VELAYET ...welayeti fakih

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Bu Rivayet Hakkında İki İhtimale Dayanarak Konuşuyoruz:

Farzedelim ki rivayet birdir ve “öğretenler” ibaresi ya hadisin sonuna sonradan eklenmiş, ya da mezbur cümle şeklindeymiş ve sonradan düşmüştür. Cümlenin sonradan düşmüş olması ihtimali akla daha yakın görünmektedir. Çünkü eğer eklenmiş olursa bunun hatayla ve yanlışlık eseri vuku bulduğu söylenemeyecektir; zira daha önce de belirttiğimiz gibi bu rivayet birkaç yoldan -raviden- nakledilmiştir ve rivayet eden şahıslar -raviler- da birbirlerinden pek uzak diyarlarda yaşıyorlardı: Biri Belh’te, diğeri Nişâbur’da, üçüncüsü de bir başka yerde-. Bu durumda o kelimenin hadise sonradan kasten eklenebilmiş olma ihtimali sıfırlanmaktadır. Çünkü birbirinden onca uzak beldelerde yaşayan birkaç kişinin aklına aynı kelimenin gelmesi ve aynı kelimeyi eklediklerinin düşünülmesi pek imkansız görünmektedir. Bu nedenle şu kesin olmaktadır: Eğer rivayet vahide -tek- ise “öğretenler” kelimesini ya rahmetli Saduk’tan nakledenler düşürmüş ve onun eserinden iktibas edenin kaleminden düşmüştür, veya bu kelimeyi Saduk -ra- zikretmemiştir.

İkinci ihtimal, iki ayrı hadisin rivayet edilmiş olmasıdır, biri “öğretenler” kelimesiyle ve diğeri, bu kelime olmaksızın... Bu durumda mezbur kelimenin bulunduğu hadisin; mesleği hadis nakletmek olan ve kendisinden hiç fetva ve görüş beyan etmemiş bulunanları kapsamayacağı apaçık ortadadır. Keza hadisi hiç mi hiç anlamayan ve “niceleri vardır ki bilgi taşırlar, ama kendileri o bilgiden habersizdirler” hadisine(84) misdak teşkil eden ve işi gücü, tıpkı bir alıcı cihazı gibi hadis ve rivayetleri sırf alıp yazan ve halka aktarmaktan ibaret olan bazı muhaddislerin -hadiste geçen- “halef”ler ve “halife”ler olabileceğini ve bunların islâmî bilimleri öğretebileceklerini söylemek zaten mümkün değildir.

Evet, bunların da islama ve müslümanlara pek değerli emeklerinin geçtiği doğrudur, keza bunlardan birçoğu fakih ve görüş sahibi insanlardı, Kuleyni -ra-(85) Şeyh Saduk -ra- ve Şeyh Saduk’un babası -ra- fakihlerdendiler(86), islam hüküm ve bilimlerini öğretiyorlardı halka. Şeyh Saduk (ra)’la rahmetli Şeyh Müfid’in(87) farklı olduklarını söylerken Şeyh Saduk’un -ra- fıkha vakıf olmadığını veya onun fıkıh bilgisinin Şeyh Müfid’den -ra- daha az olduğunu kastetmek istemiyoruz -bilakis-, Şeyh Saduk -ra- bir oturumda dinin bütün usul ve füru’larını tamamen açıklayıp şerheden kişidir(88)! Ancak, o merhumla Müfid -ra- arasındaki fark şudur: Müfid ve benzeri müçtehidler, hadis ve rivayetleri aktarırken kendi görüş ve reylerini de belirtiyorlardı; Şeyh Saduk -ra- ise görüş belirtmeyen ya da çok az belirten fakihlerdendir.

-Mevzuubahis- hadis, islami bilimleri yayan, islam hükümlerini beyan edip anlatan ve insanları, başkalarına eğitim verebilecek şekilde islam için yetiştirip hazırlayan kimseleri kapsamına almaktadır. Tıpkı hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav-’le masum imamların -s- islam ahkamını öğretip yaymaları, medrese eğitimi vermeleri, onların bu eğitim ve okullarında binlerce insanın ilmî faydalar sağlaması ve öğrendiklerini halka öğretmekle yükümlü olmaları gibi! “Halka öğretirler”’le kastedilen de, islam bilimlerini halka öğretip yaymaları ve islam hükümlerini halka ulaştırıyor olmalarıdır. Eğer islamın bütün dünya insanları için olduğunu söylüyorsak; müslümanların, bilhassa islam ulemâsının islam ve islam hükümlerini bütün dünya insanlarına anlatmak ve bütün dünyaya yaymakla muvazzaf olduğu akıl sahipleri için apaçık ortadadır.

(84) Hz. Resulullah -sav- Hiyf Camii’nde irâd ettiği bir hutbede şöyle buyurdu: “Kimileri vardır ki bir ilmi taşırlar da kendileri onu bilmezler, kimi de vardır ki bildiği bir bilgiyi, kendisinden daha bilinçlisine ulaştırır” Bkz: Usul-i Kâfi c:2 s:258 kitab’ul hüccet, “Ma emerennebi -s- binnasihat’ul eimmet’ul müslimin” babı, 1. hadis.
(85) “Sıkat-ul İslam” adıyla tanınan Muhammed bin Yakub bin İshak-ı Kuleyni-i Râzî (?-328 veya 329 hk.) büyük şia muhaddisi ve hadis alimlerinin en büyüğü. Şianın “Kutub-u Erbaa”sının müelliflerinin ilkidir. Tanınmış “Kâfi” kitabını uzun yıllar boyunca yazıp tamamlamış ve “usul”, “furu” ve “rowze” olarak üç bölümde toplamıştır.
(86) Ali bin Hüseyin bin Musa bin Babeveyh (?- 329 hk): Tanınmış şia muhaddis ve fakihi. Pek çok kitap ona ait bilinir, bunlardan bazısı şunlardır: El-Tevhid, El İmame Ve’l Tebrere Min’el Hiyre, Esselat, El İhvân Ve’şşerâî’”.
(87) “Şeyh Müfid” ve “İbni Muallim” lakaplarıyla meşhur Ebu Abdullah Muhammed bin Numan (336 veya 338-413 hk) şianın tanınmış muhaddis, fakih ve kelamcılarındandır. Bağdad Bilim Başkanlığı yaptı. Seyyid Murteza Elemulhüdâ, Seyyid Reziy, Şeyh Tusi ve Necâşi onun en tanınmış öğrencileri arasındadır. İkiyüze yakın eserinden bazısı şunlardır: İrşad, İhtisâs, Evâil’ul Mekâlât, Emâli ve Meğne’e.
(88) El-Emali Ow’el Mecâlis, 93. meclis, s:509-520 ve: Bihar’ul Envâr c:10 s:393-405, kitab’ul ihticâc, 25. bâb.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Eğer “halka öğretirler” ibaresinin bu hadiste yer almadığını varsayacak olursak, o zaman hz. Resul-ü Ekrem -sav-’in “Allah’ım, halifelerime rahmet et... Onlar, benden sonra gelen ve hadis ve sünnetimi rivayet edenlerdir” buyruğunun ne anlama geldiğine bakmamız gerekir. Bu durumda rivayetin “fakih” olmayan ravileri kapsamına almayacağı ortadadır. Zira bütün hükümlerden ibaret olan ilahi sünnetler, hz. Resul-ü Ekrem’e -sav- nazil olduğu için “Peygamberin sünneti” olarak isimlendirilirler. O halde hz. Resulullah’ın -sav- sünnetini yaymak isteyen bütün ilahi hükümleri bilmeli ve sahihi sakıymden (doğruyu yanlıştan -çev-), ıtlakı takiyyeden (saltı - şartlı ve sınırlıdan -çev-)(89), âmm olanı hâs olandan(90) ayırdedebilmeli, mantık önermeleri ve aklî hükümleri(91) toparlayabilmeli, takiyye sırasında geçen rivayeti diğerlerinden teşhis etmeye yarayacak ölçüleri bilmeli ve bunu başarmalıdır. İçtihad mertebesine varmayan ve sadece hadis nakleden muhaddislerin bileceği işler değildir bunlar, onların hz. Resulullah’ın -sav- gerçek sünnetini teşhis edebilmesi mümkün değildir ve bu da hz. Resulullah -sav- açısından değersizdir.

Hz. Resulullah’ın -sav- doğru olsa veya olmasa ve kendisinden nakledilmemiş olsa bile sırf “Resulullah dedi ki...”’yle başlayan bir takım rivayetlerin yayılmasını istemiş olması elbette ki düşünülemez. Bilakis, o hazretin amacı gerçek sünnetin yayılması ve hakiki islam hükümlerinin halk arasında neşrolunmasıydı. “Ümmetime kırk hadis ezberleteni Allah, fakih olarak haşreder” rivayeti(92) ve hadis yaymayı öven benzeri hadisler(93) hadisin ne olduğunu bile bilmeyen muhaddisler için değildir ki; bu gibi hadis ve rivayetler, hz. Resulullah’ın -sav- hadisini gerçek islam hükmüne mutabık olarak teşhis kabiliyetine sahip kimseler içindir. Bu da, ancak “fakih ve müçtehid olanlar” demektir; çünkü ancak fakihlerle müçtehidler islam ahkamının bütün boyutlarını bilip değerlendirebilir, ellerindeki fıkhî ölçüleri kullanarak islam ve imamların -s- muayyen etmiş olduğu ölçü ve kıstaslar yardımıyla islamın gerçek hükümlerini bulup çıkarabilirler. İşte bunlar Allah Resulü’nün -sav- halifeleridirler; ilahi hükümleri bunlar yayar, halka islam ahkamını öğretirler, hz. Resulullah -sav- bunlar için dua etmiş ve “Allah’ın rahmeti halifelerimin üzerine olsun” buyurmuştur.

Yukarıdan da anlaşılacağı üzere “Allah halifelerime rahmet etsin” hadisinin, gerçekte bir “kâtip”ten farkı bulunmayan hadis ravilerini kastediyor olması mümkün değildir, sırf kâtiplik eden ve sırf hadis yazan birinin hz. Resul-ü Ekrem’in -sav- halifesi olamayacağı ortadadır. Hadiste geçen “halifeler”den maksat “islam fakihleri”dir; halka islam hükümlerini öğretip yayan, halkı eğitip yetiştiren âdil fakihlerdir. Zira âdil olmazlarsa tıpkı hz. Emir’el müminin -s- aleyhinde hadis uyduran Semeret bin Cündeb(94) gibi, islama aykırı hadisler uyduran kadılar ve şeyhulislamlar haline gelirler.

(89) Mutlak’ın usul bilimindeki anlamı bütün ilgili bireyler için geçerli olan “genel sıfat”tır (erkek olan herkes için kullanılan “erkek” veya “adam” kelimesi gibi). Mukayyed veya “kayıt ve şarta bağlı” (şartlı, sınırlı) deyimi ise özne (sıfatları içerir, ör: “bilge adam”).
(90) Usul biliminde “amm” derken, herkesi kapsayan bir mana kastedilir, “her bilimadamına saygı duy” cümlesinde olduğu gibi gelen kapsamlı bir anlam kastedilir. “Hass” derken, bu durumun istisnası veya şartlısı kastedilir, ör: Ahlâksızı dışında, her bilimadamına saygı duy!” cümlesinde olduğu gibi.
(91) Fıkıhta “cem’i ukelâi” denilirken, görünüşte yekdiğeriyle farklı olan iki delil veya önermeyi birbiriyle irtibatlandıran ve birini diğeri için iptal etmeyip asıl gayeyi çıkarabilme metoduna -mantık ve edebiyata- vakıf insanların yöntemi kastedilir. Meselâ “zina eden erkek ve kadına 100 kırbaç vurun” hükmüyle “evli olduğu halde zina edeni (muhsine) taşlayıp öldürün” hükmü görünüşte farklıdırlar, ama ukelâ (mantık bilenler) birinci hükmü “amm” (genel geçer), 2. hükmüyse “hass” (özel durum) olarak belirler ve genel durumun şartlarını özel duruma uygulamaz, iki farklı şartlar için inmiş bu iki hükmü birbirine karıştırmayıp “hass”ı “âmm”ın kapsamından çıkararak her iki hükme de amel ederler.
(92) Çeşitli şia ve sünni kaynaklarında bu mazmun -biraz farklı ifadelerle- geçmektedir. Bkz: Hısâl: c:2 bâb’ul erbâin 15 ve 19. hadisler ve: İhtisâs s:2 ve: Bihar c:2 s:153-157.
(93) Usul-ü Kâfi c:1 kitab-ı fazlul ilim bâb-ı “rivayet’ul kitab vel hadis” Bihar: c:2 bâb: 16 ve 20-21.
(94) Ebu Abdurrahman Semeret İbni Cundeb bin Melâl bin Cureyc (?-58 hk) hz. Resul-ü Ekrem’den -sav- pek çok rivayette bulunmuştur. Ziyad’ın ölümünden sonra bir süre Basra’da onun yerine geçtiyse de Muaviye tarafından azledildi. Taberi, Semeret’in vali olduğu dönemde 8 bin kişinin katline ferman verdiğini yazar. Kufe’ye geldiğinde ziyad “öldürdüğün onca adam arasında birinin suçsuz olmasından korkmuyor musun?” diye sorunca “Bundan daha fazlasını da öldürürüm, niye korkayım ki?!” diye cevap verdiği kayıtlıdır. İbni Ebi’l Hadid’in Nehc’ul Belağa’ya yazdığı şerhte (c:4 s:73) naklettiği bir tarihi vak’a oldukça ürkütücüdür: “Muaviye Semeret’e 100 din dirhem karşılığında “...İnsanlardan öylesi de vardır ki dünya hayatına ilişkin sözleri senin hoşuna gider ve kalbindekine rağmen Allah’ı şahid getirir, oysa o, azılı bir düşmandır” (Bakara, 204) ayetinin hz.Ali -s- ve “...İnsanlardan öylesi de vardır ki Allah’ın rızası için nefsini satın alır...” (Bakara, 207) ayetinin ise İbn-i Mülcem (hz. Ali’nin -s- katili) hakkında nazil olduğu yolunda bir rivayet uydurmasını istedi. Semeret, önerilen parayı az buldu ve nihayet bu meblağın 4 katını (400 bin) alarak mezkur ayetlerle ilgili bir rivayet uydurdu.”

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Eğer fakih olmazsa o zaman da fıkhın ne olduğunu bilemeyecek ve islam hükümlerini tanıyamayacaktır. Çünkü zalim yöneticiler ve saray mollalarının sırf şahlara ve sultanlara yaranabilmek için uydurmuş olduğu binlerce hadis vardır. Nitekim iki “zayıf rivayet”le neler yaptıklarını görüyoruz(95); sultanlar ve krallara karşı kıyam edin diyen ve Musa’yı -s- çağının sultanına karşı ayaklanmaya teşvik eden(96) Kur’an’a karşı kullandıkları bu iki zayıf rivayeti! Kur’an-ı Kerim’e ilaveten, daha birçok hadis ve rivayette de zalimlere karşı mücadele emri vardır(97). Tenbeller bunları bir kenara bırakıp, muhtemelen saray mollalarınca uydurulmuş olan o iki zayıf rivayete yapıştılar ve bu rivayetlere dayanarak “sultanlar ve egemenlerle uzlaşmak gerekir, saraykulu olmak gerekir” dediler! Eğer bunlar gerçekten rivayet ehli olup dinden anlayan insanlar olsalardı zalimlerin aleyhine olan onca rivayet ve emirlere amel ederlerdi. Kaldı ki böyleleri rivayet ehli olsalar bile âdil değildirler. Âdil olmadıkları ve günahtan uzak durmadıkları için Kur’an’daki hükümler ve onca hadis ve rivayeti bir kenara bırakıp iki zayıf rivayete yapışmışlardır. Onların bu iki zayıf rivayete dört elle sarılmasını sağlayan şey işkembeleridir, ilim değil! İnsanı saraylara kul eden şey rivayet -ve hadis- değil; bu işkembe ve makam hırsıdır.

Kısacası islam bilimlerini yayma ve ahkâmı yayıp öğretme, âdil fakihlerin işidir; ancak onlar gerçek ahkamla gerçek olmayanı ve imamların -s- hangi rivayetleri takıyyeyle aktardıklarını teşhis ve ayırdedebilirler. Çünkü biliyoruz ki -masum- imamlarımız -s- kimi zaman gerçek hükmü söyleyemiyorlardı, şartlar elvermiyordu buna; zalim ve zorba egemenlerin baskısı altında sıkı bir takıyyede bulunmak zorundaydılar. Tabii ki bu mecburiyet din içindi -kendileri için değil- dinin bir zarara uğramasından korkuyorlardı. Nitekim gerekli bazı durumlarda takıyyede bulunulmamış olsaydı zalim egemenler dinin kökünü kazıyacaklardı.

Ancak, bu hadis-i şerifin “velayet-i fakih”e delalette bulunduğu şüphesiz olsa gerektir. Çünkü “hilafet”, nübüvvet ve peygamberliğin her boyutunda “haleflikte ve vekillikte bulunma” demektir ve “Allah’ım, halifeme rahmet et” cümlesinin “Ali benim halifemdir” cümlesinden aşağı kalır tarafı yoktur ve birincide kastedilen “halifelik”le ikincide kastedilen halifeliğin farklı bir anlamı sözkonusu değildir. “Benden sonra gelir ve hadislerimi rivayet ederler” hadisi halifeleri tanıtmaktadır, halifeliğin anlamını değil. Çünkü halifelik mevzuu sadr-ı islamda açıklanmayı gerektirecek bir mevzu değildi ki -herkesçe bilinen birşeydi-. Nitekim sonra da, halifeliğin anlamını değil, halifelerin -kim ve nasıl olması gerektiğinin- açıklanmasını istiyordu ki, hazret de -sav- bu vasıfları açıklayarak cevabı vermiş oldular.

“Ali halifemdir” veya “İmamlar halifemdir” buyruklarını hiçkimse “halifeliğin nasıl olması gerektiğine dair fıkhi bir açıklama” şeklinde algılamadığı ve bu cümlelerle net bir şekilde imamların devlet başkanlığı ve halifeliklerine istinad edildiği kabullenildiği halde sıra -masum olmayanların- “halifelik” terimine gelince, duraklayıverilmiş olması bir hayli şaşırtıcıdır! Bunun yegane nedeni, hz. Resulullah’ın -sav- hilafetinin özel bir hadle sınırlı olduğu veya ancak özel bazı kimselere mahsus olabileceği şeklinde bir zanna kapılmış olunmasıdır. Masum imamlar -s- halife oldukları için; onlardan sonra kimse halife olamaz, halkı yönetme işini onlardan başkası yüklenemez zannedilmiş, -imamlardan sonra- islamın başsız kalması ve islam hükümlerinin kendi haline bırakılması gerektiği zehabına kapılmışlardır. Yani “islam had ve sınırları düşmanlara terkedilsin ve gerçekte islamın tamamen berî ve uzak olduğu onca sapma ve eğrilikler -islammış gibi gösterilerek- normal karşılanır olsun” demektir bu!

İmam Musa bin Cafer Sâdık’tan -s- şöyle rivayet edilir: “Bir mümin -veya mümin bir fakih- öldüğünde melekler ona gözyaşı döker, yeryüzünde Allah’a ibadet ettiği yerler ve amelleriyle ulaştığı gök kapıları ona ağlarlar; islam kalesinde, başka şeylerle onarılmayacak gedikler oluşur. Çünkü imanlı fakihler islamın kaleleridirler; surla çevrili bir şehrin surları mesabesindedirler.”(98)


(95) Bazı rivayetlerde “sultan” ve padişahlar”a itaat edilmesi gerektiği mealinde cümleler geçer. Bazıları, bu rivayetlere sarılarak zalimler karşısındaki suskunluklarına kılıf uydurmaya çalışmışlardır. Oysa ki söz konusu rivayetler sened açısından zayıf, delâlet açısından da yetersizdirler. Meselenin açıklığa kavuşması için bu rivayetlerden ikisini burada aktarıyoruz: “Peygamber -sav- buyurdu ki, padişah Allah’ın yeryüzündeki gölgesidir, zulüm görenler ona sığınırlar; eğer adaletle davranırsa padişahlık onun için iyidir ve halkın ona müteşekkir olması gerekir. Eğer zulüm ve sitemde bulunursa, günahı kendi boynunadır ve bu durumda halk Allah’ın emri gelip çatıncaya kadar sabretmekle muvazzaftır.” (Bkz: Bihar’ul Envâr, c:72 s:354)
Bir diğer rivayet(!) de şöyledir: “Peygamber efendimiz -sav- buyurdu ki: Padişaha itaat farzdır, her kim ona itaat etmezse Allah’a itaat etmemiş olur ve O’nun “kendi ellerinizle kendinizi mahvetmeyin.!!” buyruğuna aykırı davranmış olur.” (Bkz: Menbe-i Piyşiyn s:368.)
İlk rivayetin ravilerine bakalım: Ebi’l Mufazzal: Zayıf. Ali bin Hasan: Meçhul. Hüreyin bin Zeyd ise “güvenilmez”dir.
İkinci rivayetin ravilerine gelince: Ali bin İbrahim ve Muhammed İbn-i Musaâb “meçhul”dürler, Muhammed bin Abdullah’la Ahmed bin Bekir, Hemâd bin Seleme, Sâbit ve Enes “güvenilmez”dirler. Bu rivayetlere karşılık, Bihar’ul Envâr’da bunların tam tersini savunan yığınlarca rivayet vardır (bkz: Bihar c:72 s:335-375 bab:81-85)
(96) A’raf 103’ten sonrası, Yunus 75-84, Tâ-hâ 24-43, Müminun 45-47, Nâziât, 17.
(97) Vesailuşşia c:11 “El-Cihad kitabı” “Düşmana karşı cihad” bâbları: 1, 5, 26, 46, 47, kitab’ul emr-i bil mâruf... 1,3 ve 8. bâblar.
(98) Usul’ul Kâfi, c:1 s:47 kitab-ı Fazl’ul ilim, fıkh’ul ulemâ bâbı, 3. hadis.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Bu Rivayetin Metnine Dair

“Kâfi” kitabında aynı babda başka bir rivayet daha var ki, onda “mümin öldüğünde” yerine, “mümin fakih öldüğünde” ibaresi geçiyor(99). Naklettiğimiz rivayetin başında “fakih” kelimesinin geçmemesi, ama sonlarında “mümin fakihler” buyurulmuş olması, “fakih” kelimesinin, cümlenin ilk kısmından düşmüş olduğunu göstermektedir. Bilhassa “islamda gedik açılması”, “sur ve kale” gibi tabirlerin kullanılmış olması da buna delalet eder, ki tamamen “fakihler”e uygun düşmektedir.

(99) Ae 2. hadis.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Rivayetin Anlamı Üzerine

“Fakih müminler islamın kaleleridir” buyruğuyla, gerçekte fakih islam akâid, hüküm ve nizamlarının bekçi ve koruyucuları olmakla görevlendirilmiş olmaktadırlar. İmam’ın -s- bu buyruğunun teşrifat ve nezaket olsun diye söylenmediği apaçık ortadadır; benim size “şeriatmedar”(*) demem, sizin bana “şeriatmedar” demeniz gibi bir teklif veya mektup zarflarının üzerine yazdığımız “sayın ... hazretleri” gibi göstermelik bir ünvan değildir! Evinin bir köşesine çekilip oturan, hiçbirşeye karışmayıp ne islam kanunlarını koruyan, ne islam ahkâmını öğretip yayan, ne müslümanların sosyal işlerine karışan, ne de müslümanların işlerinde ihtimam gösteren bir fakihe “islamın kalesi” denilebilir mi?! Onun islam bekçisi olduğu söylenebilir mi? Bir devlet başkanı bir yetkiliye veya bir komutana, gidip falan bölgeyi korumasını söylediği halde o yetkili veya komutanın gidip evinde yatması ve böylece o bölgeyi düşmanın eline bırakması, üstlendiği görev ve vazifeyle bağdaştırılabilir mi?! Mümkün her yolla o bölgeyi korumaya çalışması gerekmez mi? Siz, “bazı islam kanun ve hükümlerini koruyoruz” diyorsanız o zaman sorarım sizden: “İslamın ceza kanunlarını uyguluyor, hadleri yerine getirebiliyor musunuz?” -Cevabınız- “hayır”-dır-. İşte bu noktada -hadleri uygulayamadığınıza göre islam kalesinde- bir gedik açılmış oldu! Yani sizin kaleyi korumakla görevli olduğunuz bir sırada burcun bir kısmı yıkılıp gitti!

“Peki, müslümanların hudut ve sınırlarını, islam vatanının toprak bütünlüğünü koruyabiliyor musunuz?” -diye soracak olsam vereceğiniz cevap şudur:- “Hayır! Biz bu hususta dua edebiliriz sadece!” -Siz böyle deyince- surların bir kısmı daha yıkılmış oldu!

“Peki, fakirlerin hakkını zenginlerden alıp kendilerine verebiliyor musunuz (çünkü olandan alıp olmayana vermek sizin islamî vazifenizdir)?” diye soracak olsam yine “hayır, bunlar bizi ilgilendirmez, inşaallah başkaları gelip bu işleri yaparlar!” -diye cevap veriyorsunuz ve o zaman da- surun bir tarafı daha gitmiş oluyor ve böylece tıpkı İsfahan’ını kaybeden Şah Sultan Hüseyin gibi(100) kalakalıyorsunuz işte! Bu nasıl sur, bu nasıl kaledir böyle; surun hangi tarafını “hısn’ul islam” (islam kalesinin muhafızı) beyefendiye bırakmak istesek, bir mazeret öne sürerek kabul etmiyor?! -Rivayette geçen- “hısn” (kale, sur)ın anlamı bu mudur, “hısn” dediğin böyle mi olur?!!

“Fakihler islamın kalesi ve surlarıdırlar” buyruğunun manası, onların islamı korumakla mükellef oldukları ve islamı koruyabilecekleri bir ortam yaratmaları gerektiğidir ki bu da farzların en önemlilerindendir, üstelik meşrut -şartlı- farzlardan değil, mutlak farzlardandır(101). İslam fakihlerinin önemle peşinde olmaları gereken hassas mevzulardandır bu; dini ilmiye medreseleri bu konuda kafa yormalı ve tıpkı hz. Resul-ü Ekrem -sav- ve masum imamların -s- yaptığı gibi islamın koruyucusu kesilip islam ahkamı, akaid ve nizamlarını tam anlamıyla muhafaza ve müdafaa edebilmek için gerekli bütün araç-gereç ve güçlerle donatmalıdırlar kendilerini.

(*) Şeriat eksenli anlamına gelen bu kelimeyi İmam’ın -ra- bilhassa seçtiği söylenebilir, nitekim bu eseri daha önce Türkçeye çevirenlerin bu terimi çevirmemiş olması da ilginçtir -çev-
(100) İmam -ks- burada 1. Süleyman’ın oğlu ve Sefevi hanedanının son padişahı 1. Hüseyin (?-1135 hk)’den sözetmektedir. Zayıf ve iktidarsızdı. 110’te tahta geçti. Onun zamanında Afgan sultanı Muhmud İsfahan’a saldırdı. Sultan Hüseyin İsfehan’dan vazgeçmesi için Ferehabad’la Culfa’yı ona bıraktıysa da Mahmud, savunmasız Şah’a saldırarak şehri ele geçirip liyakatsiz Sultan Hüseyin’i öldürdü.
(101) Bir farzın farz oluşu bir şartla kayıtlı değilse, ona oranla “mutlak farz” olur: Namazın abdeste göre farz oluşu gibi. Bir farzın farzlığı bir şarta bağlıysa o zaman da o şeye oranla “şartlı farz” olur: Haccın, ancak gerekli mali ve bedenî güvü taşıma halinde farz olması gibi.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Biz herşeyi bir kenara bırakıp ahkamın sadece bir kısmını almışız, nesiller boyu sırf onları tartışıp duruyoruz(102). İslam ahkamının birçok kısmı bugün “ulum-u garibe -tuhaf ve tabiatötesi bilimler-” durumuna gelmiştir(103)! Esasen islam garip -ve kimsesiz- haldedir bugün! İslamdan sadece bir isim kalmıştır geriye! İnsanoğlu için gelmiş en mükemmel ceza kanunları olan islam ceza kanunları bugün büsbütün unutulmuş ve “sadece ismi kalmış”tır(104). Ceza ve hadler için nazil olmuş bulunan ayetlerin kıraatinden -okunuşundan- başka varlıkları sözkonusu değildir bugün. “Zina eden erkek ve zina eden kadına; herbirine 100 kırbaç vurun”(105) ayetini okuyoruz ama uygulamıyoruz, uygulamakla yükümlü saymıyoruz kendimizi! Sadece kıraat edelim -arapça harfleri gereğince telaffuz edelim- ki kıraatimiz iyi olsun, seslerin mahreçlerden gereğince çıkmasına özen gösterelim, yeter; ama bu arada sosyal gerçeklerin ne olduğu, islam toplumunun nasıl bir durumda bulunduğu; fesad, ahlaksızlık ve fuhuşun nasıl yayıldığı, iktidarların zinakârlardan yana olup onları nasıl desteklediği ise bizi ırgalamaz, öyle mi?! Yani biz, zinakâr erkekle zinakâr kadına şu kadar hadd cezası tayin edilmiş olduğunu bileceğiz sadece! Had cezasının uygulanıp uygulanmayacağı ve -esasen- islamın zinayla mücadele hükmünü kimin uygulayacağı gibi şeylereyse hiç karışmayacağız -öyle mi-?!!

Sorarım size Allahaşkına, hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- böyle mi yapıyordu? Kur’an’ı okuyup bir kenara koyuyor ve onun emrettiği hadler ve kanunların uygulanıp uygulanmadığına karışmıyor muydu? Hz. Resul-ü Ekrem’den -sav- sonra gelen halifeler meseleleri halka bırakıyor ve “istediğinizi yapın, biz size karışmayız” mı diyorlardı?! Yoksa, tam tersine miydi; hadler -cezalar- belirliyor, -gerekene- kırbaç vuruyor, icabında recmediyor, müebbet hapis veriyor, sürgüne mi gönderiyorlardı? İslamda hadler ve diyetler mevzuunu araştırınız, bütün bunların islamda mevcut olduğunu görürsünüz, esasen islam bu işler için gelmiştir. İslam topluma çeki-düzen vermek, disiplini sağlamak için gelmiştir; itibari imamet ve iktidar, toplumun işlerinin düzene koyulması içindir.

Biz islamı korumakla mükellefiz. Bu vazife mühim farzlardandır, hatta namazla oruçtan bile daha farzdır. Uygulanması uğrunda -icabında- kanlar dökülmesini gerektiren vazifedir bu. İmam Hüseyin’in -s- kanından daha üstünü yoktu ve onun kanı islam uğrunda döküldü! İşte bu, sırf islamın taşıdığı o değer yüzündendir. Bunu kavramamız ve başkalarına da öğretmemiz gerekir. Sizler ancak islamı halka öğretmeniz halinde islamın halifeleri olursunuz. “Bırak İmam-ı Zaman -s- gelsin- ve işleri o yoluna koysun-” demeyin. “İmam-ı Zaman geldiğinde kılarız” diye namazı bırakıyor musunuz? İslamın korunması namazdan çok daha farzdır. Humeyn şehrinin valisi gibi düşünmeyin, “Günahları yaymak ve artırmak lazım ki İmam-ı Zaman -s- gelsin” diyordu, mantığı böyleydi, “Günah ve kötülük alabildiğine yaygınlaşmazsa o hazret zuhur etmez” diyordu!...

Burada oturup sırf mübaheseyle yetinmeyin, bilakis, islamın diğer hükümlerini de inceleyin, hakikatleri yayın; küçük broşürler de olsa, yazın, yayınlayın. Mutlaka etkili olacaktır. Ben bizzat denedim ve etkili olduğunu gördüm.

(102) Babadan oğula, bir nesildir diğerine sürekli tekrarlayıp duruyoruz.
(103) Sihir, cadı, cifr, Ruhlara hükmetme, cinlere hükmetme ... vb. gibi gizli ve esrarengiz bilimler.
(104) Hz. Resul-ü Ekrem -sav- ve Emir’el Müminin hz. Ali’nin -s- şu sözlerine işarettir: “Öyle bir gün gelecektir ki ümmetim arasında Kur’an’dan sadece bir nişâne (sayfa ve kağıttan ibaret bir kitap kastediliyor olabilir -çev-) ve islamdan sadece bir isim kalacaktır geriye” Bihar, c:2 s:109, İlim kitabı, 15. bab, 14. hadis, Nehc’ul Belaga 361. hikmet.
(105) “Zina eden kadın ve erkeğe 100’er kırbaç vurun.” Nur,2.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


* * *

Hz. Resul-ü Ekrem -sav- şöyle buyuruyor:

“Dünyaya (dünyevi haksız zevkler, hırslar ve servet yığmalara) kapılmadıkları sürece fakihler peygamberlerin eminleri ve güvendikleri kimselerdirler!” -Ya Resulullah, dünyaya kapılmaları nasıl olur? diye sorulduğunda da- “Egemen güce boyun eğmeleri!” buyurdu ve ekledi: “Eğer böyle olursa dininiz için onlardan uzak durup sakınmanız gerekir!(106)

Bu rivayetin tamamı; üzerinde uzun uzadıya açıklamalar gerektirici niteliktedir, ama biz burada sadece konumuzla direkt irtibatı olup “velayet-i fakih”le ilgili olan “fakihler peygamberlerin eminleridirler” ibaresi üzerinde duracağız. Önce, peygamberlerin vazife, yetki ve işlerinin ne olduğuna bakmamız gerekir; o zaman onların eminleri ve güvendikleri kimseler olan “fakihler”e ne gibi görevler düştüğü de anlaşılmış olacaktır.

(106) Usul-u Kâfi c: s:58, kitab-ı fazl’ul ilim, bab: Musta’kel biilme..., 5. hadis -Merhum Neraki’nin zikrettiği rivayetlerdendir ve Merhum Nuri, Müstedrek’ik Vesail’de “Mâ yekteseb bih...” bablarında (11. bab, 5. hadiste) “Deaim’ul İslam” kitabında 6. İmamdan -s- nakleder. Kâfi’de de (c:1 s:39) şöyle rivayet olunur: “Bilginler ve alimler güvenilmiş insanlardır, takva sahipleri sınır bekçileridir, peygamberler de mehterdirler, başkan ve reistirler.”

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Peygamberler Gönderilmesindeki Gaye ve Peygamberlerin Görevleri

Dinlerin gereği ve aklın kesin hükmüne binâen peygamberlerin gönderiliş nedeni ve görevleri sadece -islam fıkhı ve hükümleriyle ilgili- meseleleri söyleyip anlatmak ve ahkâmı beyan etmek değildir. Olay; ahkâm ve meselelerin vahiy yoluyla hz. Resul-ü Ekrem’e -sav- ulaşması ve o hazretle hz. Emir’el müminin ve diğer (Ehl-i Beyt) imamlarının -s- da, hiçbir dahl ve ihanette bulunmaksızın bu mesele ve hükümleri halka sırf anlatmak üzere tayin olması ve onların da bu emaneti sapasağlam halka ulaştırmaları için fakihlere devretmelerinden ibaret değildir ve neticede “fakihler resullerin eminleridirler” ibaresi, onların islâmî hüküm ve meseleleri sırf söyleyip anlatma hususunda emin oldukları gibi -dar- bir manaya da gelmez. Gerçekte peygamberlerin -saa- en önemli görevi, ahkâm ve kanunlar vasıtasıyla âdil bir sosyal düzen kurmaktır ki bunun da ahkâmı beyan edip ilahi akâid ve öğretileri yaymakla mümkün olabileceği zaten ortadadır. Bunu, şu ayet-i kerimede de olanca netliğiyle görebilmek mümkündür:

“Şüphesiz, peygamberlerimizi apaçık deliller ve alametlerle gönderdik ve insanların adaleti uygulaması için onlara Kitap ve mizan da verdik”(107). Peygamber gönderilmesindeki genel gaye insanların adilâne sosyal ilişkiler çerçevesinde belli bir çeki-düzene girmesi ve “insanlaşma”sıdır. Bu ise ancak devlet kurmak ve -islamî- hükümleri uygulamakla mümkündür. İster hz. Resul-ü Ekrem efendimizde -sav- olduğu gibi bizzat peygamberin kendisi devlet kurmaya muvaffak olsun ister daha sonra, onu izleyenler devlet kurup âdil sosyal düzeni oluştursunlar (her hal-ü kârda devlet kurulmalıdır -çev-) Allah Teala hums hususunda: “Bilin ki ganimet olarak aldığınız şeylerin beşte biri Allah’ın, peygamberin, peygamberin yakınlarının, yetimlerin, düşkünlerle kimsesizlerin ve yolda kamışlarındır”(108) buyururken, ya da zekat konusunda “onların mallarından sadaka al”(109) derken veya haraçlarla ilgili emirleri belirlerken hz. Resul-ü Ekrem’i -sav- bu hüküm ve emirleri sadece halka anlatmak ve sırf beyan etmekle görevlendirmemekte, aynı zamanda bunları uygulamakla da muvazzaf kılmaktadır, yani bunları insanlar arasında yayıp örğetmekle görevli olduğu gibi, uygulamak ve yürülükte olmasını sağlamakla da sorumlu tutulmaktadır: Hums, zekat ve haraç gibi vergileri topla-t-mak, bunları müslümanların maslahat ve yararı yolunda harcamak, bireyler ve milletler arasında adaleti yaymak, hadleri uygulayıp islam belde -veya beldelerinin- sınırlarını, istiklalini ve toprak bütünlüğünü korumak islam devletinin mal varlığı ve gelirlerinin çar-çur edilmesine izin vermemekle mükelleftir o.

Allah Teala’nın “Allah’a itaat edin, Resulüne itaat edin ve içinizden emir sahibi (veliyy-i emr) olanlara itaat edin”(110) buyurarak hz. Resulullah’ı -sav- reis ve başkan gösterip ona itaati de farzetmiş olmasından gaye, hz. Resulullah’ın -sav- ahkâm vb. islamî meselelerle ilgili beyan ve buyruklarına itaat ve bunları kabul etmekten ibaret değildir sadece! İslam hükümlerine amel etmek, Allah’a itaat demektir. İbadetle ilgili olsun olmasın, islam hükümlerinden olan her hükme amel -demek- Allah’a itaat demektir. Ayette geçen “Resulüne itaat edin” buyruğundan maksat sırf ahkâma amel etmek değildir, başka bir mevzu da sözkonusudur burada. Evet, hz. Resul-ü Ekrem’e -sav- itaat elbette ki Allah’a itaat demektir, çünkü Allah Teala, peygamberine itaat etmemizi emretmektedir, binaenaleyh islam toplum ve ümmetinin lideri olarak hz. Resul-ü Ekrem efendimiz -sav- “hepiniz Üsame’nin ordusuna katılıp savaşa gidin” diye emrediyorsa(111) hiçkimsenin bu emri çiğneme hakkı yoktur(112) -halbuki gürünüşte bu- Allah’ın değil, Resul’ünün -sav- emridir(*) -ve tıpkı Allah’ın emri gibi, onun da emrine itaat farzdır çünkü/çev/- Allah Teala devletin idaresi ve ordulara komuta yetkisini o hazrete bırakmıştır, hazret de maslahatları gereğince ordu ve teçhizat hazırlamıştır; valiler, yöneticiler ve şer'i kadılar tayin ve gerektiğinde azletmiştir.

(107) Şüphesiz, peygamberlerimizi apaçık delil ve işaretlerle gönderdik ve insanlar adaleti uygulasınlar diye onlara Kitap ve mizanı -ölçü- indirdik” Hadid, 25.
(108) “O halde biliniz ki ganimet aldığınız şeylerin beşte biri Allah’ın, peygamberin, peygamberin yakınlarının, yetimlerin, kimsesiz ve muhtaçların ve yolda kalmışlarındır.” Enfal, 41.
(109) “... mallarından sadaka al...” Tevbe, 103.
(110) “Allah’a Resulüne ve içinizden emir sahibi olanlara itaat edin” Nisa, 59.
(111) Üsame bin Zeyd bin Harise (hk.54) islam çağında dünyaya geldi. Anne ve babası, hz. Resulullah -sav- tarafından azad edilmiş kölelerdi. Hz.Resulullah -sav- ömrünün son dönemlerinde -hic. 10. yılı- henüz yirmi yaşında bir genç olmasına rağmen Üsame’yi Şam ve Filistin’e -Romalılar- doğru yürüyecek muhacir ve ensardan müteşekkil islam ordularının komutanlığına tayin buyurdu.
(112) Hz. Resul-ü Ekrem -sav- Üsame’nin ordusunu uğurlarken şöyle buyurmuştu: “Üsame’nin ordusunu teçhizatlandırın. Bu orduya katılmayacak olana Allah lanet etsin!” bkz: El Milel Vel Nihel, s:14, 4. mukaddeme.
(*) Çünkü “O kendiliğinden hiçbirşey söylemez, ne söylerse vahiydir” -Necm, 3-4- ayet-i kerimesi gereğince hz. Resulullah’ın -sav- bütün sözleri ve buyrukları vahy kaynaklı olup, Allah’tandır -çev-

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Kanunları Yürürlüğe Koyma, Ordulara Komuta Etme, Toplumu İdare, Ülkeyi Savunma, Yargı ve Muhakeme İşlerinde, Fakihler Peygamberlerin Eminleridirler.

Demek ki "fakihler resullerin eminidirler" buyruğunun anlamı, peygamberlerin uhdesinde bulunan bütün işlerin, onlardan sonra adil fakihlerin uhdesinde olacağıdır. "Adalet" kavramı "emanet" kavramından daha kapsamlı ve önemli olup, mâli işlerde emin olan birinin pekalâ âdil olmaması mümkünse de "peygamberlerin eminleri" ibaresiyle kastedilen "hiçbir konuda islama aykırı davranmayan, pâk ve münezzeh olanlar"dır.

Nitekim hadisin son bölümlerinde de bu vurgulanmakta ve "dünyaya kapılmadığı sürece" denilmektedir. Demek ki dünyalık yığma fikri taşıyan bir fakih âdil değildir ve -böyle bir fakihin- hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- emini olup islam hükümlerinin uygulayıcısı olması düşünülemez. Ancak islam hükümlerini icra edip uygulayan, islam sistem ve düzenini kuran, hadleri ve kısası yerine getiren, müslümanların vatan ve islam beldelerinin toprak bütünlüğünü sağlayıp koruyan fakihler âdildirler. Kısacası devlet ve yönetimle ilgili bütün kanun ve hükümlerin uygulanması fakihlerin uhdesindedir: Hums, zekat, sadakalar, cizye ve haraçların toplanıp müslümanların yararına olacak işlerde harcanmasından tutun da; mutlaka doğrudan doğruya veliyy-i emrin gözetiminde olması gereken -hatta maktulün velisi bile, veliyy-i emrin nezareti olmaksızın bizzat kısasa girişemez- hadlerle kısasların uygulanmasına sınırların korunması ve şehirlerin güvenliğinin sağlanmasına varıncaya kadar... tamamından fakih sorumludur.

Hz. Peygamber-i Ekrem -sav- nasıl islam hükümlerini yürürlüğe koyup islam sistemlerini oluşturmakla yükümlü idiyse ve Allah Tealâ tarafından müslümanların devlet başkanı ve lideri olarak belirlenip kendisine itaat farz kılınmış idiyse, âdil fakihler için de durum aynıdır, onların da -Peygamberden sonra- ümmetin yöneticisi ve lideri olması, islam hükümlerini yürürlüğe koyması ve islamın sosyal düzenini oluşturması gerekir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Kanuna Uygun Devlet / İslâmî Hukuk Devleti

İslam devleti bir kanun ve hukuk devleti olduğundan -ilahi- kanunu bilenler, ve dahası, din uzmanlarınca yani fakihler tarafından yönetilmelidir. Memleketin idari, yürütme ve planlâmayla ilgili bütün işleri fakihin kontrolü altındadır. Fakihler, ilahi hükümlerin yürürlüğe geçirilmesi hususunda emin -bilirkişi- dirler. Vergilerin toplanması, hudut boylarının korunması ve hadlerin -islam ceza kanunlarının- uygulanmasında "emin" elemanlardırlar. İslam kanunlarının icrasının geciktirilmesinde ve âtıl vaziyette bırakılmasında veya uygulanmada -emredilen kıstaslardan- azaltma yada çoğaltma olmasına izin vermemelidirler. -Mesela- Eğer fakih, bir zâniye -zina edene- had vurdurtmak isterse -islamî nasslarda- belirlenmiş olduğu gibi halkın önünde 100 kırbaç -veya sopa- vurmalıdır; bir darbe fazla vurmaya veya hakarette bulunmaya, bir tokat atmaya veya bir gün hapsetmeye hakkı yoktur. Vergilerin toplanmasında da böyledir; islami kıstaslara göre davranmalı, yani islam kanunlarına tamamen uymalıdır. Bir tek kuruş fazladan almaya hakkı yoktur. Keza beytulmalde herc-ü merc olmasına, bir tek kuruşun zâyolmasına izin vermemelidir. Bir fakih, islami ölçülere sığmayan bir şey yapar ve Allah göstermesin, bir fısk işlerse kendiliğinden görevinden azledilmiş olur, çünkü "emin" olma niteliğini yitirmiştir artık.

-İslâmi devlet nizamında- egemen olan, gerçekte -kişiler veya kuruluşlar değil- kanundur, herkes kanunun güvencesi altındadır, islam kanununun korumasındadır. Halk ve müslümanlar şer'i kurallar çerçevesinde serbesttirler, yani şer'i ölçülere uygun davrandıkları sürece kimsenin kimseye "şuradan kalk, oraya otur" demeye hakkı yoktur. İslam devletinde böyle şey olmaz! Hürriyet vardır; evet, âdil islam devleti böyledir. Halkın güvencesinin kalmadığı ve evlerde bile her an birilerinin çıkagelip birşeyler yapabileceği korku ve endişesinin yaşandığı şu devletler gibi değildir! Muaviye ve benzerlerinin yönetimi de böyleydi, halkın mal ve can güvenliği yoktu, basit bir iftira veya sırf şüphe ve ihtimal yüzünden adam öldürülüyor, sürgün ediliyor, hapse atılıyordu; uzun yıllar süren hapisler hem de... Çünkü devlet, islâmi değildi. İslam devleti kurulduğunda herkes kanunun gölgesinde tam bir güvence ve huzurla yaşar, hiçbir yönetici veya yetkilinin mutahhar şeriat kanun ve kurallarına aykırı bir adım atmaya hakkı yoktur.


* Masum imam kastediliyor

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Demek ki "emin" den kastedilen şey fakihlerin fıkhî meseleleri sırf anlatıp söylemeleri değil; islamın belirlemiş olduğu bütün işleri emanet olarak uhdelerine alıp uygulamalarıdır. İmam -s-* fıkhi meseleleri sırf anlatan ve kanunları beyan etmekten başka şey yapmayan biri miydi yani? Peygamberler sırf "fıkhî meseleleri anlatmakla yetinenler" miydi ki fakihler de sadece bu hususta onların eminleri sayılsın?! Evet, fıkhî meseleleri anlatıp şeriat hükümlerini izah etmek de elbette ki fakihlerin görevlerinden biridir; ama islamın kanuna bakış açısı -bu kadar dar değildir- onu -önemli- bir "araç" olarak görme mesabesindedir; yani islam nazarında kanun, "toplumda adaleti sağlamaya yarayan bir vesile"dir, inançları ve ahlaki yapıyı ıslah etme, insanları insanca olgunlaştırma -tehzib- varsıtasıdır. Kanun, nefsani arzularına kapılmayan "gerçek insan"lar yetiştirebilmek için gerekli "âdil sosyal düzen"i kurmak ve işlerliğe geçirmek için vardır. Peygamberlerin en önemli görevi ahkamı uygulamaktı; toplumun işlerine nezarette bulunma ve devlet sözkonusuydu.

Hz. İmam Rıza'dan -s- naklolunan "Halka kayyımlık edecek, onları koruyup gözetecek emin bir imam -önder, yönetici- gereklidir" mealindeki rivayete daha önce değinmiştim. Bu rivayette de "fakihler peygamberlerin eminleridirler" buyurmaktadır. Bu büyük ve küçük önermelerden de(113) anlaşılacağı üzere fakihler milletin başında bulunup onları idare etmelidir ki islamın yıpratılmasına ve islam hükümlerinin uygulatılmamasına engel olabilsinler. Nitekim halkı müslüman ülkelerde devleti âdil fakihler idare etmediğinden ve onların velayeti hüküm sürmediğinden bugün islam yıpratılmış ve hükümleri terkedilmiştir. hz. İmam Rıza'nın -s- buyruğu tahakkuk bulmuş ve bilfiil yaşamakta olduğumuz gerçekler o hazretin ne kadar haklı olduğunu hepimize ispatlamıştır.

Bugün islam tersyüz edilip yıpratılmış değil midir? İslam beldelerinde islam ahkamının yürürlükte olmadığı, hadlerin uygulanmadığı islam hükümlerinin muhafaza edilmediği islam nizamının büsbütün ortadan kalktığı, heryere kargaşa, kanunsuzluk ve anarşinin hakim olduğu günümüzde islam -ezile ezile- yıpranmamış mıdır?! İslam sırf kitaplarda yazılı kalacak şey midir? Mesela "Kâfi" kitabında yazılıp bir kenara mı bırakılmalıdır? Günlük yaşamda -ve o sayfaların dışında- islam hükümleri uygulanmaz, hadler işlerliğe geçmez, hırsız cezasını bulmaz; yağmacılar, çapulcular, zalimler ve yolsuzlukta bulunanlar cezalandırılmaz ve biz kanunu sadece öpüp bir kenara bırakır, Kur'an'ı öpüp ezberlemekle yetinir ve Cuma geceleri Yâsin okumakla iktifa edersek islam korunmuş mu olur?!

Birçoğumuz, islam ümmetinin islam devletiyle idare ve yönetilmesi gerektiğini düşünmemiş olduğumuzdan iş öyle bir noktaya vardı ki islam ülkelerinin islami bir devletle yönetilmesi bir tarafa, bugün bu ülkelerde isalm kanunları yerine zulüm ve fesad kanunları geçmekte, dahası, islamın önerdiği programlar birçok ulema efendinin (!) zihninde de yıpranıp eskimiş bulunmaktadır!! Öyle ki; -bu mesele etrafında- söz açıldığında "fakihler peygamberlerin eminleridir" hadisiyle, "sadece islam hükümlerini açıklayıp fetva verme hususunda emin oldukları"nın kastediliğini söylemektedirler! Kur'an ayetlerini duymazdan geliyor ve onca rivayette geçmekte olan "gaybet döneminde islam uleması validirler ümmetin velisi, sorumlusu ve yöneticisidirler"mealindeki buyrukları tevil yoluna giderek, "maksat sadece hükümleri açıklayıp fetva vermektir -bifiil müdahele değildir-" diyebilmektedirler!! "Emin olmak" bu mudur yani? "Emin"in; islam hükümlerinin terkedilmesine ve suçluların cezasız bırakılmasına seyirci kalmaması ve engel olması gerekmez mi?! Memleketin gelirleriyle vergilerinin böylesine sorumsuzca yenilmesine ve har vurulup harman savrulmasına mani olması icab etmez mi?! Bütün bunlar için -güvenilir bir yöneticiye ve- bir "emin"e ihtiyaç olduğu apaçık ortadadır. Emaneti -islamı- korumak fakihlerin vazifesidir, ancak bu durumda "emin" ve "âdil" olabilirler.

(113) İmam’ın -ks- büyük ve küçük önermeyle kastı şu iki cümledir: “Fakihler resullerin eminidirler” ve: “Halkın, onlara kayyumluk edecek bir imam ve onları koruyacak bir emini olmalıdır”. Yani fakihler peygamberin emini olduğuna ve halkın liderliğini üstlenecek kimsenin de emini olması gerektiği buyrulduğuna göre bu iki önermeden çıkarılacak sonuç şudur: Fakihler, halkın lideri olmalıdır.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Yargı Makamı Kimde Olmalıdır?

Hz. Emir'l müminin -s-* Şureyh'e hitaben şöyle buyuruyor: "Sen, öyle bir makama oturmuşsun ki oraya nebi ve nebinin vasisinden başka ancak şakiy* oturur" (114)

Şureyh ne Peygamber, ne de peygamberlerin vasisi olmadığına, ve buna rağmen yargı makamını işgal ettiğine göre şekavet eden, çok kötü biriydi. Şureyh(115) 50-60 yıl Kufe'de yargı makamını işgal edip kadılıkta bulunan kimsedir; Muaviye'nin sarayına yakın mollalardan olduğu için birçok -gayri islami- fetvalar vermiş, laflar etmiş ve -sonunda- islam devletine karşı kıyam etmiştir. hz. Emir'el müminin -s- kendi hilafeti döneminde de bu adamı azledemedi, rical beyefendiler mani oldular! "Onu Şeyheyn atamıştır, siz Şeyheyn'in hilafına davranmış olmayın" diyerek bu adamı hazretin âdil düzenine zorla yüklediler. Ama hazret -kendi hilafeti döneminde- onun -şer'i- kanunlara aykırı fetva ve yargıda bulunmasına izin vermemiştir.

* Hz. Ali -s- kastediliyor -çev-
* Şakiy: Şekavet eden; her nevi günahı işleyebilecek çok kötü ve alçak insan /çeviren/
(114) Vesailuşşia, c:18- s-6-7- kitab'ul kaza, 3- bâb- 2-hadis.
(115) Ebu Ümeyye Şureyh bin Haris Kindi (-?-78 hk) Yemen asıllıydı, islamdan önce dünyaya geldi. Hz. Peygamber'i -sav- görmediği için sahabeden sayılmamıştır. Ömer, Osman, hz . Emir ve Muaviye dönemlerinde Kufe kadılığında bulunmuştur. Ama Âşura hadisesinde Kufe'de İbni Ziyad'ın safında yer aldığı ve halkı İmam Huseyin'in aleyhine kışkırttığı nakledilir.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Yargı ve Adaleti İcra da Âdil Fakihin Uhdesinedir.,

Rivayetten de anlaşılacağı üzere yargı işi ya Peygambere -sav- ya da Peygamberin vasisine aittir. Âdil fakihlerin masum imamlar -s- tarafından yargı ve muhakeme işine de atanmış oldukları ve yargının, adil fakihlere ait görevlerden biri olduğu hususunda ulema arasında ihtilaf yoktur. "Velayet"(116) meselesi ise böyle değildir -mesela- merhum Nerâki'yle(117) son dönem ulemasından merhum Naiyni(118) gibi âlimler masum imamların -s- üstlenmş olduğu bütün itibari makam ve sorumlulukları -adil- fakih için de geçerli sayarken(119) bazıları saymamaktadır. Ama yargı sorumluluk ve yetkisinin adil fakihe ait olduğu hususunda tartışma olmayıp, bu meselenin "vâzihat"tan olduğu* söylenebilir.

Fakihler Peygamber olmadıklarına ve "şekavet ehli olamayacaklarından" da şüphe edilemeyceğine göre geriye onların "vasiyy", yani hz. Resul-ü ekrem'in -sav- vekil ve temsilcisi olduklarını söylemek kalıyor. Ancak, hz. Resulullah'ın -sav- vasisi derken ötedenleri 1. derecedeki "feshedilemez vasiler" kastedilmiş olduğundan bu tür rivayetlere hiç temessük edilmemiştir. Ne var ki gerçek budur, "nebinin vasiysi" terimi geniş kapsamlıdır ve fakihleri de içerir. Evet, değiştirilemez. ve tartışılmaz kesin vasi, hz. Emir'el müminin (Ali) -s- ve ondan sonra da -onun soyundan gelen Ehl-i Beyt- imamlardır -s- ve insanların işleri onlara havale edilmiştir. Bu arada devlet ve yargı gibi makam ve sorumlulukların masum imamlar -s- için "kıymete haiz makamlar" olabileceği gibi bir zanna kapılmamak gerektiğini de hemen belirtelim. Yönetim ve devletin onlar için ifade ettiği tek anlam ve kıymet, âdil bir düzen kurma ve insanlar arasında sosyal adaleti sağlama imkanı verebilecek bir vesile olmasındadır; -masum- imamların -s- insan idrakini aşan manevi makamları ise şu veya bu dünyevi görevde bulunmak veya bulunmamakla alakalı değildir asla.

Nitekim hz. Resul-ü Ekrem -sav- eğer hz. Emir'i (hz. Ali -s-) vasi olarak tayin etmeseydi, o hazretin manevi makam ve dereceleri yine de var olacaktı. İnsana manevi değer, izzet ve şan kazandıran şey bu devlet ve hükumet makamlarında bulunmak değildir, tam tersine, insana sosyal idare ve yönetim liyakâti kazandıran şey onun manevi makam ve dereceleridir.

Kısacası bu rivayetten, fakihlerin hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- 2. dereceden vasiyleri odlukları anlaşılmaktadır ve hz. Resulullah -sav- tarafından masum imamlara -s- bırakılmış olan işler, onlara da bırakılmıştır, binaenaleyh hz. Emir -s- nasıl yaptıysa onlar da Allah Resulü'nün -sav- yaptığı bütün işler ve vazifeleri üstlenmek ve yapmakla mükelleftirler.

Bu mavzuyu ispatlayıp onaylayan ve senet ve delalet açısından 1. rivayetten daha iyi olan bir diğer rivayet te Kuleynî tarafından nakledilmiştir, ancak tarihi (ravisi -çev-) zayıftır(120) , ama Saduk aynı rivayeti Süleyman bin Halid(121) tarafından nakleder ki sahih ve muteberdir.(122) Mezbur rivayet şöyledir:

(116) Burada kastedilen "velayet", devlet ve yönetim hakkı, yani mallara ve canlara velayette bulunmadır.
(117) Ahmed bin Muhammed Mehdi bin Ebi Zerr-i Nerâki (öl: hk. 1245) zühdü ve takvasıyla meşhur fakih, muhaddis, rical, matematik, geometri, fen, mantık ve fesefe bilimlerinde pek ileri bir âlimdi. Bu ilimlerin çoğunu babası Molla Muhammed Mehdi Nerâki'den öğrendi. Seyyid Mehdi Behr'ul Ulum ve Şeyh Cafer Kâşıf'ul Gıtâ'dan ders almıştır. Üstad Şeyh Ensari ve Seyyid Muhammed Şefiy-i Cabulgi'nin üstadıdır. Bazı eserleri: Miracusseade, Miftahul Ahkam, Avâid'ul Ayyam, Minhac’ul Vusul ilâ İlmel Usul Mustened’iş Şia ve Divan-ı, Şiir-i Farsi.
(118) Mirza - veya Muhammed- Huseyin bin Abdurrahim Nâini Necefi (hk: 1273- 1355) büyük şia fakih, hekim ve merciilerinden. Tahsiline Nain'de başlayıp İsfahan ve Samirâ 'da bitirdi. İran'da meşrutiyetin ilanından sonra Tenzihel Millet ve Tenbih'el Ümmet adlı eserini yazdı ve Ahmed Horasani 'nin önsözüyle başladı. Ahund'un öğrencisi Şeyh Muhammed Taki Şirazi'nin vefatından sonra şianın merciiliği merhum Naini'yle Seyyid Ebul Hasan İsfahani 'de toplanmış oldu. Bazı eserleri şunlardır: Risale der libası meşkuk, Risale der ahkam-ı Hilel-i Namaz, Risale der Nefy-i Zerer, Urvet'il Vuska'ya Haşiye.
(119) Evaid'ul Ayyam s:187-188, Minyetuttalib Fi Haşiyetul Mekasib c12 s:325- 327.
* Tartışmaya yer bırakmayacak şekilde izah olunup anlaşılmış ve herkesçe kabul edilebilir, net, apaçık -çev-
(120) Kuleyni Suheyl veya Sehl bin Ziyad ve Ebu Abdullah, Vâkıfi mezhebindedir ve hadis konusunda karmaşıkcıdır, Sehl'in güvenirliği hususunda da ihtilaf vardır.
(121) Süleyman bin Halid bin Dehgan bin Nafile Kur'an kâarisi, fakih, muhaddis ve İmam Bakır'la -s- İmam Sadık -s- hazretlerinin güvenilir ve yakın ashabındandı.
(122) "Sahih rivayet" bütün ravileri imâmi, âdil ve güvenilir olan rivayettir. Saduk'un Süleyman bin Halid'e tarıki, Mersiye-i Fakihte de geçtiği üzere şöyledir: Saduk'un babası Sâ'd bin Abdullah İbrahim bin Haşim'den, Muhammed bin Ebi Mesir'den, Hışam bin Salim'den'dir tamamen İmamiye'den ve güvenilirdiler. Bunlardan İbrahim bin Haşim'in güvenilir olduğuna dair özel bir belge veya beyan yoktur, ama imamiyenın tanınmış ravilerinden olduğu için güvenirliğinden şüphe yoktur.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


"İmam -s- der ki: Yargıda bulunma ve insanları muhakeme etmekten sakının, çünkü yargılama ve muhakeme işi, ancak yargı usul ve kanunlarını bilip müslümanlar arasında adaletli davranan imamın işidir ki bu da ya Peygamberdir, ya da Peygamberin vasiysi."(123)

Görüldüğü gibi hükümde -yargı- bulunmak isteyenin herşeyden önce "imam" olması gerekir. Burada imamın kelime anlamı olan "lider" ve "yönetici" anlamları kastedilmektedir, bilinen anlamdaki -masum imam- değil. Peygamberin de bu rivayette "imam" olarak tanınmasının nedeni budur zaten; nitekim bilinen manadaki "-masum- imam" kastedilmiş olsaydı "âlim" ve "adil" sıfatlarını da bilhassa kaydetmeye hiç gerek duyulmazdı.
İkincisi, -bu imamın- yargı işini ve kanunlarını bilmesi gerekiyor -deniliyor rivayette-. Eğer imam olur, ama yargı ilmine vâkıf bulunmazsa, yani islamın yargı ve muhakeme kanun ve usullerini bilmezse muhakeme ve yargıda bulunma yetki ve hakkı olmayacaktır.

Üçüncüsü de "âdil" olması gerektiğidir.

Yargı makamının "âdil" fakihe ait olduğunu daha önce arzetmiştim, bu mevzu fıkhın zaruriyatından olup bu hususta -fakihler arasında- hiç ihtilaf yoktur. Şimdi fakihin "yargı şartlarına" da haiz olup olmadığına bakmamız gerekir. Buradaki fakihin ancak "âdil" fakih olduğu ve her fakih olanın kastedilmediği açıktır. Fakih zaten yargıyı ve kanunlarını bilir, çünkü fakih sadece islam yargı ve muhakeme usullerini bilmekle kalmaz, aynı zamanda islam akide, kanunlar, sistemler ve ahlakına da bütünüyle vakıftır, yani kelimenin tam anlamıyla bir "din uzmanı"dır. Fakih "âdil" de olunca, iki şartı taşıyor demektir. Üçüncü şart ise "imam", yani reis -toplumun ve idarenin başkanı- olmasıdır. Âdil fakihin yargı için gerekli imamet ve reislik -yöneticilik- makamına -masum imamın -s- tayin etmiş olduğu üzere- sahip bulunduğunu söylemiştik. Bu noktadan sonra İmam -s- bir kayıt daha koymakta ve bu şartların Peygamber ve Peygamber vasisinden başkası için geçerli olmayacağını hatırlatmaktadır. Fakihler Peygamber olmadıklarına göre, bu durumda Peygamberin vasisi, yani onun halefi, vekili ve temsilcisidirler. O halde -daha önce denklemimizin- "bilinmeyen"i, bu "bilinen"le çözülmekte ve şöyle demekteyiz: Fakih, hz. Resul-ü Ekrem'in -sav- vasisidir ve gaybet çağında müslümanların imamı ve toplumun reisi ve başkanıdır, hakimin -yargı makamının- o olması gerekir, ondan başkasının yargı ve muhakemede bulunma hakkı yoktur.


(123) Vesailuşşia c:18 s:7 kitabul kaza, 30 bab, 30 hadis ve Menlâyehzer'ul fakih c: 3 s:4, ebvabul kaza, 30 bab, 10. hadis.

[Kerbela44]

Ynt: VELAYET ...welayeti fakih


Sosyal Gelişmelerde Kime Müracaat Edelim?

Üçüncü rivayet tevkiî (tuğralı) olup(124) delil kabul edilmiştir, bunun nasıl delil kabul edildiğini arzedelim şimdi:


İkmaluddin kitabında(125) geçen bu rivayete(126) göre İshak bin Yakub(127) hz. İmam-ı Zaman (Mehdi a.s)'a bir mektup yazarak karşılaştığı bazı meselelerin çözüm yollarını soruyor. O hazretin temsilcisi -sefir- olan Muhammed bin Osman Amrî, mektubu hazrete ulaştırıyor ve mektubun cevabı o hazretin -af- mübarek elyazısıyla şöyle geliyor: "...Gelişmeler ve olayla karşısında bizden hadis rivayet edenlere müracaat ediniz, çünkü onlar benim sizlere hüccetimdirler ve ben de size Allah'ın hüccetiyim..."

Bu rivayette geçen "gelişmeler ve olaylar" dan maksat şer'i ahkam ve ilmuhalle ilgili meseleler değildir. Mektubu yazanın amacı karşılaşacağı -yeni fıkhî- meseleler için ne yapılması gerektiğini sormak değildir, çünkü bu şia mezhebinin gayet açık ve net mevzularındandır zaten; bu gibi mevzuatlarda fakihlere müracaat edilmesi gerektiği yolunda mütevatire varan rivayetler vardır,(128) hatta masum imamlar -s- zamanında da -bu gibi şeyler için- fakihlere müracaat edilip onlardan sorulmaktaydı. Hazret-i Sâhib selamullah aleyh* zamanında yaşayıp onun Nevvab-ı Erbaasıyla(129) irtibatı olan ve o hazrete mektup yazıp cevap almış bulunan biri -fıkhî ve ilmuhalle ilgili dini- meseleleri sormak ve öğrenmek için kimlere müracaat etmesi gerekitğini zaten bilir.

Burada geçen "gelişmeler ve olaylar"dan maksat, müslümanların karşılaştıkları sosyal olaylar ve beklenmedik gelişmelerdir. Binaenaleyh mektubu yazan şahıs "size direkt ulaşamadığımıza göre karşılaşacağımız sosyla gelişmeler ve havadisler karşısında ne yapalım, şer'an vazifemiz ne olacaktır o zaman?" diye genel olarak üstü kapalı bir şekilde ne yapacağını sormakta, ya da belli bir olayı yazarak "bu olay veya husus için kime müracaat edelim?" demek istemektedir. Göründüğü kadarıyla, genel anlamda sormuş ve hazret de -af- bu soruya cevaben "bizim hadislerimizi rivayet edenlere, yani fakihlere müracaat edin, onlar benim size hüccetim, ben de Allah'ın size hüccetiyim" buyurmuşlardır.

(124) Tuği veya tuğrâ, mektubu belli bir işaretle mühürlemeye denir, padişahın bir mektuptaki imza veya mührü de bu adla anılır. Masum İmamların -s- ve bilhassa hz. Mehdi'nin -af- naiblerinden biri aracılığıyla iblağ olunan imzalı ve mühürlü mubarek mektup, hüküm veya fermanları da tarih ve hadis kitaplarında "tevkiât" veya "tuğralar" adıyla geçer.
(125) Kemaluddin ve Tamamunnimet adıyla tanınan İkmaluddin ve İtmamunnimet, Şeyh Saduk'un (-?- 381 hk) eserlerinden olup hz. İmam-ı Zaman Mehdi aleyhisselam'ın gaybeti ve o hazrete dair meseleleri içerir.
(126) Kemaluddin c: 2 s: 484, Tuğralar babı 4, hadis.
(127) İshak bin Yakub Kuleyni, kendisinin Muhammed bin Amru As aracılığıyla bazı meseleleri hz. İmam Mehdi'den -s- sorup cevap aldığını belirtmektedir. İmam'ın tuğrasında ona hitaben şöyle denilir: "... emma mâsual indehu erşedekellahu vessebbeteke..." İmam'ın -s- böyle hitap etmesi, kuleyni'nin o hazret indindeki değer ve mertebesinin yüce olduğunu göstermektedir.
(128) Vesailuşşia’nın yazarı fakihlere rücu konusundaki rivayeti bu adlı eserinin Kitabul kaza’sının Sıfatul kaâzi’nin 11. babında çeşitli ibarelerle nakleder.
* Hz. Mehdi-i Muntazar kastediliyor; Allah onun zuhurunu çabuklaştırsın -çev-
(129) "Dört nâip", küçük gaybet döneminde (hk 260- 329) hz. İmam-ı Zaman'la -s- şiiler arasında irtibatı sağlayan 4 temsilcidir: Dört nâip şunlardı: 1- Ebu Ömer Osman bin Said bin Amir'ul Ömeri: İmam Hâdi ve İmam Askeri'nin -s- yakın ashabındandı. İmam Askeri -s- onu gaip İmamın naibi olarak tanıtmıştır. 2- Ebu Cafer muhammed bin Osman bin Said: İmam Askeri 'nin -s- sahabe ve niplerindendi. Babası Osman bin Said ve 11. İmam -s- onu, hazretin naiplerinden saymışlardır. Hk. 304 (veya 205)'te vefat etmiştır. Bağdad'da babasının mezarı yanına defnedildi. 3- Ebulkasım Huseyin bin Ruh Nevbahtı: Muhammed bin Osman onu kendi vekili ve İmam-ı Zaman'ın -s- naibi olarak tanıtmıştır. 4- Ebulhasan Ali bin Muhammed Semuri "İmam'ın -s- vekili Huseyin bin Ruh" adıyla tanınır. Semuri hk 328 veya 329'un Şaban'nın 15'inde vefat etti, hz. Mehdi'nın -s - son naibiydi.