör: Ömer bin Hanzala hadisi gibi.
(137) Nisa/58-59.
(138) Mecmeul beyan, Nisa/58.
(139) Ae ve Tefsir-i Burhan ve Dürrulmensur tefsirinde aynı ayetin açıklamasında.
(140) Usulü Kafi, c:2, s: 22-24, Kitabul Hücce, "innel imam aleyhisselam..." babında ve Mecmeul Beyan Tefsiri, Burhan ve Nurussekaleyn tefsirlerinde aynı ayet.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Dikkat edilirse bu ayet-i kerimede "insanlar arasında hükmettiğiniz zaman adaletle hükmedin buyrulmakta ve "yönetimin başına geçip onlara hüküm sürdürdüğünüzde âdil hüküm sürdürün" denilmektedir. Görüldüğü gibi bu ayet yargıda bulunan hakim ve kadılara değil, devleti yönetenlere ve "hüküm sürdürenler"e hitap etmektedir. Nitekim hakim veya kadı sadece "yargılamak için" hüküm veren insanlardır; kelimenin en geniş ve tam anlamıyla "hükmetmek ve hüküm sürdürmek" konumunda değildir. Hâkim ve kadının hüküm vermesi sadece bir açıdan ve tek boyutludur; çünkü o sadece yargı hükmü verebilir, icra ve yürütme hükmü değil. Nitekim son yüzyıllardaki yönetim tarzlarında hakimler, egemenliği elinde bulunduran üç zümreden (yasama, yürütme, yargı -çev-) biridir, egemenlik ve hakimiyetin tamamı onların elinde değildir. Diğer iki zümre de yürütmeyi temsil eden bakanlar kuruluyla, yasama ve programlamaları üstlenen meclistir. Yani yargı işi aslında -devlet ve egemenliğin tamamı değil- devlet ve hükmetme olayının sadece bir kısmı, bir bölümüdür. Binaenaleyh mezkur ayet-i şerife iktidar ve devletle ilgili olup yargı ve hakimleri de, diğer bütün idare ve yönetim kollarını da kapsar.

Bütün dini işler "ilahi bir emanet"ten ibaret olduğuna ve emanetin de ehline ve sahibine verilmesi gerektiğine göre, ayetten de anlaşılacağı üzere bu işlerden biri olan iktidar ve yönetimle ilgili herşeyin adalet ölçüsünce, yani şeriat hükmü ve islam kanunları çerçevesinde yapılması gerekir. Hakim -kadı- de bâtıl hüküm vermemelidir; yani gayri islami ve haksız kanunlara dayanarak hükümde bulunmamalıdır; ne onun yargı ve muhakeme usulü, ne de onlara dayanarak hüküm vereceği kanun maddeleri kesinlikle gayri islami (bâtıl) olmamalıdır. Keza mecliste plân ve program hazırlayanlar, mesela ülkenin mâli programlarını hazırlayanlar kamu arazileri üzerinde tarımla uğraşan çiftçilere âdil miktarda bir haraç -kamu arazi vergisi /çev/- belirlemelidirler. Bu vergiler onları perişan edecek; hem onların hem memleketin arazi ve zıraatinin mahvına sebep olacak şekilde ağır olmamalıdır. Keza kanun hükümlerini icra edenler bir mahkeme hükmünü icra etmek, mesela hadleri uygulamak istediklerinde -şeriat ve islam- kanununun sınırlarını aşmamalı, fazladan bir tek kırbaç vurmamalı, -suçluya- hakarette bulunmamalıdırlar.

Hz. Emir'el müminin (Ali) -s- iki hırsızın elini kestirdikten sonra onlara öylesine şefkat ve sevgiyle davranıp ihtimamla tedavi ve bakımlarını sağlıyor ki -bu iki hırsız, iyileştikten sonra- hazretin methiyecilerinden oluyorlar.(141) Veya Muaviye'nin yağma ve talan birliklerinin* zımmet ehli -islam ülkesinde yaşayan gayri müslim- bir kadının ayağındaki halhalları çıkarıp aldığını duyunca o kadar rahatsız oluyor ve duyguları inciyor ki,bir konuşmasında "bu olayın etkisiyle insan düşüp ölüverse, yeridir!" buyuruyor!(142) Bunca duyguludur o; ama gerektiği zaman -bir bakıyorsunuz- pekalâ kılıcını sıyırıp kötüleri ve müfsitleri tam bir güç ve kuvvetle ortadan kaldırmaktadır. Adaletin anlamı budur işte.

(141) Füru-u Kafi, c:7, s:264, Kitabul Hudud, "nevadir" babı, 22. hadis ve Vesailuş şia c:18, s:528, kitabul Hudud, "haddussırgo" babları, 30. bab, 1. hadis, Bihar, c:40, s:291 ve Tarih-i Emirelmüminin -s-, 97. bab, 44. hadis.
* Kufe şehri çevresi ve diğer mıntıkalarda istikrarsızlığı körükleyen Muaviye, anarşi yaratmak için, Hz. Ali'nin -s- hilafeti döneminde birçok bölgeye eşkıya salmış, çapulculuklarda bulunmuş ve bu yolla Hz. Ali'nin -s- iktidarını tezyife uğratmayı planlamıştır. -çev-
(142) "...Bana ulaşan bir habere göre saldırgan askerlerden (Muaviye'nin milis kuvvetlerinden) biri, bir müslüman ve bir zımmi kadına saldırarak ellerinden, boyunlarından ve ayaklarından bilezik, gerdanlık ve halkalarını zorla çıkarıp almış! Kadıncağızlar ağlayıp yalvarmışsa da o çapulcular kulak asmayıp gitmişler, hiçbir saldırıya uğramadan, burunları dahi kanamadan hem de!... Sırf bu hadisenin acısıyla bir müslüman düşüp ölürse kınanmaz; insan düşüp ölse, yeridir hani!! "Nehc'ul Belaga, 2. hutbe.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Âdil egemen -ayette geçen "adaletle hükmeden yönetici"- hz. Resul-ü Ekrem -sav-dir; eğer o falan mıntıkayı ele geçirin, falan evi yakın; islam için, müslümanlar ve diğer milletler için zararlı olan falan taifeyi ortadan kaldırın" derse adâletle hükmetmiştir. Bu gibi durumlarda bu emirleri vermezse adalete aykırı davranmış olur; çünkü islamı, müslümanları ve bütünüyle insanlık camiasını kaale almamış, düşünmemiş olur. Müslümanları ve bütün bir insanlık camiasını yönetmekte olan birinin daima genel durumları nazara alması, kamunun ve bütün bir toplumun çıkarlarını gözününde bulundurması; kişisel duygularını ve özel mülahazaları bir kenara bırakması gerekir. Bu nedenledir ki islam birçok kişiyi toplumun maslahatı ve bütünün yararı için yok etmiş, insanlığın maslahatı uğruna nicelerini ortadan kaldırmış, fesad ve bozulmalara sebebiyet verip toplum için muzır ve zararlı olan birçok taife ve grubun kökünü kazımıştır. Bozguncu ve rahatsızlık verici bir cemaat olan, islam toplumunda rahatsızlık ve bozulmalara -müfside- yol açan, islama ve islam devletine zarar veren "Benî Kurayzâ yahudileri"ni Hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- ortadan kaldırmıştır.(143)

Esasen bu iki sıfat, müminin sıfatlarındandır; adaleti uygulaması gereken yerde hiç korkmayıp, tam bir güç ve cüretle adaleti icra eder, zerrece duygusallığa kapılmaz; şefkat göstermesi gereken yerde de fevkalâde bir sevgi ve şefkat göstermeyi ihmal etmez. Mümin, toplum için "emniyet verici ve emniyeti sağlayıcı" bir eksendir; yani müslüman ve gayri müslüman için bir sığınaktır o; onun egemenliği altında herkes huzur ve güvence içindedir, korkusuzca ve rahatça yaşar. Bu gün insanlar şu baştaki yöneticilerden korkuyorsa, nedeni onların egemenliklerinin hak ve kanun üzere değil, zorbalık üzerine kurulmuş olmasıdır. hz. Emir -s- (hz. Ali) gibi bir yöneticinin devletinde ise sadece hainlerle zalimler korkarlar; orada korku sadece başkalarının haklarına saldıranlar ve mütecavizler içindir, toplum ve halk içinse korku ve endişe diye birşey yoktur onun yönetiminde.
İkinci ayette "Ey inananlar, Allah'a itaat edin, Resullerine itaat edin ve sizden olan emir sahiplerine de..." buyruluyor.

"Emaneti ehline -sahibine- verin" mealindeki 1. ayetin masum imamlara -s- ait olduğu rivayette geçmektedir. "Hükmettiğiniz zaman âdaletle hükmedin" ayetiyse yönetimin başında bulunan "emir sahipleri" içindir, "...Allah'a itaat edin..." kısmı ise islam ümmetine hitaptır(144) ve ümmete "İlahi hükümler hususunda Allah'a, hz. Resul-ü Ekrem'e -sav- ve ululemr'e -yani masum imamlara- itaat edin, onlara uyun" denilmekte, onların emirlerine uyulması, devlet ve yönetimle ilgili kararlarına itaat edilmesi istenmektedir ümmetten.

Burada geçen "Allah Tealâ'ya itaat"le, "hz. Resul-ü Ekrem'e -sav- itaat"in iki ayrı şey olduğunu daha önce de belirtmiştim. İbadetle ilgili olsun, olmasın, bütün şer'i hükümler Allah Teala'nın emirleridir zaten. -Yani mesela- Namaz hususunda hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- kendiliğinden buyurmuş olduğu bir tek emri yoktur, eğer insanları namaz kılmaya davet ediyorsa bunu -kendisinin değil-, Allah'ın emri olduğu için yapmakta -ve gerçekte O'nun emrini tebliğ etmektedir sadece- Nitekim bizim namaz kılıyor olmamız da Allah'a itaat etmemizdir.

(143) Beni Kurayza (Kurayzaoğulları) Medine yakınlarında yaşıyan bir yahudi kabilesiydi, Peygamber-i Ekrem'le -sav- barış ve saldırmazlık antlaşması imzalamışlardı, ama Ahzab Savaşı'ında (Hendek Savaşı) ahdlerini bozup sözlerini çiğneyerek Kureyş ve Katfan oğullarıyla birleşip müslümanlara karşı ayaklandılar ve savaş sırasında Medine 'de anarşi yarattılar. Savaş mülümanların zaferiyle sonuçlandıktan sonra hz. Resulullah -sav- onları kuşatmaya aldı, Kurayza yahudileri Sa'd bin Muazz'ın hakemliğini kabul edeceklerini açıkladılar. Sa'd, onların savaşçı erkeklerinin öldürülmesine, kadınlarının ve çocuklarının esir alınmasına, mallarının da müslümanlar arasında bölüştürülmesine karar verdi..." Bkz İbni Hişam siyeri c:3 ve 4 s:238-246 ve Taberi Tarihi c:2 s:245.
(144) Kafi c:1 s:276, kitabul hüccet, "innel iman..."bâbı, 1- hadis ve Burhan Tefsiri c:1 s:379-386, 1 ve 4 ayetlerin tefsirinde.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


"Resul-ü Ekrem'e -sav- itaat", yukarıdaki "Allah'a itaat"ten ayrı bir kavramdır. O hazretin emirleri, bizzat kendisinin vermiş olduğu ve devlet ve yönetimle ilgili emirlerdir. Mesela "Usame'nin ordusuna katılın ve onun komutasına girin", "sınır boylarını şöyle koruyun", "vergileri şuralardan toplayın", halka şöyle davranın" vb. emirler hep hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- emirleridir. Allah Teala bizi, hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- emirlerine itaat etmekle de yükümlü kılmıştır. Nitekim "ululemr"e itaat etmemizi de Allah emretmektedir -ki bizim mezhebimizce kesinlikle Ehl-i Beyt'in -s- masum imamlarıdırlar-. Devlet ve yönetimle ilgili olarak ayette geçen "ululemre itaat" de "Allah'a itaat" ten farklı bir kavramdır. Tabi bu arada Allah Teala'nın "Resul'üne ve ululemre itaat"i emretmiş olması nedeniyle onlara itaatin gerçekte Allah'a da itaat olduğunu da hemen hatırlatalım.

Ayet-i kerimenin devamında "...herhangi bir konuda anlaşmazlığa -niza- düşerseniz o meseleyi Allah'a ve Resul'üne -sav- götürün..." buyrulmaktadır.
Halk arasında vuku bulan anlaşmazlık ve nizalar iki türlüdür: Birincisi iki kişi veya iki grup arasındaki anlaşmazlıklardır; mesela biri alacaklı olduğunu söylemekte, diğeri bunu inkar etmektedir ki bu şer'an veya örfen ispat gerektirmektedir. Bu gibi hususlar şer'i hakim ve kadılara tevdi edilir, şer'i hakim bu meseleyi inceleyip karara bağlamakla mükelleftir, bunlar hukuk davalarıdır.

İkinci türde ise herhangi bir niza veya anlaşmazlık sözkonusu değildir de, ortada bir zulüm veya cinayet vardır. Meselâ zorba birisi, bir adamın malını zorla almıştır veya milletin malını yemiştir, ya da bir hırsız birinin evine girmiş, malını çalıp götürmüştür. Bu gibi durumlarda müracaat edilecek makam şer'i hakim veya kadı değil; savcılıktır. Hukuki değil, cezâi olan ya da hem hukuki hem cezâi olan bu gibi durumlarda önce, kanun ve hükümlerin koruyucu ve gözetleyicisi olup toplumun haklarının savunucusu sayılan savcı işe başlar ve iddianamesini -hazırlayıp- sunar, sonra da hâkim işi inceler ve hüküm verir. İster hukuki ister cezâi olsun bu gibi hükümler, hakimiyet -ve devlet-in bir kolu olan "yürütme" gücü tarafından icra edilir.
Kur'an-ı kerim "aranızda bir anlaşmazlık olduğunda..." buyuruyor; "yani hangi konuda olursa olsun, ihtilafa düştüğünüzde hüküm ve kanun mercii Allah, yürütme gücü ve mercii ise O'nun Resul'üdür" deniliyor. hz. Resul-ü Ekrem -sav- hükmü Allah'tan almak ve icra etmek durumundadır. Eğer bir ihtilaf ve anlaşmazlık mevzuu varsa hz. Resulullah -sav- şer'i hakim olarak meseleye müdahele eder ve davaya bakar. Zorbalık veya başkasının hakkını yeme türünden bir anlaşmazlık olduğunda da müracaat olunması gereken merci ve makam yine hz. Resulullah'tır -sav-. O, islam devletinin başkanı olduğu için adaleti yerine getirmek ve hak sahibinin hakkını aramakla yükümlüdür, memur gönderir, meseleyi takip eder ve hakkın hak sahibine tahsilini sağlar. Blinmelidir ki hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- merci olduğu her işte masum imamlar da -s- mercidirler. Masum imamlara itaat de, hz. Resul-ü Ekrem'e -sav- itaattir.

Kısacası 1. ayetteki "Hükmettiğiniz zaman adaletle hükmedin" ve 2. ayeteki "Allah'a, Resulü'ne ve ululemre itaat edin..." ve nihayet "...aranızda bir anlaşmazlığa düştüğünüz zaman..." buyruklarının tamamı "hükmetme ve yönetme"yle "yargı"yı birlikte içermektedir ve sadece yargıya mahsus değildir; devlet ve yönetimle ilgili bazı ayetler de vardır ki bilhassa yönetimin "yürütme" gücüyle ilgilidir.

Bu ayetleri izleyen ayette* şöyle buyrulmaktadır: "Sana indirilene ve senden önce indirilene gerçekten inanmış olduğunu zannedenleri görmedin mi? Tâğut'un -gayrimeşru güçlerin- nezdinde yargılanmak ve ondan adalet isterler; oysa onlar onu -tağutu- kesinlikle reddetmekle emrolunmuşlardı".
"Tâğut"tan maksadın genel anlamda ilâhi egemenlik karşısında tuğyan edip saltanat ve devlet kuran zalim iktidar ve düzenlerle bunlara bağlı gayrimeşru ve haksız resmi ideoloji güçleri olduğunu söylemez isek -bile, en azından yöneticilerle yargı sorumlularının kastedildiğini kabul etmek zorundayız. Çünkü adalet isteme, hakkını arama ve suçluya yaptırım uygulanmasını bekleme gibi şeyler genellikle yargı makamlarını ilgilendirir ve yargının karar ve hükümlerini de yine genellikle "iktidar ve devlet" olarak bilinen yürütme güçleri uygulamaya koyarlar. Zulüm düzenleri yargısıyla, iktidar ve yürütme gücüyle ve diğer bütün zümre ve sınırlarıyla "tağut"turlar. Çünkü Allah Teala'nın hükmü karşısında tuğyan ve serkeşlikte bulunmuş, kendi keyfinin çektiği kanunları çıkarmış ve bu kanunları uygulamaya koyulmuştur ki yargı ve muhakemesi de bu kanunlara dayalıdır. Allah Teala, "bunlara kâfir olun -reddedin" buyuruyor, yani onlara karşı, emir, kanun ve hükümlerine karşı isyan edip başkaldırın. Tağuta kafir olamak, yani gayriilahi ve gayrimeşru düzen ve güçlere kafa tutmak isteyenlerin pek ağır sorumluluklar taşıyacakları ve var güçleriyle bu sorumluluğun üstesinden gelmeleri gerektiği ortadadır.

* Nisa/60.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Ömer Bin Hanzala'nın Makbulesi

Şimdi Ömer Bin Hanzala makbulesine geçip bu rivayette neler söylendiğine bakalım; Ömer Bin Hanzala şöyle diyor:

"Borç veya miras hususunda anlaşmazlığa düşüp, düzenin mahkeme ve kadılarına müracaat eden iki -şia- arkadaşımızın bu tavırlarının -tağuttan adalet bekleme- doğru olup olmadığını sorduğumda İmam Cafer-i Sadık -s- şöyle buyurdular: "Hakk veya haksız bir dava için onlara müracaat eden kimse, gayrimeşru güce, yani "tağut"a yönelmiş olur ve onların hüküm ve kararlarıyla alacağı şey bizzat kendi hakkı da olsa, gerçekte haram olmuş olur. Çünkü bu hakkı, Allah Teala'nın "ona kafir olun, onu reddedin" buyurduğu tağuttan almış ve ona bağlı güçlerin kararıyla elde etmiştir. Allah Teala "...Tağuttan yargılama ister ve ondan adalet umarlar, halbuki tağutu kesinlikle reddetmeleri emrolunmuştu..." buyuruyor. -Ömer ibni Hanzala "o halde ne yapmalı?" diye sordum, İmam şöyle buyurdu, der: -Aranızda bizim hadisimizi kimin rivayet ettiğine ve bizim gösterdiğimiz helal ve haram üzerinde kimlerin mütalaada bulunup görüş sahibi olduğuna, bizim kanun ve hükümlerimizi tanıyıp bildiğine bakmanız gerekir, işte böylelerini bulup hâkim ve hakem olarak seçmelisiniz, çünkü ben böylelerini size hüküm sahibi ve hakem kılmışımdır."(145)

Ömer İbni Hanzala'dan(146) rivayet olunan bu haberde İmam'ın -s- mezbur ayeti şahid ve delil olarak göstermiş olmasından da çıkarılacağı gibi soru genel bir hükmü içermektedir ve İmam'ın -s- cevabı da ne yapılmak gerektiğini genel anlamda belirlemektedir. Hukuki ve cezâi davalar için hem yargı makamlarına -hakimlerle yargıçlar- hem de yürütme güçlerine -ve böylece devlet ve devlet güçlerine- müracaat edildiğini daha önce arzetmiştim. Hâkimlere ve mahkemelere müracaatın nedeni hakkın ortaya çıkıp anlaşmazlığın giderilmesi ve gerekli cezanın belirlenmesidir. Yürütme ve icra makamlarına müracaat da dava taraflarının mahkemenin kararlarını ve verilecek hukuki veya cezaî hükümlerin icrasını kabul etmesi demektir. Binaenaleyh bu rivayette İmam'dan -s- "Mevcut düzene ve onun mahkemelerine müracaat edilebilir mi, edilemez mi?" sorusu sorulmaktadır.

(145) Usulü Kafi c: 1 s: 86, kitabul fazlulilm, " ihtilaf'ul hadis" babı, 10- hadis ve : Vesail eşşia , c:18 , "kadının sıfatları" babı, 11- bab ve hadis.
(146) Ebu Sahar, Ömer ibni Hanzala Ecelli Kufi: Şeyh Tusi ve Borgi onun İmam Bakır ve Sadık aleyhisselamların ashabı olduğunu yazarlar. Ömer bin Hanzala tanınmış ravilerdendir ve Zürare, Hişam bin Salim, Abdullah bin Bekir, Abdullah bin Miskan ve Safvan bin Yahya gibi ashabın büyükleri ondan rivayette bulunmuşlardır ki bu, onun güvenirliğini göstermeye yetmektedir. Ayrıca, Yezid bin Halife rivayeti onun övünürlüğünü ispatlamaktadır.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Gayrimeşru Güçlerden Adalet ve Yargı Beklemek Haramdır

İmam -s- verdiği cevapta ister yargı, ister yürütmeyle ilgili mevzularda olsun, gayrimeşru devlet ve iktidarlara müracaatta bulunmanın haram olduğunu vrugulamaktadır. İslam milletinin zalim egemen güçler ve onların uşağı olan hakimler ve yargı organlarına müracaat etmemelerini, hatta kendi haklarını alabilmek için bile onları "hakem" tayin etmemelerini emretmektedir. Bir müslümanın oğlu öldürülse veya evi - barkı talan edilse dahi zalim egemenlere başrurup onlardan hüküm ve adalet istemeye hakkı yoktur. Aynı şekilde, eğer birinden alacaklı olsa ve canlı şahidi de bulunsa; hakkını alabilmek için zalim düzen ve onun mahkemel, yargıç ve hakimlerine gidemez. Bu gibi durumlarda onlara müracaat edecek olursa "tağut"a, yani gayriilahi güçlere yönelmiş olur. Bu gayrimeşru güçler ve kurumlar vasıtasıyla kendi öz hakkını elde etmeyi başarabilse bile o elde ettiği şey "haram"dır ve onu almaya ve kullanmaya -tasarruf- hakkı yoktur.

Hatta bazı fakihler "ayn-î şahsi" hakkında(147) derler ki, mesela, eğer -sırtınızdan- abanızı -veya ceketinizi- alıp gitseler ve siz zalim düzen vasıtasıyla onu geri almış olsanız artık kullanamazsınız, o mal üzerinde hiçbir tasarruf hakkınız kalmamış olur.(148) Bu hükmü -aba veya ceket örneğini- kabul etmesek dahi genel hüküm, yani "ayn-i külli" de hiç şüphemiz yoktur. Yani mesela eğer alacaklı biri, Allah'ın tayin ettiği dışında bir merci ve makama müracaat eder ve onun yardım veya aracılığıyla alacağını tahsil ederse, artık elde ettiği o şeyde tasarrufta bulunması -ona sahiplenmesi- caiz değildir. Şeriat hükümleri böyle gerektirmektedir.

(147) Biri diğerinden, miktarı belli olmayan bir alacak iddiasında bulunursa bu alacağa "ayn-i külli" denir. Alacaklının iddiası belli bir miktar içinse bu alacağa "ayn-i şahsi" denir.
(148) Araştırmacı Sebzevari Kifayet'ul Ahkam'da bu ihtimali veriyor. Bkz: El Kaza: Muhakkik Aştiyani s:22.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


İslamın Siyasi Hükmü

Yukarıdaki durum islamın, siyasi hükmüdür. Bu hüküm sayesinde müslümanların zalim ve gayrişer'i güçlerle onların hakim ve mahkemelerine müracaatı engellenmek istenmiştir ki böylece bu zalim ve gayriislami resmi düzen ve kurumlar işlerliğini yitirip ortadan kalksın ve halka fazlasıyla zahmet ve sıkıntı vermekten başka hiçbir işe yaramayan bu geniş ve kalabalık yargı ve adliye kurumu kapanıp gitsin ve böylece hidayet edici imamlar -s- la, onlar tarafından yönetim ve yargı yükümlülüğüyle vazifelendirilmiş olanlara yol ve kapı açılmış olsun.

Asıl gaye -zalim- sultalarla onların uşağı olan resmi hakim ve yargıçların elinden işi almak ve halkın onların peşinden gitmesini önlemektir. Böylece islam ümmetine şöyle denilmek istenmektedir: "Bunlar merci ve başvurulacak makam değildirler, Allah Teala zalim sultanlar ve egemenlere karşı olmanızı (başkaldırıp isyan etmenizi) emretmektedir. Onlara hem karşı olup hem müracaatta bulunamazsınız. Eğer onlara karşıysanız, onları reddediyorsanız, onları liyakatsız, haksız ve zalim biliyorsanız onlara müracaatta blunmamanız icabeder.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Başvurulması Gereken Merciler İslam Âlimleridir

O halde islam ümmetinin ne yapması gerekir? Vuku bulacak hadiseler ve ihtilaflarda ne yapmalı, hangi makamlara başvurmalıdırlar? İmam -s- bunun cevabını şöyle vermektedir: "Bir hadise veya ihtilaf durumunda; Allah'ın kanun ve hükümlerine aşina olup helalle haramı usulünce bilen, akli ve şer'i ölçülerle bizim hükümlerimize vakıf olup bizim hadislerimizi rivayet edenlere başvurunuz".

İmam -s- bu buyruğuyla "o halde hadis ravileri -muhaddisler- de devlet başkanı ve genel merci olabilirler" şeklindeki bir iphama yer bırakmayacak şekilde meseleyi çok net olarak ortaya koymaktadır; gerekli bütün merhaleleri belirtmekte ve "helal - haram konusunda gerekli kural ve usullere uygun hükümler verebilme, hükümlere tamamen vakıf olma, bütün ölçü ve kıstasları bilme ve böylece takiyye veya başka nedenlerle ulaşmış olup gerçekle alakası bulunmayan rivayetleri teşhis edebilme" ...gibi şartlar öne sürmektedir. İslam hükümlerine ve hadis bilimine gereğince vakıf bulunmanın sırf "hadis nakletmek"ten çok farklı bir olay olduğu ise apaçık ortadadır.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Ulema Devleti İdare Ve Yöneticiliğe Atanmışlardır

-Mezbur rivayette İmam- şöyle buyurmaktadır: ""...Bu şartlara haiz olanı size hüküm sahibi ve hakem kılmışımdır." Yani bu şartlara sahip bulunan kimse, benim tarafımdan müslümanların yönetim ve yargı işlerini halletmekle görevlendirilmiş ve bu vazifeye tayin edilmiştir ve müslümanların da -meselelerinin halli için- ondan başkasına başvurmaları caiz değildir. Binaenaleyh eğer bir zorba sizin malınızı yiyecek olursa, şikayet etmeniz gereken makam, İmam'ın -s- tayin etmiş olduğu icra edici merci ve makamdır. Keza, eğer biriyle belli bir alacak hususunda ihtilafınız varsa ve bunun ispatlanması gerekiyorsa başvuracağınız merci yine İmam'ın -s- tayin edip belirlemiş olduğu şer'i hakimdir, ondan başkasına müracaat edemezsiniz. Sırf "Ömer İbni Hanzala" için gösterilmiş bir yol değildir bu; bütün müslümanları bağlayıcı nitelikte genel bir hükümdür.

İmam'ın -s- vermiş olduğu bu emir genel olup herkese şamildir. Hz. Emir'el müminin -s- zahiri devleti döneminde nasıl yetkilileri, valileri ve şer'i hakimleri tayin ediyorduysa ve müslüman halk da onlara nasıl itaatle sorumlu idiyse Hz. İmam Sadık -s- da tıpkı mutlak "veliyy-i emr" gibidir; dünyanın bütün ulema, fukehâ ve diğer imamlarına hakimiyeti vardır, hayatı ve mematı dönemleri için -halka- yönetici ve hakim (= kadı) tayin edebilir. Nitekim bunu yapmıştır da; fakihleri bu makama atamıştır. Üstelik sadece yargı işleri değil, yönetim ve idareyle ilgili bütün işlerden sorumlu ve yetkili olduğunu vurgulamak için de "kadı" değil, "hakim ve hüküm sahibi" tabirini kullanmıştır.

Keza mezkur hadiste geçen ayet ve rivayetten çıkarılan bir diğer sonuç ta mevzunun sadece yargı ve "hakim"le ilgili olmadığı ve İmam'ın -s- sadece kadı atamış bulunmadığıdır. İmam -s- müslümanların diğer konularda ne yapacağını müphem bırakmamış ve gayrimeşru güçlerden adalet bekleme konusundaki soruyu da cevaplamıştır.

Bu rivayet vazıhattandır, senet ve doğruluğunda hiç şüphe ve tartışma bulunmamaktadır.(149)

İmam'ın -s- fakihleri yönetim ve yargıya tayin ettiğinde şüphe yoktur. İmam'ın -s- bu emrine itaat etmek bütün müslümanlara vaciptir.
Meselenin daha net anlaşılması ve başka rivayetlerle de destek görmesi için "Ebu Hatice" rivayetini de(150) burada aktarıyorum:

İmam Sadık'ın -s- güvendiği sahabelerinden biri olan Ebu Hatice şöyle der: "İmam Sadık -s- hazretleri, kendisi tarafından dostlarımıza -şia- şu mesajı iletmemi istedi: "Aranızda bir anlaşmazlık ve ihtilaf başgösterdiğinde veya alacak - verecek hususunda bir anlaşmazlığa düştüğünüzde meselenin takibi ve yargı için sakın bu kötü ve fasık güruhtan birine müracaatta bulunmayın; kendi aranızda helal ve haram hükümlerini bilen -ve uygulayan, inançlı- birini hakem ve karar verecek merci olarak belirleyin, çünkü ben onu size hakim ve kadı kılmışımdır. Sizden biriniz sakın diğeri aleyhine, mevcut zalim rejim ve onun güçlerine şikayette bulunmasın!(151)

Rivayette geçen "alacak - verecek hususunda anlaşmazlık" tan maksat hukuki ihtilaflardır. Yani hukuki ihtilaf ve anlaşmazlıklarınızı bu fasıklara götürmeyin" denilmektedir. Hemen ardından "ben sizler için hakim ve kadı belirlemişimdir" buyruğunun gelmesi, "bu fasık ve kötü güruh" tan maksadın dönemin zalim rejimiyle, onun gayrimeşru kollarınca işbaşına getirilen yargı sorumluları ve kadılar olduğunu göstermektedir. Hadisin devamında "çatışma ve düşmanlıklarınızda da zalim sultana, yani iktidarı haksız yere elinde bulunduran zalim egemene müracaat etmeyin" denilmektedir. Yani yürütmeyle ilgili işlerde de onlara gitmeyin, deniliyor. Rivayette geçen "zalim sultan"la, gerçekte bütün zalim iktiadarlar ve gayrimeşru egemenler kastedilmekte ve yasaması, yürütmesi ve yargısıyla; gayriislami olan bütün bütün sistemler ve bu sistemlerin kurumları gösterilmektedir. Daha önce bilhassa zalim hakimlerle kadılara başvurulmaması emredilmiş olduğundan bu yasağın diğer bir güce, yani yürütme gücüne yönelik olduğu anlaşılmaktadır.

Son cümlenin, ilk baştaki mevzunun tekrarı olmadığı, yani "fasık ve kötü güruha müracaat yasağı"nın tekrarı sayılamayacağı ortadadır. Çünkü önce soruşturma ve delil ikamesi gibi ilgili mevzularda fasık kadıya -hakime- müracaatı yasaklamış, sonra da kadı ve hakimi belli ve tayin ederek kendi izleyicilerinin durumunu aydınlığa çıkarmıştır. Sonra da, sultanlar -ve iktidarın başındakilere- de müracaat edilmemesini emretmiştir. Bu da, yargı mevzuunun iktidarın bütünü olan "sultanlar -ve egemenler- mevzuundan ayrı olduğunu gösterir, bu ikisi ayrı konulardır yani sultanlarla kadılardan yargılama ve adalet istenmemesine dair naklolunan Ömer İbni Hanzala hadisinde her iki konuya da işaret edilmiştir. ancak bu rivayette (İmam -s-) sadece kadı ve hakimi tayin ederken, Ömer bin Hanzala rivayetinde hem yürütmenin de başı bulunan yönetici ve egemen gücü, hem kadı ve yargı makamını tayin etmektedir.

(149) "Rivayetin senedinde problem" derken sadece Ömer bin Hanzala açısından kastedilmektedir, 146 no'lu dipnotta gerekli açıklama verildi.
(150) Ebu Hatice ve Ebu Seleme künyeli Salim bin Muharrem bin Abdullah Kenasi, İmam Sadık ve İmam Kâzım hazretlerinin -s- ashabından olup her iki İmamdan rivayette bulunmuştur. İbni Kavleviyye ve Ali bin Gazzal onun güvenilir olduğunu belirtmiş, büyük ricalci Necefi de onun güvenirliğini vurgulamıştır.
(151) Vesailuşşia c:18 s: 100 kitabul kaza kadının özellikleri babları, 11. bab, 6. hadis.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Ulema Devlet ve Yönetim Makamından Azl mi edilmiştir?

Şimdi bu rivayette de görüldüğü gibi, İmam -s- yargı makamına fukahayı ve Ömer bin Hanzala rivayetinde de hem yargı, hem bütün bir yönetimin başına onları tayin etmiş olduğuna göre İmam -s- dünyadan göçtüğünde fakihlerin de kendiliğinden bu makam ve vazifeden azlolmuş sayılıp sayılamayacaklarına bakmamız gerekir. Yani -masum- İmamların -s- tayin etmiş olduğu bütün kadı ve yöneticiler, onların vefatıyla birlikte bu görev ve vazifelerinden alınmış mı olurlar? -Bu noktada- Şia mezhebi inancında masum İmam'ın -s- konum ve velayetinin diğer insanlardan farklı olduğu ve onların bütün emir ve düsturlarının hayatlarında olduğu gibi mematlarında da geçerli ve uyulması gerekli bulunduğu mevzuu bir kenara bırakılarak, -herşeyden önce- bu dünyada insanlar için belirlenen makam ve konumların durumunu aydınlığa kavuşturmak gerekir.

İster krallık, ister cumhuriyet, ister diğer iktidar biçimleri olsun, dünyevi rejimlerde kral, cumhurbaşkanı veya devlet başkanı öldüğü ya da durum altüst olup rejim değiştiği zaman idari makamlar ve askeri rütbeler de değişmiş olmaz. Mesela bir generalin rütbesi -sırf bu tür bir değişiklik nedeniyle- kendisinden geri alınmaz; büyükelçi, büyükelçilik görevinden azledilmiş olmaz -veya mesela- maliye bakanı, vali, kaymakam ve bucak müdürü görevden uzaklaştırılmış sayılmaz. Her ne kadar yeni rejim veya hükumet onları makamlarından azledebilirse de -sırf sözkonusu değişiklik yüzünden- bu makam ve vazifeler kendiliğinden azle uğramış olmaz. Bazı durumlar vardır ki kendiliğinden ortadan kalkarlar; mesela hasbiye(152) izni veya falan şehirde işleri idare etmesi için bir fakihin birine verdiği vekalet bu türdendir. Fakihin vefatıyla birlikte bu hasbiye icazeti ve vekalet de kendiliğinden iptal olmuş olur. Ama mesela fakihi kimsesiz küçük bir çocuk için bir kayyım veya bir vakıf için bir mütevelli tayin etmişse, fakihin ölümüyle birlikte bu kayyumiyet ve mütevellilik o adamlardan sakıt olmaz.

(152) Hasbiyye, şeriatın toplumda vukuunu istediği işlerdir ki bir veya birkaç kişinin yapmasıyla diğer bireylerden sâkıt olur. Hasbiye işlere örnek olarak emr-i bil mâruf ve nehy-i anil münker, savunma ve yargı verilebilir. Gaybet döneminde bu işleri üstlenmekle sorumlu kimse âdil fakihtir; fakih, güvendiği ve liyakatli birini bir işe tayin edebilir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Ulemanın Tayin Edildiği Makam Ve Vazifeler Daima Mahfuzdur

Masum imamların -s- fakihler için belirlemiş olduğu ümmetin yöneticiliği ve yargı işinin başında bulunma gibi vazife ve makamlar da daima mahfuz ve saklıdırlar. Bütün boyutlardan haberdar bulunan ve işlerinde gaflet ve hataya yer omayan masum İmam'ın -s-, dünya yönetimlerinde bir -devlet- başkanının ölmesiyle -diğer yetkililerin mevkilerini kaybetmeyeceğini ve- diğer şahısların makam ve yetkilerinin devam edeceğini bildiği muhakkaktır. Eğer başkanlık ve yargıya tayin etmiş olduğu fakihlerin onun vefatından sonra bu haktan mahrum olmaları gerekseydi, İmam -s- bunu mutlaka belirtir ve "fakihler için belirlediğim bu makam, iş ve vazifeler, ben hayatta olduğum sürece geçerlidir, benden sonra hepsi geçersiz sayılır" derdi.

O halde bu rivayetler gereğince islam uleması İmam -s- tarafından devlet ve yargının başına atanmış bulunmaktadır ve bu makam onlar için daima mahfuzdur. Daha sonraki İmam'ın bu hükmü bozarak fakihleri atanmış oldukları bu vazifelerinden azletmesi ihtimali de asla sözkonusu değildir. Zira "kendi hakkınızı almak için dahi zalim sultanlar ve onların kadılarına gitmeyin, çünkü onlara gitmek tağuta gimektir" diyen ve sonra da tağuta karşı çıkılması ve tağutun mutlaka reddedilmesi gerektiği mealindeki ayeti hatırlatıp halka itaat etmeleri gereken yönetici ve kadıları tayin edip gösteren bir İmam'ın -s- hükmüne rağmen, daha sonra gelen bir İmam bu tayinleri iptal eder ve başka yönetici ve kadılar da belirlemezse müslümanlar ne yapacaklardır? Bir ihtilaf ve anlaşmazlığa düştüklerinde kime gideceklerdir? Allah'ın emrine aykırı davranıp "tağuta gitmek"le özdeş sayılan "fasıklarla zalimlere" mi gideceklerdir? Ya da ellerini kavuşturup "artık ne bir mercimiz, ne de gidecek, sığınacak bir kimsemiz yok; bundan böyle kargaşa ve sorumsuzluk egemen olsun" mu diyeceklerdir yoksa?! Herkes dilediğinin malına el koysun, başkalarının hakkını yoketsin ve herkes canının istediğini yapsın -mı denecek-?!

Biz, İmam Cafer Sadık -s-'ın fakihleri bu makam ve vazifeye atamış olması halinde İmam Musa Bin Cafer veya diğer İmam aleyhimusselamların fakihleri bu makam ve vazifelerinden azletmeyeceklerinden kesinlikle eminiz. -Çünkü böyle birşey zaten mümkün değildir- Yani onları azletmeleri ve "adil fakihlere gitmeyin", veya "zalim sultanlara gidin" yada "ellerinizi kavuşturup haklarınızın çiğnenmesini seyredin" demeleri düşünülemez elbet. Bir imamın belli bir şehre tayin ettiği bir kadı, onun ölümünden sonra diğer İmam tarafından elbette ki azledilip onun yerine başka bir kadı tayin edilebilir; ama bu mevki ve vazifelerin durum ve konumlarını (hakim ve kadının mutlaka adil bir fakih olması gerektiği aslını -çev-) hiçbir imam değiştiremez, apaçık ve gayet net bir vak'adır bu.

Aşağıda nakledeceğimiz rivayet de bunu ispatlayıcı niteliktedir. Öne sürdüğümüz deliller bu rivayetlerin sadece birinden ibaret olmuş olsaydı iddiamızı ispatlayamazdık, ama meselenin esasını açıkladık; daha önce aktardığımız rivayetler meseleyi tamamen ispatlamış bulunmaktadır.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Sahihe-i Kaddâh(153)

"İmam Cafer Sadık -s- Hz. Resul-ü Ekrem efendimizden -sav- şöyle nakleder: Allah Teala bilim yolunda yürümekte olana cennete giden bir yol açar ve melekler sevinçten -ve Allah'ın rızası nedeniyle- kanatlarını ona gererler; gökteki ve yerdeki tüm mahlukât, hatta denizlerdeki balıklar bile ilim peşinde koşan kimse için Allah'tan mağfiret diler. Âlimin âbide üstünlüğü, dolunayın diğer yıldızlara üstünlüğü gibidir tıpkı. Şüphesiz, alimler ve bilginler peygamberlerin miraçısıdırlar, Peygamberlerse para -pul denen nesneden hiçbir miras bırakmazlar, onların mirası "ilim"dir. O halde her kim ilimden faydalanabilirse kıymetli ve bereketli bir fayda sağlamış demektir."(154)

Bu hadisin bütün ricali sıka (güvenilir)dir, hatta Ali bin İbrahim'in(155) babası -ibrahim bin Hâşim-(156) hadis ravilerinin sadece güvenilir isimlerinden olmakla kalmaz, aynı zamanda en büyüklerindendir de. Bu rivayet, biraz değişik bir mazmunla, zayıf bir senetle daha nakledilmiştir. Yani senet Ebu'l Bahteri'ye(157) kadar sahihtir -doğrudur- ama Ebu'l Bahteri'nin kendisi zayıf ravilerdendir. Rivayet şöyle:

(153) Abdullah bin Maymun bin 'el Esver'ul Gaddah: İmam Bakır ve İmam Sadık'ın -s- sahabesindendir. Necaşi ve Allame onu güvenilir kabul etmişlerdir.
(154) Usul-ü Kâfi c:1 s:42 fasl-ı ilim kitabı , ilmin sevabı babı, 10. hadis.
(155) Ali bin İbrahim bin Haşim Kuminin: Hk 3 yy'ın sonları ve 4. yy'ın başlarının en tanınmış hadis, tefsir ve fıkıh alimlerinden ve Kuleyni'nın üstadlarındandır. Çok sayıda eseri vardır. Bazıları: Menâkıb, Kurbul Esnâd, Kitabul Şerayi, Kitab-ı Meğâzi, Kitabul Enbiya ve Tefsir-i Kur'an. Kum'da gömülüdür.
(156) İbrahim bin Haşim Kummi: İmam Cevad'ın -s- ashabındandır. Masum İmamların -s- ashabından pek çok rivayetlerde bulunmuştur. Kufelilerin hadislerini Kum'da yayan ilk kişi olduğu söylenir. "Nevadir" ve "Kazaya-i Emir'el Mümiminin" onun önemli eselerindendir.
(157) Veheb bin Veheb bin Kesir bin Abdullah: Ebul Bahteri adıyla tanınır (?-200 hk) İmam Sadık -s- ve Bağdat'ın nezili Hişam bin Urve'den rivayetlerde bulunmuştur. Hadislerinde suçlanmıştır; ehl-i sünnet uleması ve bu cümleden olmak üzere Ahmet bin Hanbel onu sahetkârlık ve yalancılıkla suçlar. İmamiye alimlerinden Şeyh Tusi de onu sünnilik ve zayflıkla suçlamıştır. İbn-i Ğezayiri onun için "O sünni ve yalancıdır" der. Ama İmam Sadık'tan -s - güvenilir hadisler rivayet etmiştir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Ebu'l Bahteri Rivayeti

İmam Sadık -s- şöyle buyurur: Ulema mirasçılardır, çünkü peygamberler miras olarak para - pul bırakmazlar; onların mirası konuşmaları olan hadislerdir. Bu nedenle onların hadislerinden faydalanan kimse gerçekte pek değerli ve bereketli bir yarar sağlamış demektir. O halde şu iliminizi kimlerden aldığınıza dikkat edin. Zira Peygamberin -sav- Ehl-i Beyt'i olan bizim aramızda her nesilde; aşırıcıların tahrifleri, yanlışa kapılanların -yeni- yöntemler uydurmalarını ve akılsızların tevillerini dinden uzaklaştıracak âdil ve dürüst kimseler vardır daima -bunlar, garazkarların saptırmaları ve cahillerin yanlış tanımlamaları, tahrif vb. şeylerden dini temizlerler."-(158)

(158) Usuli Kâfi c: 1 s:39, Fazlul ilim kitabı, İlim ve alimın özellikleri babı, 2. hadis.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Rivayetlerin İncelenmesi:

Merhum Neraki'nin de(159) delil olarak kullandığı bu rivayeti nakletmekten amacımız "ulema, enbiyanın mirasçısıdır" cümlelerinin manasının anlaşılmasını sağlamaktır. Burada, üzerinde durulması gereken bir kaç nokta var:

1- "Ulema"dan maksat, kimlerdir? Ümmetin uleması mı? Yoksa Ehl-i Beyt imamları -s- mı kastedilmektedir? Kimileri, muhtemelen Ehl-i Beyt aleyhimusselamın kastedildiğini(160) söylemişse de rivayetten göründüğü kadarıyla ümmetin âlimleri kastedilmekte ve bizzat hadisin kendisi de kastedilenin Ehl-i Beyt -s- olmadığını göstermektedir. Çünkü masum imamlar -s- hakkında ulaşan menkıbeler buna uymamaktadır." Peygamberler hadislerini miras bırakırlar, bunları öğrenenler pek büyük fayda sağlarlar..." ibaresinin, Ehl-i Beyt imamlarının -s- tarifi olması mümkün değildir. Bu ibare, rivayette kastedilenin ümmetin uleması olduğunu ispatlamaktadır. Aynı şekilde Ebu'l Bahteri rivayetinde "ulema, enbiyanın mirasçısıdır" ibaresinden sonra "ilimlerini kimden aldıklarına dikkat etsinler" denilmektedir. Yani ancak "ilimlerini kimden almaları gerektiğini bilirlerse peygamberlerin mirasçısı olabilirler" buyrulmaktadır. Buradaki mirasçıların masum imamlar -s- olduğu ve diğer insanların ilimlerini onlardan öğrenmeleri gerektiği söylenemez, çünkü rivayetin zahirinde böyle bir ifade yoktur. Ehl-i Beyt İmamları -s- hakkında ulaşan rivayetleri inceleyen ve o hazeratın Hz. Resulullah efendimiz -sav- nezdindeki konum ve yakınlıklarını bilen biri, mezbur rivayette -masum- imamların değil, ümmetin alimlerinin kastedildiğini kolayca görecektir. Nitekim ulema için birçok rivayette bu tür menakıb vardır, mesela: "Ümetimin uleması benden önceki peygamberler gibidir" veya "Ümmetimin uleması, İsrailoğullarının peygamberleri gibidirler."(161)

Kısacası, mezbur rivayetten anlaşıldığı kadarıyla amaç, "ümmetin alimleri"dir.

2- "Ulema enbiyanın mirasçısıdır" ibaresinin, bahsimizi teşkil eden velayet-i fakih meselesi için tek başına yeterli olamayacağı iddia edilerek şöyle denilebilir: "Çünkü nebilerin peygamberlik boyutları vardır ve ilmi vahy, ilham veya başka yollarla Allah'tan almaktadırlar, ama bu özellikleri onların, müminlere ve halka velayette bulunmalarını da -onları idare edip yönetme- gerektirmez. Keza, Allah Teala imamet ve velayet özelliğini de ayrıca vermemişse -sırf nebi oldukları için- bu özelliği taşımış olmazlar ve kesinlikle sadece "nebi"dirler. Tebliğde bulunmakla görevlendirilseler dahi sadece sahip olabildikleri -miktar bilgiyi-ni halka ulaştırmak durumundadırlar.

(159) Evaid'ul Eyyam s: 186 "fitehdidi velayet'il hâkim" , 10 hadis.
(160) Belağat'il Fakih c: 3 s: 226.
(161) Bihar, c:2 s:2, kitabul ilim, 80 bab, 67, hadis.