VAHDETİ VUCUD

[alifurkani]

VAHDETİ VUCUD

Ali Şeriati'nin bunu açıklama şekli çok güzeldir okunmasını tavsiye ederim!!!

[Adonya]

VAHDETİ VUCUD

Vahdeti vücud, Tevhidin en zor meselelerinden biridir, görüyorum ki, siz de bazilari gibi vahdeti vücuda kafanizda bir mana yüklemissiniz veya vahdeti vücudun ne oldugunu anlamamis insanlarin görüslerine sahipsiniz.
"Mesela bir homoseksüel Allahın parçasımıdır?" sözünüz vahdeti vücudu ne kadar yanlis anladiginizi gösteriyor. Sanki mukaddes ve degerli seyler Allahin bir parcasiymis da ama kötü seyler Allahin parcasi olunca bu sakincali oluyor. Peygamberler Allahin bir parcasi olursa iyi mi olacak , homoseksuelin olmasi kötü olsun. Vahdeti vücud söz konusu olunca, sanki vahdeti vücut bütün varliklarin ( neuzubillah) Allahin bir parcasi oldugu savunuluyormus gibi herkes kendi kafasinda en kötü saydigi seyi, yani simdi su pis sey Allahin bir parcasi mi? diye soru yöneltiyor.
Allahi, yaratilan varliklara benzetmek sirktir, Allahin, insanlarda var olan azalara sahip oldugu yani eli var, gözü var, yüzü var diye düsünülürse bu tevhidler bagdasmaz ve sirke düsülmüs olur. Allahi görecegiz düsüncesi Allahi madde olarak görmek ve onun maddenin özelliklerine sahip oldugunu iddia etmektir ki bu da sirktir.
Vahdeti vücüd konusunda, verdiginiz örnegi birakin, en mukaddes varlik olan Hatem-ul Enbiya dahi Allahin parcasi degildir. Öyle bir seyi iddia etmek yukarida saydigimiz örnekler gibi Allaha madde olma nisbeti vermektir ki bu da sirktir. Allah madde degildir ki, parcasi olsun, verdiginiz örnegin vahdeti vücutla hic bir alakasi yoktur, vahdeti vücudu anlayamayanlarin veya anlamak istemeyenlerin acizikliklerini ortaya koyuyor.
Verdiginiz örnekte oldugu gibi bir coklari Allahin tekvini kanunlari ile tesrii kanunlarini karistirmislardir, birbirinden ayirt etmekten aciz kalmislar. Tekvin aleminde homoseksuel ile diger insanlarin hic bir fark yoktur, ceylan ile köpegin farki yoktur, tas ile ekmegin farki yoktur. Bunlari birbirinden ayiran Allahin bunlar üzerinde koymus oldugu Tesrii kanunlardir. Ceylan paktir, köpek necistir bu fikhi hükümdür, onlarin yaratik olduklarindan kaynaklanmiyor. Bu da insan disindaki varliklarin tabii ve yarartilis özellillerinden dolayi koyulmus tesrii kanunlardan kaynaklaniyor ve insanin ise kendi ihtiyari ile yaptigi amellerinden kaynaklaniyor. escinsel ile diger insanlari birbirinden ayrian onlarin yaratilisi degil , amelleridir biri haram isliyor ve Allahin gazabini kazaniyor digeri Allahin emrini yerine getiriyor Allahin rahmetine mazhar oluyor ama sahip olduklari vücut acisindan hic bir farklari yoktur.

Vahdeti vücut konusunu burda bir kac cümleyle anlatacagimi ve meselenin hal olacagini düsünmüyorsunuzdur ins.. Cünkü bu konu öyle basit anlasilacak ve basit cümlelerle beyan edilecek bir konu degildir.

Ama yine de bu konuya mukaddime olacak ve vahdeti vücuda inananlarin müsrik olmadiklarini anlamaya isik tutacak Ehlibeyt mektebinin görüsünü birkac cümleyle arz edeyim.

Vahdeti vücud konusunda bir kac nokta sabittir:
- Varligin hakikati sadece Allaha munhasirdir, Allahtan gayrisinin, varligin hakikatinden mustakil bir nasipleri yoktur. Yani Allahin yarattiklarinin hic birisi varligin hakikatinden nasiplenmemis yalniz Allahin yaratiklaridirlar; var olmalarinda, varliklarinin bekasinda ona muhtactirlar: günes ve gölge gibi, günes ve isinlari gibidirler, deniz ve dalga gibi. Bu örnekler "Tesbih-ul Makul bil Mahsus" kismindandir.
- Allah, Mutlak varliga sahiptir. Mutalk varlik demek "masivallahin" ( Allahtan baska herseyin), varligin hakikatinden mustakil olarak nasiplenmemesi demektir. - Yaratilan alemdeki bütün varliklar sahip olduklari bütün özellik ve hususiyetlerle birlikte Allahin celal ve cemal sifatlarinin aynasidirlar.
- Varlik alemi bütün maddi, dünyevi ve uhrevi özellilerini koruyarak Allahin ayet ve nisaneleridir.
- Yaratiklarin varligi inkar edilemez ama varliklari mustakil ve bagimsiz degil aynadaki görüntü gibidir yani aynadaki görüntü ne yoktur diyebilirsiniz, ne de görüntü sahibinden mustakil varliga sahiptir, ne de aynadaki görüntü görüntü sahibinin bir parcasidir diyebilirsiniz, sadece görüntü sahibinin yansimasidir diyebilirsiniz. Varliklar, Allahin ne bir parcasidir, ne de Allahtan bagimsiz bir varliga sahiptirler, sadece Allahin fiili sifatlarinin nisaneleri, mazhari, ayetleridirler.
- Allahin bir parcasi degil onun fiili sifatlarinin tecellisi ve mazharidirlar.

Vahdeti vücut, bazilarinin zannettikleri gibi Allahtan baska mevcut olmadigina inanmak ve onlarin varliklarini inkar etmek degildir.
Vahdeti vücut, Varliklarin Allahin bir parcasi olduguna inanmak da degildir.

Vahdeti vücut " varlik birligi " demektir. Vahdeti vücut, "bizatihi kâim" (kendiliğinden var olan) vücûd yani varlık birdir o da Hakk Teâlâ'nın vücûdudur. Bu vücûd kadim ve ezelîdir, çoğalma, değişme, yenilenme ve bölünme kabul etmez. Ancak Hak zatı itibariyle değil sıfat ve fiilleri itibariyle bütün suret ve şahıslarda mutlak olmaktan çıkmaksızın ve asla değişikliğe uğramaksızın tezâhür ve tecellî etmektedir. İçinde farklılıklar, değişme barındıran tüm evren ve içindeki canlı ve cansız her unsur, ancak O'nun varlığı ile ayakta durmakta ve onun fiil ve sifatlarinin mazhar ve tecellileridir.

Allahin mutlak vücuda sahip oldugunu kabul eden her muvahhid bunu isbat etmek icin vahdeti vücudu kabul etmekten baska caresi yoktur, aksi taktirde ya Allahin eksik oldugunu kabul etmek zorunda kalacaklardir veya, Allah disinda bütün varliklarin hayal ve vehimden ibaret oldugunu söyleme zorunda kalcaklardir. Hem Allahin mutlak vücuda sahip oldugunu kabul edip hem de allahtan gayri bütün yaratiklarin mustakil varliklarini kabul etmek tevhid ile bagdasmaz.
Vahdeti vücuttan bir merhele ve asama yukari olan vahdeti Suhudu anlamak ve idarak etmek ise bu düsünceye sahip olanlar icin hayaldir.
Allah hepimize hakikati anlama suur ve idraki inayet eylesin.....Muhaciri

[Musavi]

VAHDETİ VUCUD

Adonya son yazdığın cümle manasız vahdeti vucud bidatını red ediyorum ve inanmıyorum ve muvahhid olmakla ilgisi yok...ben allahtan başka varlıkların var olduguna ama var olmalarının allaha baglı olduguna inanıyorum.onlar hayal ve vehim değildir ne ayet ne hadiste böyle şeyler yoktur hepsi sonradan çıkmış şeyler.

[Qom_u_ask]

VAHDETİ VUCUD

"Yaratiklarin varligi inkar edilemez ama varliklari mustakil ve bagimsiz degil aynadaki görüntü gibidir yani aynadaki görüntü ne yoktur diyebilirsiniz, ne de görüntü sahibinden mustakil varliga sahiptir, ne de aynadaki görüntü görüntü sahibinin bir parcasidir diyebilirsiniz, sadece görüntü sahibinin yansimasidir diyebilirsiniz. Varliklar, Allahin ne bir parcasidir, ne de Allahtan bagimsiz bir varliga sahiptirler, sadece Allahin fiili sifatlarinin nisaneleri, mazhari, ayetleridirler.
- Allahin bir parcasi degil onun fiili sifatlarinin tecellisi ve mazharidirlar."


öncelikle adonya kardeşim böylesine güzel bir paylaşımdan dolayı teşekkür ediyorum. paylaşımlar hangi kitaptan onu alıp okumak isterim.. dediğiniz gibi anlaşılması öyle hemen kolay bir konu değil.. o yüzden ben yaptığım açıklamalardan önce bu bilgilerimi sünni bilgilerimdir diye belirttim.. Mektebimizin bu konudaki görüşlerini örğenmek isterim. doğrusu yukarıdaki satırları pek anladığımı söyleyemem ama en açık anlaşılır görünen yeri aldım. ayna konusuna takıldım..

aynadaki görüntü sahibinden müstaki varlığa sahip değildir doğru. Ama bu görüntü tek başına tam bir varlık değildir. nakıstır. iradesizdir. belki de bir sanrıdır. belki de varlık değildir. Varlık bile olsa onun sahibiyle ilgisi, varlıkların özelikle Allah ile yarattıklarının ilişkisi gibi midir?. ben hareket ettiğimde ayndaki görüntüm de hareket ediyor bana bağlı ve benim varlığımın sureti boyutunu yansıtıyor. surete bakarak sahibi hakkında az çok bir fikre ulaşabiliyorum..

bu fiiler anlamında değil varlık ve nitelik anlamında. örneğin yüzümün rengini şeklini yansıtmaktadır..

Ama hangi varlık Yaratıcının suretini gösterebilir. çok sığ mı düşünüyorum.. bunlar da zati ve varlık açısından değerlendirmemdir..

bir de bunun irade boyutu var. Aynadaki varlığın sahibinden bağımsız iradesi yoktur. ama insanların iradesi Allah'tan tam olarak diyemesek de bağımsız yönü vardır.. ve bununla onlar hesaba alınırlar.. aynadaki varlığın böyle bir bağımsızlığı yoktur ki.. diğer yandan tekvini ve teşrii ayırımına girilmiş.

şimdi fiiler sahiplerinden bağımsız mıdırlar tamamen. eğer vahdeti vücut varlıksal olarak bir ilişkiyi açıklıyorsa o zaman işlevsel/fiilsel ilişkiyi de cevaplaması gerekmez mi? Yani varlıkların müstakil varlıkları yoktur dendiğinde varlıkların yaratıcılarına borçlu olduğunu düşünmek mi kastediliyor yoksa Yaratıcının yansıması olarak mı? Yansımasıysa o zaman irade ve fiil de yansımaz mı?.. bunu ayıran ölçü nerden ve ne için?

[Beniz]

VAHDETİ VUCUD

Adonya: tesekkür ediyorum,bence cok güzel izah ettin.Gayet de anlasilir.
Ehli Beytin bu konuya nasil baktigini ögrenmekti amacim...Allah razi olsun...

[Musavi]

VAHDETİ VUCUD

3-(219) ...Ebu'l-Meğra merfu olarak Ebu Cafer (Muhammed Bakır aleyhisselâm)'dan şöyle rivayet eder:
«Allah, yarattıklarından ayrı ve yarattıkları O'ndan ayrıdırlar. Allah dışında şey diye adlandırılan her varlık, Allah tarafından yaratılmıştır.»
4-(220) ...Zurare b. A'yen şöyle rivayet eder:
Ebu Abdullah (Cafer Sadık aleyhisselâm)’ın şöyle dediğini duydum: «Allah, yarattıklarından ayrı ve yarattıkları da Ondan ayrıdır. Allah dışında şey diye nitelendirilen her varlık, her şey, yaratıcı Allah tarafından yaratılmıştır. "Benzeri gibi hiçbir şey bulunmayan Allah münezzehtir. O, işitendir, bilendir." (Şura, 11)»
5-(221) ...Hayseme, Ebu Cafer (Muhammed Bakır aleyhisselâm)’dan şöyle rivayet eder:
«Allah, yarattıklarından ayrı ve yarattıkları da O'ndan ayrıdır. Allah dışında şey diye nitelendirilen her varlık, her şeyin yaratıcı Allah tarafından yaratılmıştır.» usulu kafi

[Zahra]

VAHDETİ VUCUD

VAHDET-İ VÜCUD MESELESİ


Şüphesiz ki İslami irfan ve tasavvufun en önemli ve başlıca Konularından birisi vahdet-i vücud meselesidir. "Tasavvuf ve İslam" kitabının yazan bu hususta şöyle yazıyor:

"Allah kitabında "Allah hiçbir şeye benzemez" buyurduğu halde tasavvuf ehli Allah'ı yaratıklarının tümünün benzeri olarak (vahdet-i vücud) algılamıştır." (önsözde, s.2)

"İslam "La ilahi illallah" (Allah'tan başka ilah yoktur) esasını getirmiş ve insanlar arasında bunu yerleştirmeyi hedef almıştır. Tasavvuf ise bu esasla bağdaşmayan "la mevcude illallah" (Allah'tan başka mevcut yoktur) akidesini sahibi olmuştur ki, bunun meşhur adı vahdet-i vücud yani vücud birliğidir."(s.l)

"İslam akidesinden Allah; varlığı ezeli ve ebedi olan, eşi ortağı ve benleri bulunmayan, yaratıcıdır. Kendisi var iken başka hiçbir şey yok idi ve Allah yaratıklarından hiçbirine benzememektedir.

Tasavvufta ise Allah ve yaratıklarının tümü bir varlıktır. Vücud birliği (vahdet-i vücud) yaratanla yaratılanın aynı olduğu görüşüdür. İslam akidesi ile taban tabana zıt olan bu görüşü akide edinen tasavvuf, saliklerini İslam'dan uzaklaştırmıştır Esas sapma da bu akide sapmasından kaynaklanmaktadır.

İslam dininde kâinat yoktan yaratılmıştır, gelip geçicidir Yalnız onu yaratan, yoktan var eden Allah kalıcıdır, kâinat ile Allah arasında öz bakımından ayrıık vardır. Tasavvuf bu görüşü benimsemez. Tasavvufa göre kalıcı (Ezeli ve ebedi olan) Allah tarafından yaratılmış ne varsa onunla eş niteliktedir Çünkü yaratılan yaratanın bütün özelliklerini yansıtır.

Yaratılan yaratının görüş alanına çıkmasından başka bir şey olmadığı için ikisi arasında öz ayrılığı yoktur Öyleyse yaratılanla yaratan eş varlık düzeyindedir. Birbirinin iki ayrı görünüş türüdür. Yaratılan kâinat yaratan Allah'ta vardır. ( vahdet-i vücud) yaratılma olayı Allah'ın özünden gelen, dışa vuran bir fışkırmadır, yoktan var ediş değildir

Vahdet-i vücud anlayışı Anadolu'da gelişen ilk çağ felsefesinin temel ilkelerinden birisidir. Tanrı ile kainat arasında birlik olduğunu ilk ileri sürenler Herakleites ile Permenides'tir Bu görüşü daha sonraki çağlarda Yunan filozofu Eflatun yeniden ele alarak geliştirdi. Ondan sonra gelen ve Eflatun'un izinden yürüyen platines de ayrı bir açıdan yorumladı.

İslam dininin doğuşundan sonra özellikle ilkçağ felsefesine bağlı kalan filozoflar ve mutasavvıflar bu görüşün etkisi altında kalarak onu İslam dini ilkeleriyle bağdaştırmaya çalıştılar. Bu bağdaştırmayı yaparken eski İran ve Hind kültüründen özellikle dini inançlarından yararlandılar.

Mansur, Senai, Zununun-u Mısri, Şeyh Attar, Sehl-i Tüsteri, Celaleddin-i Rumi, Muhyiddin-i Arabî bütün düşüncelerini varlık birliği (vahdet-i vücud) üzerinde toplayarak bu görüşlere bir düzenlilik verdi... Gerek nitelikler gerekse ihtiva ettiği düşünceler bakamından vahdet-i vücud anlayışı İslam'ın şeriat ilkelerine karşıttır, onlarla bağdaşamaz." (Tasavvuf ve İslam s.2-3)

Vahdet-i vücud oldukça uzun geçmişi olan bir inançtır. Bu inanç, M. Ö.- İkibin yıllarında Hind kavimleri arasında da mevcuttu.

Hindli bilgin ve mütefekkirlerin tedvin ettiği "Upanishads" adlı makaleler kitabında şöyle yer almıştır:

"Eşyanın tümü, beşeri, hayvani ve nebati suretlerden tut semavi cisimler ve soyut varlıklara kadar var olan her şey vahdet deryasında yüzmektedir. Vahdet âlemi duyuların üstünde olup nefsiyle kaimdir. Bu da Brahman'dır. Ondan hiçbir şey türememiş-tir.

Akıl kuvvesiyle idrak da edilemez. Sonsuz fezada hayaletlerden ibaret olan âlemi uyandırmış ve böylece âlem onda vücuda geldi. Sabit olan yegâne vücud "Brahman"dır. Diğerleri ise birer hayal ve seraptır."

Vahdet-i vücud "vedantas" felsefesinin temeli olup "Şangara Cariye" adlı arif vesilesiyle yaygınlık kazandı. Bu felsefe seneviyet (düalizm) felsefesine karşıdır. (Vahdet-i vücud Fazlullah Ziyaun-nur, s. 80-81)

"Vedantas" kitabında "Brahman" veya bu âlemin mutlak zati hakikati ve ruhu hakkında birtakım laflar yer almıştır ki vahdet-i vücud (pantheism) felsefesini andırmaktadır.

Nitekim "Vedantas" da şu cümle oldukça meşhurdur: "Tat Tramasi" (Yani sen O'sun) Bu yüzden alimleri de şöyle diyorlar: "Kendine inanmayan kafirdir." Vetandas'a ayrıca hiçbir şeyin bilinemeyeceği de yer almıştır. Sadece Brahman ve ve Brahman'ı tanıyan kimse bilinir ki o da hakikatte Brahman'dır. Ayrıca vahdet-i vücuda işaret eden birtakım sözler de vardır. Bu görüşte var olan tek şey Brahman'dır. İnsan hayvan ve bitki birer hayalden ibarettir.

Brahman her şeydir. Velhasıl Brahman bir hakikattir cihan ise hayalden başka bir şey değildir. Varlığın özü Brahman'dır ve Ondan başka bir şey yoktur. Kesrete dikkatle bakacak olursak vahdete ulaşırız. Bu âlemdeki kesretler o tek hakikat olan Brahman'ın tecellileridir. Yani esma ve suret âlemidirler. (İslam ve Akaidul Beşer Allame Yahya Nuri, s.79-80)

Ayrıca Hind irfanında yer alan Nirvana olayı vardır ki bu da "fenafillâh" inancına benzemektedir. Elbette İslami irfandaki "fenafillâh”ta "Bekabillah" davardır. Ama Nirvanadaki fena, yokluk ve eriyiştir. Veya tikel bir ruh ve nefsin âlemin tümel nefsinde yok oluşudur.

Hind felsefesinde hulul ve ittihad inancı da vardı. Velhasıl hind kültüründe de vahdet-i vücudun izleri ve motifleri mevcuttu. Elbette ki bu inancın kökeni hakkında kesin bir şey söylenemez. Ama şu kadarını söyleyebiliriz ki bu inanç bir takım farklılıklar içinde olmasına rağmen hemen hemen birçok millet ve kavimler arasında yer almıştır. Şimdi de gelelim Yunan filozofları nezdinde vahdet-i vücud meselesine.

Bu topraklarda vücudun vahdet ve ebediliğine inanan ilk insan Xenaphanes'tir. Bu filozoftan önce vahdet-i vücud meselesini işleyen olmuşsa da bu resmiyet kazanmamıştır. Eflatun ve Aristo da bu filozofun "her şeyin bir şey olduğuna" inandığını söylemektedir. Xenaphanea çeşitli ilahlara inanan ve şirke bulaşmış insanlara karşı savaş açan ilk Yunanlı filozoftur.

Xenaphanes'in öğrencisi Pormenides alemlerin vahdetine inanmış ve şöyle demiştir: "Vücudun ne başlangıcı ve ne de sonu vardır. Devamlı ve sonsuz bir hakikattir. Akıllı insan vahdet-i vücuda inanan kimsedir. Vücud ezeli ve ebedidir. Zira hadis olsa ya vücuddan vücuda gelmiş ya da yokluktan. Vücuddan olmuşsa kendinden olmuş ve neticede yine ezeli olur. Eğer yokluktan olmuş derseniz bu da aklın kabul edeceği bir şey değildir. (Seyr-i Hikmet, c.l, s.9-10)

Pythagoras da bazılarının iddiasına göre vahdete inananlardan biridir. Pythagoras'ın taraftarları insani kemali Allah ile ittihadda ararlar ve dünyayı boş sayarlar. Ayrıca tenasühe de inanırlar.

Hakeza Stoacılar da vahdet-i vücuda inanırlar. Ama bunlar maddenin vahdetine inanırlar. Allah'ı sadece âlemleri düzenleyen ve idare eden olarak bilirler, yaratıcı değil. Stoacılar biri madde biri de kuvve olmak üzere iki şeye inanırlardı.

Buradaki kuvve kudret ve güç manasınadır; fiil karşısında olan kuvve değil. İnsandaki kuvve nefistir. Âlemdeki ise Allah'tır. İnsanda madde bedendir âlemde ise element ve unsurlardır. Dolayısıyla kuvve, faili bir cihete sahiptir. Madde ise infiali (etkilenme) cihetine sahiptir. (Vahdet-i vücud s.84-86)

Şimdi de İranlı filozofların vahdet-i vücud anlayışına bir bakalım.

Eski İranlı filozoflarda vahdet-i vücuda inanırlardı. Vücudun bir olduğunu sadece şiddet ve zayıflığın söz konusu olduğunu söylüyorlardı. Bu yüzden vücudu bir nur ve ışığa benzetmişlerdir. Dolayısıyla beşyüz voltluk ışık da ışıktır mum ışığı da ışıktır, mum ışığı ışık ile başka bir şeyden terkip olmadığı gibi beşyüz voltluk ışık da böyledir.

Velhasıl vücud da ışık gibi tek hakikat olmasına rağmen şiddet ve zayıflık içindedir. Allah'ın vücudu tabiri caizse şiddetli bizim vücudumuz ise zayıftır. Ama her kişi de vücuddur. Bu filozoflardan bazıları şunlardır:

Camasib, Ferşaveşter, Buzurgmerh, vb. Elbette bu filozofların inandığı nur ve ışık Mecus veya Mani'nin inandığı nur değildir. Bunlar seneviyeci yani düalist filozoflardan sayılmaktadır.

Velhasıl görüldüğü gibi vahdet-i vücud görüşü hemen hemen bütün millet ve kavimler arasında var olagelmiştir. Ama şu kadar demek gerekir ki vahdet-i vücud anlayışının panteizm ile karıştırılmaması gerekir.

Nitekim asalet-i vücud görüşü ile egzistansiyalizm görüşü de zahirde bir olmasına rağmen aralarında birçok-fark vardır. Gerçi ben şahsen panteizmin de mutlak şekliyle Allah ile eşyanın ayniliğine inandığını inanmıyorum.

Ben şahsen öyle inanıyorum ki Allah'ın eşyayla ayniliği daha çok cahiller tarafından bu büyük düşünür ve ariflere isnad edilen aslı olmayan şeylerdir. Bu filozoflar insan ile yaratığı arasındaki ilişkiyi ifade etmek için kelime bulamadığından bir takım muğlâk sözler sard etmiş cahiller ise bunların Allah'ın eşya ile ayniliğine inandığını söylemişlerdir.

Hâlbuki bu mümkün değildir. Örneğin Muhyuddin-i Arabî eğer böyle bir düşünceye sahip idiyse o halde neden Kur'an'ı tefsir etmiştir? Neden hayatı boyunca ibadet etmiştir? Eğer Mevlana böyle bir batıl düşünceye inanıyorsa o halde neden ibadet etmiştir? Kendi kendine mi ibadet etmiştir?

Eğer bunlar kendilerinin de Allah olduğuna inanıyorsa o halde neden tefsir yazmışlardır? Neden ibadet etmiş, secdelere kapanmışlardır. Ben panteistler için de durumun aynı olduğuna inanıyorum. Yani bunlar bakıyorlar ki âlemde var olan her şey Allah'ındır. Gerçek vücud Allah'ındır. Yaratıklar birer hiçtirler.

Bu ilişkiyi ifade edecek kelimeler olmadığı 'için de zahiren yanlış anlamlara sebep olacak sözleri söylüyorlardı. Kaldı ki bu sözlerin tahrif edilip edilmediği, baskılarda bozulup bozulmadığı da belli değildir. İlerde ispat edeceğimiz gibi birçok sözler, sahibinin sözleri değildir. Ya mütercim yanlış tercüme etmiş, ya baskı hatası olmuş, ya da zahirinden istifade edilmiştir.

Allah ile eşyanın aynılığını bir tek akıl salibi ve sağlıklı düşünebilen kimseler kabullenemez. Ama Allah ile yarattıkları aramdaki ilişki nasıl bir ilişkidir. "O nerede olursa olunuz sizinledir." ayetinin tefsiri nedir? Bu kayyumi ihata nasıl bir ihatadır? "Nerede dönerseniz dönün Allah'ın vechi oradadır" ayetinin tefsiri olabilecek bir söz bulunabilir mi? Bu nasıl bir vücud ve nasıl bir varlıktır?

"O her şeyin içindedir karışmaksızın; dışındadır, ayrılmaksızın" diyen Hz. Ali'nin bu sözünü hakkıyla anlayan ve anlatabilen bir kimse var mıdır? Allah'ın eşya ile birlikteliği nasıl bir şeydir? Buna birliktelik ve ihata demek bile ifade yetersizliğinden değil midir? İhata ile birliktelik iki taraf arasında mekân açısından bir ayrılık vardır.

Örneğin o da bizleri ihata etmiştir. Ama biz odadan mekân açısından farklıyız. Yani ben odayı işgal ediyorum. Oda beni ihata ediyor. Allah da böyle midir? Oda benim dışımı ihata ediyor ama içimi de ihata ediyor mu? Böyle olursa hâşâ Allah noksan bir varlık olur.

O halde bu nasıl bir şeydir? Ne akılla derk edilecek bir şeydir ve ne de kelimelerle ifade edilebilecek bir şeydir. Nitekim İmam Humeyni de bu ifade yetersizliğinden yakınarak şöyle buyurmaktadır, Hamd suresinin tefsirinde:

"En yakın tabir yine deniz ve dalga misalidir. Genci bu da nakıstır" Yani Allah (tabiri caizse) denizdir. Bizse dalgalarız. Dalga ile deniz arasındaki ilişki nasıl bir ilişkidir. Şimdi İmam'ın sözlerinin zahirine bakan cahil, İmam'ın Allah ile eşyanın ayniliğine inandığını sanır.

Zira köpük de neticede o deniz değil midir? Ama İmam gerçekten böyle mi demek istiyordu.' Elbette ki hayır! Öyle olsaydı neden son nefesine kadar gece namazlarını dahi kaçırmadı? Neden ağlar, sabahlara kadar dua ederdi? Ama ne yapsın, bundan daha iyi bir tabir bulamıyordu. Gerçi, İslami tüm gerçeklerin 600 sayfalık bir kitapta olduğunu ve bunu da herkesin kolayca anlayabileceğim söyleyen bir cahile bunları anlatmak çok zordur.

Ama biz Hakkı arayanlara hitap ediyoruz, kendi bildiğinin hak olduğunu dayatanlara değil. Allah ile eşyanın ayniliğini hiçbir akıllı iddia etmemiştir. Belki Allah'tan başka bir şeyin olmadığını diğer şeylerin birer gölge ve dalga mesabesinde olduğunu söylemişlerdir.

Nitekim Mevlana, Muhyiddin-i Arabî, Molla Sadra vb. ariflerin ve filozofların vahdet-i vücuda inandığı halde Allah ile eşyanın ayniliğini reddetmiş küfür saymışlardır. Bunu ilerde örnekleriyle açıklayacağız.

Şimdi de İslam'da vahdet-i vücud anlayışım tarihçesine kısaca bir bakalım.

İlk önce hatırlatmalıyız ki bazı arifler vahdet-i vücudu ispatlamak için birtakım ayetlere temessük etmektedirler ki biz bunlardan bazısına işaret ediyoruz:

1. "Doğu da batı da Allah'ındır. Nereye dönerseniz Allah'ın yüzü oradadır" (Bakara; 115) (Allah'a dönmüş sayılırsınız)

2. "Biz ona şah damarından daha yakınız." (Kaf; l6)

3. "Nerede olursanız olun o sizinle beraberdir." (Hadid; 4)

4. "O evveldir, ahirdir, zahirdir, batındır ve o her şeyi bilir." (Hadid; 3)

Söylemek gerekir ki İslam'ın zuhurundan sonra sözlerinden vahdet-i vücud görüşü anlaşılan ilk insan Hz. Ali'dir ki elbette o da ilmini Rasulullah'tan almıştır.

Hz. Ali (A.) Nehcül Belaga'nın ilk hutbesinde şöyle buyuruyor: "Allah her şeyle birliktedir ittisal ve karışmaksızın. Her şeyden gayridir, ama ayrılmaksızın." (Nehcül Belaga-i Abduh s. 17)

Bilindiği gibi Allah'ın eşyayla birlikteliği ve Allah'ın ihatası kayyumi bir ihatadır. Yani bütün eşyanın kıvamı Allah iledir ve eşya Allah ile kaimdir. Aralarında zati bir tebayün ve ayrılık yoktur.

Allah ile eşyanın farklılığı kâmil ile nakıs yüce ile alçak'ın farklılığıdır. Velhasıl Allah ile kul arasında neden-sonuç ilişkisi vardır ki her ikisi de bir hakikattendir, ama derece açısından farklıdırlar.

Hakeza Hz. Ali bir başka yerde şöyle buyuruyor: "Allah eşyaya hulul etmemiş ki "Allah eşyanın içindedir" densin. Hakeza eşyanın dışında da değildir ki "Eşyadan uzaktır" denilsin." (Nehcül Belaga-i Abduh Mısır baskısı, s. 123)

Bu cümlelerden anlaşıldığı üzere Allah ile yaratıkların farklılığı, ayrılık ve zati bir farklılık değildir. Belki vasfi bir ayrılıktır. Güneş ile ışığı veya deniz ile dalgası gibi.

Ama İslam arifleri arasında vahdet-i vücud inancım izhar ederek meşhur olan şahıs Beyazid-i Bestami'dir. Daha sonralan Cüneyd-i Bağdadi'nin sözlerinde de vahdet-i vücud motiflerini görmek mümkündür. Nitekim şöyle demiştir: "İki kimse arasında "sen benim" demedikçe muhabbet ve dostluk hâsıl olmaz."

Hakeza Şibli'den de bunun benzeri sözler nakledilmiştir. Ebul Hasan-i Harkani de şöyle diyordu: "Allah'ım beni "Ben ve sen" diyeceğim bir makamda bırakma" Hace Abdullah-i Ensari de vahdet-i vücuda inananlardan idi.

İmam Gazali'de vahdet-i vücuda inananlardan idi. Nitekim bir sözünde şöyle diyor: "Âlem Allah'ın kitabı ve tasnifidir. Yaratılış gözüyle âleme bakan yaratıcısından başkasını göremez. Ona âşık olan da hakikatte yaratıcısına âşık olmuştur."

İmam Muhammed Gazali'nin değerli kardeşi Ahmed Gazali'de vahdet-i vücuda inananlardan idi. Onun öğrencisi Aynul Kuzzat-i Hamedani de vahdet-i vücud taraftan bir kimseydi.

Feru-duddin Attar, Muhyiddin-i Arabi Sadmddin-i Konyevi, Mueyyiduddin-i Cündi, Kemaluddin Abdurrezzak-i keşani, Fahruddin-i Iraki, Evhadi-i Meragei, Şeyh Mahmud-i Şebisteri, Hafız, Şems-i Mağribi, Naruddin .Abdurahman-i Cami, Molla Sadra, Hatıf-i İsfahani, Hekim Sefa, vb. birçok arifler de vahdet-i vücuda inanmış kimselerdi. (Vahdet-i Vücud, s. 105-126)

Şimdi de vahdet ile kesret yani vücudun hakikatinin mümkün varlıklar ile olan irtibatı hakkındaki görüşleri ele alacak ve bu hususta kısaca bir takım açıklamalar da yapmaya çalışacağız.

1. Vücudun hakikati farklı aynalarda beliren tek surete benzer. Bu farzda kesret aynalardadır. Aynadaki surette değil. Suret de aynanın küçüklük veya büyüklüğüne bağlıdır. Muhyiddin-i Arabî bu hususta şöyle diyor:

"Zatın tecellisi daima tecelli edilen şeyin suretine bağlıdır."

Nimetullah Veli de şöyle diyor:

"Zat her aynada bir isimle tecelli etmiştir ve bir suret çeşitli aynalarda zuhur etmiştir." (Resail-i Şah Nimetullah, s.304)

Bu irtibat ve ilişki türüne "aks ve akis" (suret ve ayna) irtibatı diyorlar. Bu görüşü bazı Ehl-i Beyt imamları da kabul etmiştir. Ne-tikem adamın birisi Memun'un meclisinde İmam Rıza'ya "Acaba Allah mevcudatta mıdır, yoksa mevcudat mı Allah'tadır?" diye solanca İmam şöyle buyurdu:

"Hiç birisi" Daha sonra da şu misali verdi: "Sen aynanın karşısında yer alıp şekline baktığında acaba sen aynada mısın, yoksa ayna mı sendedir?" Burada ayna eşyanın mahiyeti, suretler ise mutlak Zatın zuhurudur ki O birdir, Ama mevcut mahiyetler çeşitlidir. Allah'ın ise ne bir sureti vardır ve ne de bir yere aksetmektedir.

2. Bir olan zatin kesretlere olan nisbeti birin, sayılara olan nisbetidir. "Kayseri" şerhinde şöyle diyor: Bir sayısı sayılan vücuda getirir. Sayılar birin mertebelerini belirler. Bu yüzden bir sayı değildir sayılan vücuda getirendir."

3. Mutlak hakikatin âlemle olan ilişkisi gölge ile gölge sahibi arasındaki ilişkidir. Allah'ın gölgesinden maksat vücudun mümkünat elbisesinde zuhur etmesidir.

4. Mutlak vücudun âlemle olan irtibati beden ile ruhun irtibatıdır. Zira Allah âlemlerin canıdır ve âlem tümüyle bedendir.

Kaşani şöyle diyor: Âlem Allah'ın suretidir, (mazharıdır) Allah ise alemin ruhudur" Nitekim Mevlana da bir şiirinde Allah'ı "Canların canı" diye tavsif etmiştir.

5. Vacib'in zati "mütekellim", yaratıkları ise "kelam" gibidir. Öyle bir mütekellim bir an konuşmayacak olsa kelamı da kesilir ve yok olur. Bu yüzden mevcudat "ilahi kelimeler" olarak adlandırılmıştır.

6. Vücudun mebdei "mastar" kâinat ise bu mastardan türemiş kelimelerdir.

"Mutlak varlık mastar gibidir.

Âlem ise hep isim fiil ve harflerdir.

Hiçbir misal mastarsız olmadığından

Her neye bakarsan Hakk'ı görürsün"

7. Mutlak zat deniz gibidir. Eşya ve kesretler ise dalgalar.

"Vahdet kan dolu bir deryadır

Ki binlerce deli dalga ondan oluşur."

Daha önceden de dediğimiz gibi İmam da bu misali tercih etmiştir.

8. Allah'ın eşyayı nispeti küllün (Tümelin) eczasına olan nispetidir.

Allah tüm sıfatlara sahip olduğundan "küll" olarak adlandırılmıştır.

9. Hakk'ın mümkünata olan nispeti güneş ile ışığı arasındaki nispet gibidir.

10. Hakk'ın mevcudat ile olan nisbeti su ile kar arasındaki nispet gibidir.

11. Vücudun hakikati sevinç mümkünat ise tebessüm gibidir.

12. Hakiki vücud bahar gibidir kesretleri ise bağa benzer.

13. Mutlak varlık nesim gibidir, mümkün varlıklar ise toz gibidir.

14. Mutlak varlık tohum, kesretler ise ağaçlar gibidir.

15. Mümkünat daireye mutlak vücud ise dairenin muhitine (ihata edicisine) benzemektedir.

16. Mutlak zat bir kalem, kâinat ise harfler gibidir.

17. Hakk'ın zatı bir mum, kesretler ise aynalar gibidir.

18. Mutlak zat insanın nefsi mümkünat ise nefsin kuvveleri gibidir. Yani kesret vahdette gizlidir.

19. Mutlak zat ney'in sesi, kesetler ise yankılanan ses gibidir.

20. Mutlak zat hiçbir tecellisi olmayan "elif', eşya ve kâinat ve diğer harfler gibidir." (Vahdet-i Vücud, s.163-174)

Görüldüğü gibi bütün bu tabirler ifade yetersizliğindendir.

Ama dikkat edilirse hiçbirisi de Allah ile eşyanın aynı olduğunu iddia etmemiştir. Allah'ın azametini ve yaratıkların hiçliğini ifade edebilecek en iyi örnekleri bulmaya çalışmıştır. Aslında bazılarının "Allah ile eşyanın birliği" diye tabir ettiği şey vahdet-i vücud değil vahdet-i mevcuttur ki hiçbir İslam arifi bunu iddia etmemiştir.

Vahdet-i Vücud ile vahdet-i mevcut birbirinden farklı şeylerdir. Vahdet-i mevcut daha çok "hulul ve ittihad" inancı ile uyum içindedir ki bizzat Mevlana ve Molla Sadra gibi vahdet-i vücuda inanan kimseler de bu inancı reddetmiş ve küfür saymışlardır.

Nitekim bazılarının vahdet-i mevcuda (Allah ile eşyanın ayniliğine) inandığını söylediği Muhyiddin-i Arabi hazretleri bu hususta şöyle diyor:

"Ne hulul ne de ittihat (aynilik)

Zira hulul geçmeyen bir hastalıktır.

İttihat (Allah ile eşyanın birliği) ise

Sadece ilhat ve küfür ehlinin sözüdür." (vahdet-i vücud s. 186)

Aslında İslam ariflerine göre var olan tek varlık Allah'tır. Gayrisi onun tecellileridir, gölgesidir.

Nitekim İmam Humeyni Misbahul Hidaye kitabında Muhyiddin-i Arabi'den şöyle naklediyor: "Alem daima gayb halindedir, asla zahir olmamıştır. Allah ise her zaman zahirdir, asla gaib olmamıştır." (s. 146-147)

İmam (R) da şöyle buyuruyor: O halde tahakkuk vücud, gayb ve şuhud âleminde zahirde batında, evvelden sona var olan tek şey Allah'tır, O'ndan gayrisi vehim ve hayalden ibarettir." (s.147)

Ama İmam (R) da eşyanın Allah ile birliği hususunu reddederek şöyle diyor: "Âlem Allah'ın zahir olan ismidir. Allah'tan gayri manasına bir alem ise zahir olmamıştır. Dolayısıyla Külli-i Tabii (Allah'ın eşya ile birliği) doğru değildir." (s. 148)

Görüldüğü gibi İslam ariflerinin vahdet-i vücud anlayışı Allah ile eşyanın ayniliği manasına değildir. Aksine eşyanın vücudunu inkâr ederler. Allah'tan gayri her şeyin helak ve mahvolduğunu var olan tek hakikatin Allah olduğunu söylerler. Nitekim Kur'an da şöyle buyuruyor:

"Ondan başka her şey helak olmuştur (yoktur)" (Kasas-, 88)

Ayette "Allah'tan başka her şey haliktir" yani helak olmuştur buyrulmaktadır. Dolayısıyla "helak olacaktır "diye meal vermek doğru değildir.

Velhasıl İslam ariflerinin vahdet-i vücud anlayışı bazılarının dediği gibi Allah ile eşyanın birliği değildir. Allah ile eşyanın birliği vahdet-i mevcud anlayışıdır ki büyük İslam ariflerinin tümü bundan beridir.

Mevlana, Muhyiddin-i Arabi, Molla Sadra, vb. ariflerin bazı sözlerinin zahirinden bunun aksi anlaşılıyorsa da bu büyük zatlar bunu asla murat etmemişlerdir.

Zira başka yerlerde bunu kesin bir dille reddetmişlerdir. Dolayısıyla biz de böylesi müteşabih sözleri bir yana bırakmalı, muhkem ve kesin sözlerine bakmalıyız. Zaten bu sözlerin tahrif edilmediği, baskı hatası olmadığı veya yanlış tercüme edilmediği de belli değildir. Dolayısıyla da bu hususta ihtiyat etmek gerekir.

İnsaflı bir insan böylesi büyük insanların kâinattaki eşyanın Allah ile birliğine inandığı kabul edebilir mi? Yani bu insanlar bu kadar da mı akıllan ermez insanlardı? O halde neden ibadet ediyorlardı? Kendi kendilerine mi tapıyorlardı? Mevlana da şöyle diyor bu hususta:

"Böyle olacak olursa resullerin irsali ve kitapların inzali batıl olur." O halde biraz düşünerek konuşmak gerekir. Allah tüm Müslümanları iftira, yalan ve yersiz sözler sard etmekten korusun.

Vahdet-i Vücud meselesinde "irfan ve felsefe" kitabının yazarı "Walter Terence Stace" şöyle diyor: "Pantheism ( vahdet-i vücud) felsefesi lügat açısından Allah ile eşyanın ayniliğini ifade etmektedir. Ama ben bunu kabul etmiyorum. Gerçekten de Abraham Wolf un dediği gibi spinoza buna mı inanıyordu? Vedantas'ın maksadı da bu mudur?

Spinoza'nın kullandığı dilden bu anlayışılıyor. Spinoza Allah ve kâinatı eş anlamlı olarak kullanıyor zahirde. "Yaratıcı tabiat" (Natura naturans) ile "yaratılan tabiat" (Natura naturata)'ın farkını anlatınca herhangi bir fark ortaya koyamıyor.

Hakeza Vedantas felsefesi için esas aldığım "Upanishads" adlı makaleler kitabı da zahiren Allah ile kâinatın ayniliğinden söz ediyor:

"Sen o ateşsin

Sen o güneşsin

Sen o havasın

Sen o aysın

Sen o yıldızsın

Sen yüce Brahman'sın

Sen tüm sularsın

Sen hepsini yaratansın." (İrfan ve Felsefe, s.215-216)

Upanishad'ın teşbih ve istiare dolu şairane bir dili vardır. Burada sayılanlar aslında "tüm kâinat" manasındadır. Şimdi bu güzel şiiri mantık bıçağının eline verirsek yazık olmaz mı? Ama görüldüğü gibi şiirin sonunda Brahman'a hitaben "Sen her şeyi yaratansın" deniliyor.

Bu sizin inandığınız manadaki vahdet-i vücud ile çelişen bir şey değil midir? O halde Spinoza da hakikatte zahirde çelişen bir takım şeyler ifade etmektedir. Dolayısıyla da Upanishads da, Spinoza gibi Allah'ın birliğini ifade etmektedir; Allah ile kâinatın birliğini değil.

Dolayısıyla Vetandas'ın ve Spinoza'nın vahdet-i vücuda inanmadığım söylemiyorum. Ama diyorum ki vahdet-i vücud Allah'ın birliği manasınadır. Allah ile kâinatın birliği ve ayniliği manasına değildir." (İrfan ve Felsefe; s.217-218)

Evet, önceden de dediğimiz gibi gerçekten de akıl sahibi hiçbir filozof ve arif vahdet-i mevcudu yani Allah ile kâinatın ayniliğini savunmaz. Onlar vahdet-i vücudu yani var olan tek hakikatin Allah olduğunu gayrisinin ise yok ve hiç sayıldığını söylemiş ve iddia etmişlerdir. Dolayısıyla da birtakım müphem ve muğlâk laflarını bir kenara itmeli veya muhkem sözleri esasınca tevcih etmeliyiz.

Edeb ve insanlığa yakışan da budur zaten. İleride bu şahsiyetler hakkında gerek tercümelerde ve gerekse baskıda yapılan yanlışlıkları da gözler önüne sereceğiz ki edeb ve saygı sahibi olanlar hakikati görüp, İslam dinine nice büyük hizmetler eden bu şahsiyetlere dil uzatmasınlar

Eğer İslam Mevlana ve Muhyiddin-i Arabi gibilerin değil de İbni Teymiye ve Abdulvahhab gibilerin eline kalsaydı bu yirminci yüzyılda nasıl bir İslam'la karşı karşıya gelmiş olacaktık, bunu bilmek için hiç de öyle derin bir ilme sahip olmak da gerekmiyor. Allah bizleri dinine hizmet eden kullarından eylesin Başta da sonda da hamd Allah'adır...


- "Islam'da Tasavvuf ve Irfan Mefhumu " Kitabindan alintidir -

[ferheng]

VAHDETİ VUCUD

mevcudiyette birlik, teklik: vahdet-i vucud.
tasavvuf ehlinin bu fikri ilk cikaris amaclari cok masumane olabilir, ancak bugun taassub derecesine varmis olan tasavvufculuk bu dusunceyi egirdi, bugurdu, cevirdi ve sirk dusuncesi ihtiva eden bir formata donusturdu.
evet, varlikta, varligin dayandigi kok itibariyle teklik var, tum varlik o zorunlu varliga dayanir, Allah'a... o vacibul vucuddur. varligi kendiliginden ve zorunlu olan.
peki vahdeti vucud fikri nasil oldu da tam bir sirk dusuncesi olan fena fillah'a donustu. tehlike de burada ortaya cikiyor zaten.
bir kere allah "leyse kemislihi sey'in" yani hicbirsey onun benzeri olamaz olandir. insan ile arasinda mahiyet ve huviyet bakimindan zerre kadar ebnzerligi bulunmayan Allah, bir insan fikri olarak nasil olur da kendisinde kaybolunabilinen, kendisinde eriyip bitilen, kendisine sizilabilinen bir tureve donusturulebilir.
insan, mahiyeti ve huviyeti ayri olandir. Allah ise mahiyeti ve huviyeti ayrilamaz ve ayristirilamaz olandir. Vahdeti vucud sadece burada mumkundur. yani varligin varligini olusturan iki unsur olan mahiyet ve huviyet yonunden butunluk (birlik ve teklik) olusturan varlik, iste bu vahdet'tir vucud'da.
insan ise, mahiyeti ve huviyeti ayristirilabilen varliktir, turevi de farklidir. peki mahiyet ve huviyet nedir:

bir porselen kap dusunun, mahiteyi porselen, topraktan elde edilmis ayristirilabilir ayri bir tur yani. huviyeti ise kap. siz bunu ayristirip, ufalayip, eritip vs onu kap olmaktan cikarip bardaga, surahiye, kultablasina, vazoya vs donusturebilirsiniz. mahiyeti yine porselendir ama huviyeti degisti degil mi. insan boyle bir varlik, allah ise asla donusturulemez cunku vahdeti vucud olan tek odur, mahiyeti ve huviyeti birbirinden ayristirilamaz olan.


o yuzden de, aranda mahiyet birligi de huviyet birligi de olmayan bir varlik olan allah ile, insanin fena fillah olmasi gibi bir iliskiye girmesi imkansizdir. bu bir sirk dusuncesi urunudur.
pavlus hiristiyanligi da bu dusunceden dogmadimi? insan suretine indirgenebilen bir allah olusturuverip, mahiyet ve huviyet benzerligini insana da allaha da atfettiler ve teslis dedigimiz sirk turu ortaya cikti.
halbuki bize kuran, bizi ihata etmis, birakin bizi alemi ihata etmis, kapsamis bir allahi ogretirken, ondan kaybolmak gibi yeni bir caba da neyin nesi? zaten o'nlu bir alan icindeyiz. allahta kaybolabildigini iddia etmek, allahsiz bir alanda da insan olarak varligini surdurmus olabilenlerin varligini idda etmek degil midir? halbuki bu imkansiz birsey....