VELAYET ...welayeti fakih

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


3. BÖLÜM

İSLÂMİ DEVLET VE
YÖNETİM BİÇİMİ

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Bu Yönetimin Diğer Yönetim Tarzlarıyla Farkı

İslam devleti, mevcut devlet biçimlerinin hiçbiri değildir. Meselâ müstebit ve zorba bir yönetim tarzı ve devlet başkanının ülkeyi keyfince yönettiği, halkın malı ve canıyla oynayıp istediği gibi müdahelede bulunabildiği, dilediğini öldürüp dilediğini ödüllendirdiği, dilediğine mal-mülk verip milletin malını şuna buna bağışladığı istibdada dayalı bir düzen değildir. Hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- ve hz. Emir’el müminin -s- ve diğer halifelerin de böyle bir yetkileri yoktu. İslam devleti ne istibdada(46) dayalı bir düzendir, ne de mutlakiyete(47); bilakis, “meşrutî” bir sistemdir. Ama bugünkü yaygın anlamda “kanunları bireyler ve çoğunluğun onayının belirlediği “meşrutiyet de değil tabi(48)! Burada “meşrutiyet”ten kastedilen mana “devlet yöneticilerinin, Kur’an ve Nebevî sünnetin belirlemiş olduğu bir dizi kanun ve kurallar çerçevesinde ülkeyi idare etmesi”dir, yani Kur’an ve sünnetin egemenlik “şart”ı sözkonusudur, islam kanunları hakim ve icra olunmalıdır. Bu açıdan islam devleti “ilâhî kanunların halkı yönetmesi”dir.

“Saltanat meşrutiyeti”(49) veya sırf “cumhuriyet”(50) gibi rejim tarzlarıyla islâmî devlet sistemi arasındaki temel fark da budur zaten: Sözkonusu rejimlerde bizzat şah veya halkın seçtiği temsilciler “kanunkoyucu”durlar, kanunları onlar belirlerler; islamda ise kanunkoyucu Allah Teala’dır, kanun ve kuralları ancak Allah belirler. İslamın mukaddes kanunlarını belirleyen makam (Allah Tealâ -çev-) yegane “kanunkoyucu”dur, O’ndan başka kimsenin kanun koyma yetki ve hakkı yoktur ve O’nun koyduğu kanun dışında başkaca hiçbir kanun yürürlüğe girmez. Bu nedenledir ki iktidarın üç merkez kolundan birini teşkil eden “kanunkoyucu -yasama- meclisi” yerine, islam devletinde bir nevi “plânlama ve program meclisi” vardır ki çeşitli bakanlıklar için islam hükümleri çerçevesinde plânlama ve programlamada bulunur ve kamu hizmetlerinin ülke çapında nasıl yapılanması gerektiği bu plân ve programlarla belirlenmiş olur.


(46) “İstibdad”: Halkın temsilci ve oy hakkında, esasen ülkenin yönetiminde hiçbir katılıma sahip olmadığı yönetim tarzı. Yönetici kanunen sınırsız yetkilere sahiptir ve yasama, yürütme ve yargı güçleri onun elinde toplanmıştır.
(47) Padişahlık, krallık.
(48) “Meşrutiyet”: Halkın ve baştaki yöneticinin belli şartlarla egemenliği elinde tuttuğu “şartlı yönetim” tarzıdır. Bu sistemde en ileri ve en üst merci olan anayasa gereğince toplumun bütün birey ve kesimlerinin temel hak ve hürriyetleri saygındır. Meşrutiyet yönetimi; krallık ve cumhuriyet olarak iki şekilde ortaya çıkabilir. Meşrutiyet sisteminde, cumhurbaşkanının yetkileri kralın yetkilerinden azdır.
(49) Saltanat = Krallık = Padişahlık: Padişah veya kral yönetimi. Babadab oğula geçen veya kralın istediğine devrettiği bir sistemdir bu. Bütün yetkiler şahta -kralda-dır; üç kuvvetin şahın elinde bulunduğu düzene mutlak krallık (=mutlak monarşi) denir. Kimi zaman kralın yetkileri kanunkoyucu bir meclis tarafından kısıtlanır ve kanun koyma yetkisi halkın temsilcilerine devredilir. Bu tür krallık yönetimine “meşrutiyet krallığı” veya “şartlı saltanat” denir.
(50) Cumhuriyet: Devlet başkanının direkt veya dolaylı yollarla halk tarafından belirlendiği bu yönetim sisteminde iktidar babadan oğula geçmez ve cumhurbaşkanının görev müddeti de sınırlandırılır. Parlamenter demokrasiye sahip cumhuriyetlerin yanısıra; resmen krallık olmayan, ama tıpkı krallık gibi diktatörlükle yönetilen cumhuriyet rejimleri günümüzde az değildir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Kur’an ve sünnette toplanıp belirlenmiş olan islam kanunları bütünü müslümanlar tarafından “uyulması kesinlikle şart” kanunlar olarak tanınmıştır. Bu “resmen tanıma” ve “kabul” olayı islam devletinin işini kolaylaştırmakta ve bu devletin “halkın kendi devleti” olmasını mümkün kılmaktadır. Halbuki cumhuriyet ve meşrutî krallık rejimlerinde; kendilerini “halkın çoğunluğunun temsilcisi” olarak tanımlayanların çoğunluğu istedikleri herşeyi “kanun” adına onaylayıp halkın tamamına yüklemektedirler. İslam devleti, “kanun devleti”dir. Bu tür bir devlet ve yönetim tarzında egemenlik kayıtsız şartsız Allah’ındır, yegane kanun da ancak Allah Teala’nın emir ve hükümleridir. İslam kanunu ve Allah’ın emri, toplumdaki herkese ve bizzat islam devlet ve hükumetine tamamen egemen ve hâkimdir.

Hz. Resul-ü Ekrem efendimizden -sav- o hazretin halifeleri ve diğer bireylere varıncaya kadar herkes ebediyete kadar -islam devletindeki bu ilâhî- kanunlara tâbidir; Allah Tebarek ve Tealâ -cc- tarafından nâzil olup Kur’an ve Nebiyy-i Ekrem efendimizin -sav- diliyle beyan olunmuş bulunan kanunlardır bunlar. Hz. Resul-ü Ekrem efendimizin -sav- halifeliği üstenmiş olması da Allah Teala’nın emri gereğince vuku bulmuştur. Allah Tebarek ve Tealâ -cc- o hazreti halife ilan etmiş ve -onun için- “yeryüzündeki halifem” buyurmuştur; yoksa hz. Resulullah -sav- kendiliğinden bir devlet kurup böylece müslümanların başına geçmeyi düşünmüş değildir. Aynı şekilde insanlar henüz müslüman olmuş ve islamla yeni tanışmış bulundukları için -peygamberden- sonra ümmet arasında çıkabilecek bir ihtilaf ihtimalini önlemek amacıyla Allah Tebarek ve Tealâ -cc- vahy yoluyla hz. Resul-ü Ekrem’e -sav- halifelik meselesini -hiç geciktirmeden- hemen oracıkta, çölün ortasında müslümanlara duyurup iblağ etmesini emretti(51).

Binaenaleyh hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- Allah’ın kanunu gereğince davranmış ve bu kanuna itaatle hz. Emir’el müminini -s- kendisinden sonra halife tayin etmiştir; damadı olduğu veya birçok hizmette bulunduğu için değil; Allah’ın emrine itaatle memur kılındığı ve Allah’ın emrini yerine getirmekle mükellef olduğu için yapmıştır bunu.

Evet, islamda devlet ve iktidar demek “kanuna itaat etmek” demektir, -islamda- topluma sadece kanun hükmeder. Hz. Resul-ü Ekrem -sav- ve veliyyullahlara(*) verilen bir takım kısıtlı yetkiler de yine Allah Tealâ tarafından verilmiştir. Hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- ne zaman bir şey buyurmuş veya herhangi bir hükmü tebliğ etmişse hep Allah’ın kanunu ve emri gereğince olmuştur; istisnasız herkesin uyması gereken ilâhî kanun... Yöneten de, yönetilen de, herkes ilâhî kanuna itaatle yükümlüdür.

İnsanlar için uygulanması ve itaati gerekli yegane kanun ve hüküm, Allah’ın kanun ve hükmüdür. Hz. Resul-ü Ekrem’e -sav- itaat de, Allah’ın emriyledir, nitekim Allah Tealâ “Resul’e itaat edin” buyurmaktadır; ondan sonra “ululemr”e veya devleti yönetenlere itaat de yine Allah’ın emri gereğincedir ki Allah Tealâ bu hususta da şöyle buyuruyor: “Ey inananlar! Allah’a, Resulü’ne ve sizden olan emir sahiplerine -ululemr- itaat edin”(52). Bireylerin şahsî görüşü, hatta hz. Resul-ü Ekrem efendimizin -sav- görüşünün bile ilâhî kanun ve devlete zerrece dahlde bulunması sözkonusu değildir; istisnasız herkes ilâhî iradeye, Allah’ın emrine tâbidir.

(51) “... Ey Resulümüz; Rabbinden sana indirileni tebliğ et -halka iblağ et- yoksa peygamberlik vazifeni tamamlamamış olursun.” Maide, 67  Gadir-i Hum olayı. Bkz: El-Gadir c:1 s:214-229.
(*) Ehl-i Beyt’in masum imamları -çeviren-
(52) Nisa,59.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Şehinşahlık ve imparatorluk(53) bir yana dursun, islamda devlet sistemi krallık da değildir. O tür rejimlerde devletin başındakiler halkın malına ve canına musallat olup dilediklerince müdahelelerde bulunurlar. Böylesine bir yöntem ve yönetim tarzından islam münezzehtir. Bu nedenledir ki şehinşanlık ve imparatorluk rejimlerinin tam tersine, islâm devletinde büyük saraylar, şatafatlı binalar, uşaklar, kapıkulları, özel büro, veliahdin bürosu...vb. gibi ülke bütçesinin yarısını veya daha fazlasını heder eden saltanat harcamaları yoktur. İslam devletinin başında bulunan ve müslümanları yöneten hz. Resul-ü Ekrem efendimizin -sav- nasıl -sade- yaşadığını herkes bilir...

O hazretten sonra, Emevî dönemine kadar da sürdü bu -nevî- yöntem; ilk iki -halife- her ne kadar Osman dönemindeki fahiş sapmayla sonuçlanan(54) ve bizi bugün bu felaketlere düşürmüş bulunan diğer hususlarda aykırı davrandılarsa da, şahsî ve zâhiri hayatlarında görünüşte de olsa hz. Resulullah’ın -sav- bu -sade yaşama- sünnetini sürdürdüler. Hz. Emir’el müminin Ali -s- döneminde yönetim tarzı düzeltildi, yönetim şekli sâlih ve doğru hale getirildi. O hazret İran, Mısır, Hicaz ve Yemen’i eyaletleri olarak kapsayan öylesine geniş bir beldeye hükmettiği halde fakir bir din öğrencisinin bile sürdüremeyeceği -sade ve çileli- bir hayat sürdürüyordu.

Rivayette de geçtiği üzere bir gün iki gömlek alır ve daha iyi olanını Kanber’e -gönüllü hizmetçisine- verir; kolları fazlaca uzun gelen gömleği kendisi alır ve kollarının fazlasını keserek o gömleği öylece sırtına geçirir(55). Halbuki oldukça büyük, kalabalık ve bol gelirli bir ülkenin devlet başkanıydı kendisi! İşte bu sünnet ve bu yöntem korunmuş ve devlet ve yönetim tarzı islamî olmuş olsaydı halkın canına ve malına musallat olma, saltanat, krallık ve şehinşahlık -rejimlerinin boyunduruğunda yaşama-, bu zulüm ve çapulculuklar, devlet hazinesini soyma, yolsuzluklar, ahlaksızlıklar ve kötülükler vuku bulmazdı. Bu kötülük ve bozulmaların çoğu; devletin başındakilerden, müstebit ve keyfine düşkün egemenle onun ailesinden(*) kaynaklanmaktadır.

Fesat ve ahlaksızlık merkezlerini açan, fahşa ve ayyaşlık mekanları düzelten, vakıf gelirlerini sinema binalarına harcayan hep bu baştakilerdir, yöneticilerdir. Şah ve ailesi için yapılan bu ağır masraflı teşrifatlar, har vurup harman savurmalar ve türlü yolsuzluklar olmasaydı ülke bütçesi elbette ki açık vermez ve Amerika’yla İngitere’nin önünde iki böklüm olup kredi ve yardım dilenmelerine gerek kalmazdı. Memleket hep bu har vurup harman savurmalar, sorumsuz harcamalar ve yolsuzluklar neticesinde muhtaç duruma düşürülmüştür; yoksa, az mı petrolümüz var bizim?! Ya da madenlerimiz ve yeraltı zenginliklerimiz mi yok? Var, herşeyimiz var aslında, ama millet adına yine milletin cebinden ve memleket bütçesinden yapılan bu keyfi harcamalar, savurganlıklar ve yolsuzluklar mahvetmiş durumdadır ülkeyi! Bunları yapmasaydı kalkıp da buradan Amerika’ya gitmesine ve o herifin (ABD başkanı) masasının önünde boyun büküp “bize yardım edin” demesine gerek kalmazdı!

Öte yandan şişkin idarî kadro ve gereksiz birçok idare ve kurumla, islama ters düşen bürokrosiye dayalı yönetim tarzı -gibi faktörler de- daha önce bahsettiğimiz haram kategorisindeki gereksiz harcamalardan hiç de aşağı kalmayan harcamalar yüklemektedir memleketin bütçesine. İslamda böyle bir idare sistemi olmaz. Halk için gereksiz harcamalar, sıkıntı ve vakit kaybından başka neticesi olmayan bu gereksiz işlem ve bürokrasilerin islamla alâkası yoktur. Meselâ hakların temini, davaların halli, hadlerin -cezaların- uygulanması ve ceza kanunlarında islamın uyguladığı yöntem gayet basit, süratli ve pratiktir. İslâm yargılama usulünün uygulandığı dönemlerde bir şehrin şer’î kadısı 2-3 memur, bir kalem ve bir hokkayla davaları çözüme bağlıyor ve halkın fazla vaktini almayarak -herkesin bir an önce işinin gücünün başına dönmesini sağlıyordu. Bugün ise şu adliyenin idâri sistemi ve adliye idarelerindeki bürokrâsi ve protokollerin ne hadde vardığını bir Allah bilir! Üstelik biçbir işi de bir neticeye bağladıkları yok! Memleketi muhtaç duruma düşürüp zahmet ve vakit kaybından başka netice vermeyen şeylerdir bunlar.

(53) İmparatorluk: Tek kişi -imparator- tarafından yönetilen, geniş topraklar ve çeşitli ırkları kapsayan iktidar şekli.
(54) Şerh-i Nehc’ul Belaga, İbn-i Ebil Hadid c:2 s:126-161, 30. hutbe şerhi ve: 324-333 ve: c:3 s:3-69 ve: 43. hutbe şerhi ve: c:9 s:30-30 135. hutbe şerhi ve: El-Gâdir c:8 s:97-323.
(55) Bihar’ul Envâr c:40 s:324.
(*) Birçok yerde olduğu gibi rahmetli İmam -ks- burada da sarih bir şakilde şah ve ailesine çatmakta ve “zalim egemen”in karşısına dikilerek “ümmetin en hayırlısı” olduğunu göstermektedir -çeviren-

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Yöneticilik Şartları

Yöneticide bulunması gereken şartlar, islam devleti ve islamî yönetim tarzının tabiatından kaynaklanmaktadır. Akıl ve tedbir gibi genel şartlardan başka aşağıda geçen iki esas şart da aranır:

1- Kanunu bilmek.
2- Adalet.

Hz. Resul-ü Ekrem’den -sav- sonra kimin halife olacağı konusunda birtakım ihtilaflar çıktıysa da; halifenin fâzıl -erdem ve bilgi sahibi- olması gerektiği hususunda müslümanlar arasında hiçbir anlaşmazlık görülmedi. İhtilaf, sadece mevzuda, kimin halife olacağındaydı.

1- İslam devleti kanun devleti olduğundan, bu devletin başına geçecek kimsenin kanunu bilmesi şarttır. Rivayette de böyle geçer bu. Sadece yöneticinin değil; makamı ve mesleği ne olursa olsun bütün müslümanların kanunu bilmesi istenmiştir, ancak, yönetimin başında bulunanın ilmî kariyerinin daha üstün olması gerekir. İmamlarımız da imamlıklarını buna istinaden ispat yoluna gitmişler ve imamın diğerlerinden ilmen daha üstün olması gerektiğini belirtmişlerdir(56). Şia alimlerinin diğerlerine yönelttikleri eleştiriler de bu esasa dayalıdır, “falan hükmü sordular, halife bilmedi; o halde hilafet ve imamete lâyık değildir.” demişlerdir, “falan işi islam hükümlerine aykırı yaptı, o halde imamete lâyık olamaz”(57) şeklinde karşı çıkmışlardır. Müslümanlar açısından “kanuna vâkıf olma” ve “adalet” en esas şartlardır, başka şeyler bu hususta(*) şart ve zaruri değildir. Mesela meleklerin ne tür yaratıklar olduğu veya Allah Tebarek ve Teala’nın vasıflarının neler olduğu gibi ilimlerin hiçbiri imamet meselesinde şart değildir.

Nitekim birinin bütün tabii bilimleri bilmesi tabiat kanunlarının tamamını keşfetmesi veya müzik uzmanı olması ona halifelik liyakati kazandıramayacağı gibi, bu vasıfları taşıyor olması da devlet idaresi hususunda onu, islam kanunlarını bilen ve âdil olanlardan daha üstün kılmaz. Hilafetle ilgili olup hz. Resul-ü Ekrem -sav- ve imamlarımız(*) zamanında hakkında etraflıca konuşulmuş bulunan ve bütün müslümanlarca da çok iyi bilinen nokta; islam devletini idare edecek olan yönetici ve halifenin evvela islam hükümlerini bilmesi, yani “kanuna vâkıf olması”, ikinci olarak da “adalet” sahibi olması ve itikâdî ve ahlâkî kemal taşımasıdır. Akıl ve mantık da bunu gerektirir zaten; zira islam devleti kanun devletidir; ne keyfî bir yönetimdir, ne de şu veya bu şahsın halkı yönetmesi! Yönetici kanunu bilmiyorsa, islam nazarında yöneticiliğe lâyık değildir. Çünkü eğer (kanunları gereğince bilmez ve mecburen -çev-) taklit edecek olursa(*) iktidarın gücü kırılmış olur, -bilmediği halde- taklit etmeyecek olsa o zaman da islam kanunlarını uygulayamayacak ve yöneticilikte bulunamayacaktır.



(56) Hz. Ali -s- şöyle buyurur: “Ey insanlar! Halifeliğe en lâyık olan, Allah’ın emirlerini en iyi bilen ve en mükemmel şekilde de uygulayan kimsedir.” Nehc’ul Belaga, 172. hutbe ve: El-İhticac c:1 s:229 ve: Bihar’ul Envar s:25 s:116 ve Kitab’ul İmâme, bâb-ı câme fi sıfat’ul İmam”
(57) Keşf’ul Murad fi Şerh-i Tecrid’el İtikad: Allame Hilli, 5. maksat, 6. mesele.
(*) Yönetim, devlet başkanlığı.
(*) Ehl-i Beyt imamları -çeviren-.
(*) Maksat herhangi bir hukuk veya kanunlar değil, islam hükümleridir ve burada “taklit”ten kastedilen de islam hükümlerinin uygulanmasında bir müçtehide uymaktır. Bu feddedildiğine göre, veyiyy-i fakihin müçtehid de olması gerekmektedir -çeviren-.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


“Fakihler sultanların yöneticisidirler”(58) buyrulmuyor mu?! Krallar ve sultanlar eğer gerçekten islama uymak isteseler, fakihlere itaat etmeleri gerekir, islam kanun ve hükümlerini fakihlerden sormaları ve uygulamaları icabeder. Bu durumda asıl yönetici de zaten fakihler olmuş olur. O halde egemenlik ve yöneticilik hakkı resmen fakihlere ait olmalıdır; kanunu ve fıkhı bilmediği için fakihe itaat etmesi gerekenlere değil! Diğer yetkililerin, sınırları koruyanların ve idarî memurların bütün islam kanunlarını bilmeleri ve fakih olmaları da gerekmez tabi; kendi meslek ve vazifeleriyle ilgili kanunları bilmeleri yeter. Hz. Peygamber-i Ekrem -sav- ve Emir’el müminin -s-(*) döneminde de böyleydi zaten. Memleketin başına geçecek olanın bu iki imtiyaza sahip olması gerekir; ama şehirlere, kasabalara ve köylere gönderilen muavinler, yetkililer ve görevlilerin kendi iş ve vazifeleriyle ilgili kanunları bilip diğer meselelerde en baştaki yetkiliye danışmaları gerekir.

2- Yönetimin başında bulunacak olanın itikadî ve ahlâkî açıdan mükemmel ve âdil olması gerekir, günahkâr olmamalıdır(*). “Hudud -hadler-”i uygulamak isteyen, yani islam ceza kanunlarını icra etmek isteyen birinin, beytulmalı elinde bulundurup memleketin gelir ve giderlerini belirleyen ve Allah’ın kullarının yönetim ve idaresini üstlenen birinin elbette ki günahkâr olmaması gerekir: “zâlimler benim ahdime erişemez”(59) -ayetinde de buyurduğu üzere Allah Teala, zalim olana “devlet yönetiminde bulunma hakkı” vermemektedir. Yönetici âdil olmazsa müslümanların haklarını verme, vergileri toplama ve doğru yollarda harcanmasını sağlama ve ceza kanunlarını uygulama gibi hususlarda âdaletle davranmayacaktır; yakınlarını ve akrabalarını halkın başına musallat edebilecek, müslümanların beytulmalını şahsî garazları, heves, şehvet ve keyfi istekleri doğrultusunda kullanabilecektir.

Görüldüğü gibi devlet ve yönetim tarzının nasıl olması ve hz Resul-ü Ekrem’in -sav- rıhletinden, gaybet dönemine kadarki süre boyunca kimlerin bu makama gelebileceği mevzusunda şianın görüşleri gayet net ve açıktır: İmamın islam hüküm ve kanunlarını gereğince bilmesi -faziletli ve erdemli olması ve bunları uygulama hususunda âdil davranabilmesi gerekir.

(58) İmam Sadık -s- şöyle buyurmaktadır: “Padişahlar halka, alimler de padişahlara hükmeder.” Bihar’ul Envar, c:1 s:183, kitab’ul İlim, 1. bab, 92. hadis.
(*) Hz. Ali -s- / çeviren.
(*) Masum olmayanlar “bir günahla tanınmış” veya “günah işler” niteliği kazanmış olmamalıdır -çeviren-
(59) Bakara, 124.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Gaybet Döneminde Devlet Başkanlığının Şartları

İmamın(*) gaybeti döneminde bulunduğumuz ve islamın yönetimle ilgili hüküm ve kanunlarının bâki kalıp süreğenliğini sürdürmesi gerektiği ve kargaşa ve anarşinin reva olmadığı şu sırada da devlet kurulması zaruridir. Akıl ve mantık da hükmetmektedir ki bir saldırıya uğradığımızda bunu engelleyebilmemiz, müslümanların namusları tehlikeye düştüğünde onları koruyabilmemiz için bir devlet düzeni ve yönetim teşkilatı gerekmektedir. Mukaddes şeriat hükümleri de “size saldırmak isteyenlere karşı daima müdafaaya hazırlıklı olmalısınız” diye emretmektedir. Hem, bireylerin yekdiğerinin haklarına tecavüzünü engelleyebilmek için de devlet, yargı ve yürütme sistemine ihtiyaç vardır, çünkü bu işler kendiliğinden sonuca bağlanmaz, ille de devlet ve hükumet kurulması gerekir. Zira devlet kurulması ve toplumun yönetilmesi bütçe ve vergi ister; şeriat hükümlerini koyan mukaddes şâri -Allah Teala- bütçe ve çeşitli vergi türlerini de belirlemiş bulunmaktadır: Haraçlar, hums, zekat, ...vb. gibi.

Allah Tebarek ve Tealâ tarafından belli bir şahsın devlet işlerini üstenmekle görevlendirilmiş bulunmadığı gaybet çağı olan zamanımızda yapılması gereken nedir? İslamı bırakacak mıyız? Artık islamı istemiyor muyuz yani?! İslam sadece 200 yıl için miydi? Yoksa islam ne yapacağımızı belirtmiştir ve devlet işlerine karışmamız mı gerekir? Devletimizin olmaması -ve devlet işlerine karışmamamız- demek müslümanların bütün kanun ve prensipleri çiğnenirken bizim pısırıkça kollarımızı kavuşturup “ne yaparlarsa yapsınlar” deyip herşeye seyirci kalmamız demektir. “Baştakilerin yaptıklarını onaylamayabiliriz, ama red de etmeyiz” mi diyoruz yani? Böyle mi olmalı -halimiz- gerçekten? Yoksa “devlet ve hükumet kurmamız gereklidir;

Allah Tealâ her ne kadar gaybet dönemine mahsus olarak bir devlet başkanı tayin etmemişse de, sadr-ı islam döneminden hz. Sahib-uz zaman -sa- dönemine(*) kadar geçerli olan islâmî devlet ve yönetim prensipleri, gaybet döneminde de geçerlidir” mi dememiz gerekir? Kanunu bilme ve âdil olmaktan ibaret bulunan bu özellik ve prensipler çağımızdaki birçok fakihte vardır bugün. Bunlar biraraya gelip de icma edebilseler bütün dünyaya matuf bir adalet devleti kurabilirler.

(*) Hz. Mehdi-i Muntazar -af-
(*) Hz. Mehdi-i Muntazar -as- kastediliyor -çeviren-

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Velayet-i Fakih

Bu iki özelliğe sahip liyâkatli biri kalkıp da devlet kuracak olursa hz. Resulullah’ın -sav- toplumu idare konusunda taşıdığı velayeti taşımış olur ve bu durumda herkesin ona itaat etmesi gerekir.

“Hz. Resulullah’ın -sav- devlet idaresi hususundaki yetkilerinin mi daha fazla olduğu, yoksa hz. Emir’in mi -hz. Ali-” gibi veya “hz. Emir’in -s- yönetim hususundaki yetkilerinin fakihlerden daha fazla olduğu” yolundaki laflar tamamen kuruntulardan ibaret olup bâtıl ve yanlıştır. Evet, hz. Resulullah’ın -sav- faziletleri herkesten üstün ve daha fazladır; ve ondan sonra da hz. Emir’in -s- faziletleri herkesten fazla ve ileridir; ama fazilet ve üstünlüklerin daha fazla olması “devlet idaresi hususunda” kimseye şer’an “daha yetkili de olma” gibi bir konum kazandırmaz. Ordu hazırlama ve insanları savaş için seferber etme, valiler ve diğer yetkilileri atama, vergi toplama ve bu gelirleri müslümanların salah ve hayrına olacak yollarda harcama... gibi hususlarda hz. Resulullah -sav- ve diğer masum imamlar salavatullah aleyhim’in sahip olduğu bütün yetkiler islam açısından bugün kurulacak bir islam devleti için de geçerlidir ve onda da olacaktır, ancak bu belli bir şahsa ait değildir, “âdil âlim” için geçerlidir denilmiştir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


İtibârî Velâyet

Hz. Resul-ü Ekrem’le -sav- Ehl-i Beyt imamlarının -s- taşıdığı velayet ve yetkinin, gaybetten sonra fakihte de bulunabileceğini söylerken fakihlerin makamıyla hz. Resulullah -sav- ve imamların -s- makamlarının da aynı olduğu gibi bir anlam çıkarılmamalıdır asla; zira bizim burada ele aldığımız konu makam ve derece değil, “vazife”dir. “Velayet”, yani devlet kurma, ülke yönetme ve mukaddes şeriat kanunlarının uygulanması pek ağır ve önemli bir vazifedir, ama kimse bu yolla olağanüstü bir makam ve konuma ulaşmış olmaz, islam devletinin başında bulunma, kimseyi “herhangi bir insan olma”ktan daha üst ve öte bir hadde yükseltmez. Başka bir deyişle burada sözkonusu ettiğimiz “velayet”, yani egemenlik, yönetme ve idare olayı, çoğu kimsenin tasavvur ettiğinin tam tersine, bir ayrıcalık ve üstünlük değil, ağır, ciddî ve hassas bir sorumluluktur.

“Velayet-i Fakih” konusu, akla dayalı itibârî konulardandır(60) ve hukukî konumdan başka bir konumu yoktur, tıpkı mümeyyiz olmayanlar ve küçükler için kayyım tayinindeki hukukî yaptırım gibidir. Milletin kayyımıyla, mümeyyiz olmayanların kayyımının, hukukî olarak vazife ve konum açısından hiçbir fark yoktur. İmam’ın -s- bir kimseyi, mümeyyiz olmayan veya bakım ve korunmaya muhtaç birinin bakım ve sorumluluğunu(61) üstlenmeye (=kayyım) veya resmî bir göreve ya da belli bir vazifeye tayin etmesi gibidir. Bu konularda hz. Resul-ü Ekrem’le -sav- imam veya fakih arasında bir fark gözetilmesi zaten makul değildir.

Mesela fakihin velayet sahasına giren işlerden biri “hududu”, yani islam ceza kanunları olan hadleri uygulamaktır. Hadlerin uygulanmasında hz. Resul-ü Ekrem efendimizle -sav- imam veya fakih arasında bir ayrıcalık olduğu düşünülebilir mi? Yani mesela, fakihin makam ve derecesi -peygamber ve imamdan- daha aşağı olduğu için daha mı az vurması gerekir? Mesela cezası 100 kırbaç olan zina suçunun haddini hz. Resulullah -sav- vurdurtursa 150, hz. Emir’el müminin -s- vurdurtursa 100, fakih vurdurtursa 50 darbe mi olacaktır? Yoksa şöyle mi: İslamda yönetimden sorumlu olan, yürütme işlerinden de sorumludur ve Allah’ın hadlerini -belirlediği cezaları- uygulaması gerekir; ister hz. Resulullah -sav- olsun, ister hz. Emir’el müminin -s- olsun, ister o hazretin mesela Basra veya Kufe şehrindeki valisi veya ister herhangi bir zamandaki fakih olsun -farketmez ve bu hadleri uygulaması gerekir.

Hz. Resul-ü Ekrem’le -sav- hz. Emîr’in -s- üstlenmiş oldukları diğer bir sorumluluk da vergilerin; hums, zekat, cizye ve haraç taalluk eden arazilerin haraçlarının toplanmasıdır.(62) Hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- zekat alırsa ne kadar alacaktır? Bir yerden onda bir, diğer bir yerden yirmide bir mi? Hz. Emir’el müminin -s- halife olduğunda ne yapacaktır peki? Ya da mesela sizden biri çağının fakihi olur da sözü geçerse, o ne kadar alacaktır? Bu hususta hz. Resulullah’ın -sav- velayetiyle hz. Emir’el müminin -s- veya fakihin velayeti birbirinden farklı mıdır yani?! Allah Teala -cc- hz. Resul-ü Ekrem efendimizi -sav- bütün müslümanların “veli”si kılmıştır, binaenaleyh o hazret hayatta olduğu sürece herkese, hatta hz. Emir’el müminin’e -s- de “veli”dir ve velayeti vardır. O hazretten sonra da İmam bütün müslümanların, hatta kendisinden sonraki imamın velisidir -ve onun üzerinde velayet hakkı vardır-; yani onun devlet ve yönetimle ilgili emirleri herkesi kapsar ve herkes için bağlayıcıdır; vali ve şer’i kadı tayin ve azlinde bulunma yetkisi vardır. Devlet ve yönetim oluşturma, icra ve yönetimle ilgili işleri deruhte etme gibi hz. Resulullah -sav- ve imam için geçerli olan bu “velayet” şekli, fakih için de vardır. Ancak bu fakih, zamanının bütün diğer fakihlerine de velayette bulunacak ve bir fakihi azl veya tayin edebilecek şekilde bir “mutlak velâyet”e de sahip değildir. Bu anlamda; birinin diğerinden daha aşağı veya daha yukarı mertebeye sahip olması şeklinde bir mertebe ve derece yoktur, birinin “veli”, diğerinin “daha veli” olması sözkonusu değildir.

Bu mesele böylece belli olduktan sonra, hadlerin uygulanması ve islam topraklarının ve nizamının korunması için fakihlerin topluca veya ferdi olarak -tek başına- şeriat devleti kurması gerekir. Elinden gelebilen ve kendisi için mümkün olan kimseye bu vazife “farzı aynî” (aynî farz)dır, aksi takdirde “kifâî farz” olur(63). Bu da mümkün olmazsa velayet görevinin hükmü kalkmış olmaz, zira -fakihler- Allah tarafından bu vazifeyle sorumlu kılınmış ve atanmışlardır. Yapabilirlerse vergiler, hums, zekat ve haraçları toplayıp müslümanların hayrına olacak işlerde harcamaları ve hadleri uygulamaları gerekir. Belli başlı ve ülkeye hakim bir devlet kuramıyorsak bile bir kanara çekilip hiçbir şey yapmamazlık edemeyiz; bilakis, müslümanların ihtiyacı olan her işi ve bir islam devletinin yapması gereken herşeyi yapmak ve elimizden geldiğince uygulamakla mükellefiz.


(60) Tekvinînin karşıtı olan “itibâri”, beşeri anlaşma ve sözleşmelerden kaynaklanan kuralları içerir ve belirleyeninin adını alır. Belirleyeni şâri olursa “şer’i itibâr” olarak adlandırılır, günlük yaşamın düzen ve gereği için bir insan veya insanlarca belirlenmiş kararlaraysa “itibar-i ukelâi” (akıl ve mantık gereği muteber olan) denir.
(61) Çocuk veya delinin bakımı kastediliyor. Bebeğin bakımı 1. derecede anne babasına düşer. Bunlar hayatta olmaz veya gerekli şartlardan yoksun bulunurlarsa islam devletinin başkan veya imamı bu iş için birini tayin edip görevlendirir.
(62) Araziye-i Haraciye (Haraç taalluk eden araziler), peygamberin -sav- veya imamın emriyle müslümanların fethettiği zıraate elverişli bayındır topraklara denir. Bu tür araziler bütün müslümanların malı sayılır, bu nedenle de alınıp satılması yasaktır. İslam devleti bu tür arazileri devreder ve bu araziyi ekenden -veya kullanandan- “haraç” denilen bir meblağ alır.
(63) Bütün müslümanlara tek tek farz olan farza aynî farz denir, bir kişinin onu yapmasıyla, diğerlerinden sâkıt olmaz, namaz ve oruçta olduğu gibi. Bir müslümanın yerine getirmesiyle diğer müslümanlardan sâkıt olan farzlara ise farz-ı kifâi denir; emr-i bi’l mâruf ve nehy-i ani’l münker gibi.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Tekvînî Velâyet

Masum imamın -s- devlet ve hükumet velayeti yetkisinin ispatlanması, onun manevi -tekvînî- makamı olmadığı anlamına gelmez. İmam için, devlet ve yönetim görevinden farklı olarak, bir de manevî makamlar vardır. “Allah’ın genel helifesi olma makamı” olan bu mertebe, kimi zaman masum imamlar -s- tarafından da bizzat ifade edilmiştir. Tekvinî olan bu hilafet gereğince bütün zerreler “veliyy-i emr” karşısında eğilir ve ona itaat ederler.

Mezhebimizin zaruri inançlarındandır bu; masum imamların -s- manevi makamlarına hiçkimse erişemez; hatta mukarreb melek ve nebiyy-i mürsel bile! Mevcut rivayetlerde de belirtildiği üzere hz. Resul-ü Ekrem efendimizle -sav- masum imamlar -s- bu âlemden önce Arş’ın gölgesinde bulunan nurlar idiler ve nutfelerinin bağlanması ve “tıynet” açısından da diğer insanlardan ayrıcalıklı ve üstündüler(64) ve sayısız makamları, mertebe ve dereceleri vardır onların. “Mirac” rivayetlerinde hz. Cebrail aleyhisselamın da arzettiği gibi “Biraz daha yaklaşacak olsam, yanarım”(65).

Keza masumların -s- şu buyrukları: “Bizim Allah Teala’yla öyle hallerimiz vardır ki ne mukarreb -yakın- melekler ulaşabilir ona, ne de mürsel nebiler”(66). Bu inanç, bizim mezhebimizin usullerindendir; masum imamlar -s- devlet ve yönetim mevzuundan önce -ve öte olarak- böylesine -yüce- makamlara sahiptirler. Hatta mevcut rivayetlerde de belirtildiği üzere hz. Fâtıma-ı Zehrâ selamullah aleyhâ da bu manevî makamlara sahiptir(67), oysa ki o hazret ne devlet başkanıdır, ne şer’î kadı ve ne de halife. Bu makamlar, devlet ve yönetim görevinden ayrı -ve onu aşan- makamlardır. Binaenaleyh hz. Fâtıma-ı Zehrâ aleyhâselâmın şer’i kadı ve halife olmamasının ben ve sizler gibi alelâde bir insan olduğu veya manevi açıdan bizlerden üstün olmadığı manasına gelmediği bilinmelidir.

Aynı şekilde “Hz. Peygamber’in -sav- müminlere kendi nefsinden daha evlâ olduğu”na(68) inanan biri, hz. Resul-ü Ekrem’in -sav- müminler üzerindeki devlet başkanlığı ve velayet makamından çok daha ileri ve üstün bir makamı da olduğunu ifade etmiş olur. Bu mevzuya daha fazla girmiyor ve bu kadarla noktalıyoruz, çünkü -yönetimle ilgili değil,- başka bir ilmin sahasına girmektedir.

(64) Besair’udderecât, c:1 s:20, 10. bab, Bihar’ul Envar c: 25 s:1-103.
(65) Bihar’ul Envar c:18 s:382, İsbât’ul Mîrac ve mefati ve keyfiyye” bâbı.
(66) Erbain: Allame Meclisi s:177, 15. hadisin şerhi, Kelemat-ı Meknune, s: 101, biraz değişik ibaretle.
(67) İleluşşerayi c:1 s:123; 143. bâb, 1. hadis ve: Meani’ul Ahbar s:64 ve 107 ve: Bihar’ul Envar c:43 s:12 ve sonrası.
(68) “...Peygamber, müminlere kendilerinden daha evlâdır.” Ahzab, 6.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Devlet, Yüce Gayeleri Gerçekleştirebilmek İçin Bir Vesiledir

Devlet ve yönetimi elinde bulundurmak başlıbaşına bir makam ve iftihar vesilesi değildir asla; bilâkis, devlet ve iktidar, adil islam düzenini kurma ve islam hükümlerini uygulayabilme vazifesinin ifası yolunda bir vesiledir sadece. Hz. Emir’el Müminin -s- devleti yönetme ve ordulara komuta etmenin bizâtihi hiçbir değer ifade etmediğini anlatabilmek için -elindeki yırtık ayakkabıyı göstererek “bu ayakkabı ne kadar eder?” diye sordu, İbn-i Abbas(69) “hiç!” diye cevap verince “Size komutanlık etmek, benim nazarımda bundan da değersizdir işte!” buyurdu ve şöyle ekledi: “Meğer ki bu komuta ve iktidar vasıtasıyla hakkı (yani islam kanun ve nizamlarının icrasını) yerine getirip bâtılı (haksız ve zalimâne düzen ve kanunları) ortadan kaldırayım”(70). Demek ki devlet ve iktidar, sırf bir vesileden ibarettir ve başkaca hiçbir kıymeti yoktur. Allah rızasını arayan insanlar için bu vesile, yüce gayeleri gerçekleştirmeye yaramayacaksa zerrece kıymet ifade etmez.

Nitekim Nehc’ul Belaga’da da şöyle buyrulur: “Eğer benim için hüccet tamamlanmamış ve bu işle vazifelendirilmiş olmasaydım -devlet ve iktidarı- bırakıverirdim”. Devlet ve iktidarı ele geçirmenin manevî bir makam değil, sırf bir vasıta ve vesileyi ele geçirmekten ibaret olduğu apaçık ortadadır. Çünkü manevi bir makam olsaydı kimse onu gaspedemez ve bırakamazdı. Devlet ve iktidar ancak ilahi hükümlerin icrası ve âdil islam düzeninin teşkiline yararsa değer ve kıymet kazanır ve ancak böyle bir iktidar ve devlet, onu elinde bulunduran için bir maneviyat ve değer ifade eder. Bazı insanlar dünyanın güç ve çekiciliğine fazlaca aldanmış olduklarından, iktidar ve yönetimi elinde bulundurmanın masum imamlar -s- için gerçekten bir değer ve kıymet olduğunu, başkasının eline geçmesi halindeyse kıyametin kopacağını sanırlar. Halbuki mesela Sovyetler ve İngiltere’nin başbakanları veya cumhurbaşkanının elinde devlet ve iktidar var, ama kâfirdirler! Kafirler ve buna rağmen ellerinde iktidar var, siyasi nüfuz ve güçleri var ve bu iktidar ve siyasi nüfuz ve güçlerini, gayriinsanî politikalar ve kanunların da yardımıyla, kendi -şahsî- emel ve arzularının tatmini yolunda kullanmaktadırlar.

-Masum- imamlar -s- ve âdil fakihler devlet ve yönetim teşkilatını ancak ilahi hükümleri uygulama ve âdil islam düzeninin oluşmasını sağlayarak halka hizmette bulunma yolunda kullanmakla görevlidirler. Yoksa, sırf devlet ve yönetimi idare etmiş olmanın, onlar için zahmet ve eziyetten başka birşey olmadığı apaçık ortadadır; yine de mecburen buna katlanırlar, çünkü bu vazifeyi yerine getirmekle görevlidirler. “Velayet-i fakih” mevzuu bir görev ve mükellefiyetten ibarettir.

(69) Hz. Resulullah’ın -sav- ve hz. Ali’nin -s- amcası Abbas’ın oğlu Abdullah. (hic.’ten 3 yıl önce doğmuş, h.68’te vefat etmiştir) Kur’an tefsirini hz. Ali’den -s- öğrendi ve “Reis’ul Müfessirin” (tefsir edenlerin en büyüğü) ve “Hibrel Ümme” (ümmetin bilgini) lakabıyla meşhur oldu. Cemel, Sıffin ve Nehrevan savaşlarında hz. Ali’nin -s- saflarında savaştı, o hazretin komutanlarından ve ashabındandır.
(70) Nehc’ul Belaga, 33. hutbe.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Devletin Yüce Hedefleri

Hz. Ali -s- devletin başına geçip yönetim sorumluluğunu üstlenmesinin nedenini açıklarken “yüce hedefler için, hakkı diriltip, bâtılı ortadan kaldırmak için” demektedir. İmam -s- şöyle buyurmaktadır: “Allah’ım! Sen de bilirsin ki biz sırf mevki ve makam elde etmek için kıyam etmiş değiliz, hayır, biz mazlumları zalimlerin elinden kurtarmak istiyoruz. Bu iktidarı ve halkın yönetimini kabul etmemin yegane nedeni “Zalimlerin zalimce ve oburca yaşayışları ve mazlumların dayanılmaz açlıkları karşısında sessiz kalmayacaklarına dair Allah Tealâ’nın, ümmetin âlimlerinden söz almış ve onları bu -durumda sessiz kalmamak-la mükellef kılmış olması”dır(71) Ve bir başka yerde de:

“Ya Rabbi! Sen pek iyi bilmektesin ki bizim yapmakta olduğumuz bu iş -yönetim ve savaşlara komuta- siyasi gücü ele geçirmek için bir rekabet veya dünyanın değersiz metaından birşeyler elde edebilmek için değildir.” buyurmakta ve kendisiyle adamlarının onca çaba ve gayretlerinin nedenini şöyle açıklamaktadır:

“...Uğraşılarımızın nedeni, Sen’in dininin apaçık ve besbelli prensiplerini yeniden hayata geçirmek, uygulanmasını sağlamak, yeryüzünde ıslahta bulunmak, böylece zulme uğramış kullarının güvenlik içinde olmasını ve niceden beridir uygulanmayan hüküm ve kanun -ve ceza kanun-larının bilfiil hayata geçirilip uygulanmasını sağlamaktır!”

(71) Ae, 3. hutbe (Şıkşıkiyye).

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Bu Gayelerin Gerçekleşmesi İçin Gerekli Özellikler

Devlet müessesesi ve elindeki iktidar ve emir gücüyle, İmam’ın -s- da yukarıda belirtmiş olduğu islamın yüce gayelerini gerçekleştirmek isteyen bir yöneticinin, daha önce değinmiş olduğumuz mezkur zaruri haslet ve özellikleri taşıması, yani kanunu bilmesi ve âdil olması gerekir. Bu nedenle hz. Emir’el müminin -s- devletin yüksek hedeflerini belirledikten sonra sözlerinin devamında, devleti yönetecek olan kimsede bulunması gereken sıfatları şöyle açıklamaktadır:

“Allah’ım; sana ilk yönelen ve Resul’ünün -sav- diline câri etmiş olduğun dinini ilk işitip ilk iman edendim ben. Namaz kılma hususunda Allah Resulü’nden -sav- başka hiçkimse benden öne geçmedi. Ve siz, ey insanlar, halkın namusuna, kanına, gelirine, hükümler ve kanunlara ve müslümanların liderliğine egemen ve velayet sahibi olan kimsenin, müslümanların malına mülküne göz dikecek, kerem ve büyüklükten yoksun bir pinti olmaması gerektiğini pekalâ bilirsiniz.”

“Keza, cahil ve kanunlardan bihaber de olmamalıdır, yoksa cahilliği yüzünden halkı yanlış yola götürür.”

“Kaba ve sert de olmamalıdır, yoksa halk onunla muaşeretten çekinecek ve onunla ilişkisini kesecektir. Keza hiçbir devletten korkmaması gerekir ki -bu korkuyla- bir devlete düşman ve diğer bir devlete dost olmak durumunda kalmasın.”

“Yargı işlerinde rüşvet alan birisi de olmamalıdır, aksi takdirde insanların haklarını zayi eder ve hakkın hak sahibine ulaşmasını engeller. Sünnet ve kanunu bırakmaması gerekir, yoksa ümmet sapma ve felakete sürüklenmiş olur.”(72)

Dikkat ediniz, bu rivayetlerin konusu iki eksen etrafında dönüp durmaktadır: İlim ve adalet! Bu ikisi, “velayeti elinde bulunduran -vâli-”ın taşıması zaruretle gerekli hasletler olarak belirlenmektedir. “cehaletiyle halkı saptıracak bir cahil olmasın” ibaresinde “ilim” özelliğine işaret edilmektedir. Diğer ibarelerde de gerçek anlamda bir “adalet” vurgulanmaktadır. Gerçek anlamda adalet; devletler ve halkla ilişkilerde ve halkla alış verişlerde, yargı ve muhakemede ve kamu gelirlerinin bölüştürülmesinde hz. Emir’el müminin -Ali- (s) gibi davranmak ve o hazretin, Malik-i Eşter(73) ve gerçekte bütün valiler ve diğer görevliler için tespit etmiş olduğu programı(74) uygulamaktır; bu program tıpkı genel bir talimat ve genelgeye benzer, böylece fakihler de velayeti -iktidarı- ellerinde bulundurmaları halinde uymaları gereken talimatı bilmiş olmaktadırlar.

(72) Ae, 13. hutbe.
(73) “Eşter” adıyla tanınan Mâlik bin Hâris-i Nehei (h.?-38) islam ordularının büyük komutanlarındandı, cesaret ve kahramanlığıyla meşhurdu. Cemel ve Sıffin savaşlarında hz. Ali’nin -s- en yakın komutanı oldu. İmam -s- onu Mısır’a vali tayin ettiyse de bunu öğrenen Muaviye tarafından, Mısır’a giderken yolda zehirletilerek şehid edildi. İmam Ali’nin -s- “Mâlik ahdnâmesi” adıyla ona yazdığı fermannâme pek meşhurdur. Bkz: Nehc’ul Belaga, 53. mektup.
(74) Nehc’ul Belaga, 53. mektup.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih



4. BÖLÜM

AHBARDA
VELAYET-İ FAKÎH

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Hz. Resul-ü Ekrem’in -sav- Halefleri Âdil Fâkîhlerdir

Doğruluğunda hiç şüphe bulunmayan rivayetlerden biri şöyledir: Emir’el müminin (hz. Ali -s-), hz. Resulullah’ın -sav- “Allah’ım, benim haleflerime rahmet et!” buyurduğunu ve bunu üç kez tekrarladığını, “Ya Resulullah, sizin halefleriniz ve halifeleriniz kimlerdir?” diye sorulması üzerine o hazret “Benden sonra gelip, benim hadis ve sünnetimi naklederler ve benden sonra bunları halka öğretirler!” buyurduğunu rivayet eder(75).

Rahmetli Şeyh Saduk(76) bu rivayeti Meâni’ul Ahbar(77), Uyûn-u Ahbar-ur Rıza(78) ve Mecâlis(79) adlı eserlerinde beş yoldan rivayet etmiştir (ki rivayetlerden ikisi bazı açılardan benzer olduğundan, aslında dört yoldan sayılır).

Müsned(80) olarak zikredilen rivayetlerden birinde “öğretenler” ve diğerlerinde “halka öğretenler” geçer(81), mürsel(82) olarak zikrolunan rivayetlerdeyse -yukarıdaki hadisin- ilk kısmı yer almaktadır ve “benden sonra halka öğretenler” ibaresi yoktur(83).

(75) Vesailuşşia’nın yazarı bu hadisi “kazâ’” kitabının “kadının sıfatları” bablarında, 8. babda, 50. hadiste ve 11. babın 7. hadisinde irsal olarak kaydeder. Meâni’ul Ahbâr ve Mecâlis’te iki senetle -ki bazı ricallerde müşterektir bunlar- nakleder ve Uyun’da 3 ayrı senetle -ki bütün ricallerde de 3 ayrı senet olarak geçer- kayıtlıdır ve birbirinden uzak üç ayrı noktalarda yaşadıkları vurgulanmıştır. (İmam’ın -ra- notu)
(76) Muhammed bin Ali bin Hüseyin bin Musa bin Babeveyhi Kummî, “Ebu Cafer” Kuleyni ve “İbn-i Babeveyh” ve “Sadûk” adlarıyla mâruf (?-381 hk.) İmamiyenin en büyük alimlerinden, en güçlü hadis ve fıkıh bilginlerindendir. Gaybet-i Suğra döneminde ve İmam-ı Zaman’ın -af- duasıyla dünyaya gelmiştir. Babası Ali bin Babeveyh, Muhammed bin Hasan bin Velid ve Cafer bin Muhammed Kuleviyye’den rivayetlerde bulunmuştur. Şeyh Müfid, İbni Şâzan, Ğâzayirî ve Şeyh Ebu Cafer Dureysti ondan rivayet nakletmişlerdir. 300’e yakın eseri olduğu kaydedilir, bunların en tanınmışı: “Men lâ Yehzuruhul Fakih”, El Hısâl”, “El-Tevhid”, “Uyun-i Ahbar-ir Rızâ”, “El- Emâlî”, “Meâni’ul Ahbâr”, “İleluşşerayi” ve Kemaluddin”dir.
(77) Meâni’ul Ahbar: Şeyh Saduk bu eserinde masum imamların -s- konuşma ve ahbarının tefsirine dair hadisleri toplamıştır.
(78) c:2 s:37, 31. bâb, 94. hadis. Uyun-i Ahbarurrıza, İmam Rıza’nın -s- biyografisi ve ondan ulaşan rivayetleri içerir, 139 babdır.
(79) s:152, 34. meclis, 4. hadis. “Arz’ul Mecâlis” veya sadece “Mecâlis” adıyla da tanınan “Emâlî” adlı eser Şeyh Saduk’undur ve toplam 97 meclisin (oturum ve toplantının) mahsulüdür.
(80) “Müsned”, bütün ravileri sened olarak mezkur masum imam’a -s- kadar ulaşan rivayete “müsned” denir.
(81) Mecâlis’teki müsned (s:152) “yuellimuneha”, Uyun-i Ahbarırrıza’da da “yuellimunnehunnâs” şeklinde geçer.
(82) “Mürsel”: Ravilerinin tamamı veya bir kısmı senediyet halkasında bulunmayan rivayete denir.
(83) Men la Yehzuruhul Fakiyh c:4 s:302, bâb’ul nevâdir, 95. hadis.