Ahlak İlkeleri

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Ziyaret ve Beklentisiz Hediyeler
Eğer hastayı ziyaret etmeye, hediye ve armağan ver¬meye, ilahî bir yön verir ve onları Allah için yerine getirirsek, hem büyük mükafatlar alırız, hem de bu çeşit sünnetlerin sosyal ilişkilerde revaç bulmasına katkıda bulunmuş oluruz.
Bu hesapla, hediye vermede, armağan götürmede, ya da hastayı ziyaret etmede asla karşılık ve beklenti içerisine girilmemelidir. “Ben onun ziyaretine gittim, o benim ziyaretime gelmedi” gibi şika¬yetler kapasitesizlik ve dar görüşlülüktür. Ya da siz hastalandığınızda, sizi ziyarete gelmeyenlere siz de aynı karşılığı vermemelisiniz; cömert, kerim ve büyüklere yakışır bir şekilde davranmalısınız.
Allah Resulü (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Seni ziyaret etmeyenin ziyaretine git ve sana hediye getirmeyene hediye götür.”
Ve… ihlas, geniş görüşlülük ve büyüklük bu gibi yerlerden anlaşılmaktadır.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri


EV HAREMİ VE YAŞAM

Haremden maksat, yerel ve coğrafi barınaklar değil; belki bireylerin hak, emniyet ve özgürlükleridir.
İnsanlar arasında mevcut olan dostluk ilişkileri ve mutlulukların korunması için; özel yaşamların, ev içindeki özel durumların ve içsel irtibatların sahip oldukları kural ve yasaklara saygı gösterilmelidir. Çünkü, bu sınırlara tecavüz ve bu hakları gö¬zetme¬mek, kırgınlık ve düşmanlıklara yol açmaktadır.
Bırakın konuya şöyle bir soruyla başlayalım:
Acaba siz, birinin, habersiz ve izinsiz olarak evi¬nize gir¬mesini ister misiniz?
Acaba, izniniz olmadan çantanızın, dolabınızın, odanızın ve işyerinizin kapısının, başkaları tarafından açılmasından rahatsız olmaz mısınız?
Acaba, yazdığınız bir el yazınıza veya kapalı kalmasını istediğiniz özel yazılarınıza başkalarının göz atmalarından nefret etmez misiniz?
Acaba, birisi sırlarınızı öğrenir ya da sizin kendiniz herhangi bir sırınızı onun yanında açarsanız -özellikle bunlar aile sırlarınız ve özel yaşamınızla ilgili şeyler olursa- onun bu sırları başkalarının yanında açması doğru olur mu?
Acaba rızanız olmadan, birsinin mal ve eşyalarınızı kullanmasından hoşnut olur musunuz?
Peki başkalarının evlerinin içine bakmak nasıl?
Bütün bu sorular ve bunlardan önceki açıklamalar; kendi yaşamınız ve eviniz için göz ardı edilmesini istemediğiniz kimi ilkelere sahip olduğunuzu göstermektedir. Bu ilkelere riayet etmek veya onları görmezlikten gelmek, İslam’da özel kanun ve hükümleri bulunan muaşeret ahlâkının kapsamına girmektedir. Bu meseleyi biraz daha açalım.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri


Ev Ya Da Dinlenme ve Emniyet Yeri

Birey ya da ailenin yaşadığı yere mesken de denir. Yani ev; devamlı yaşam, istikrar, dinlenme, sükunet ve rahatlanma yeridir. Bu yüzden insan iskan ettiği yerde, kendini emniyet ve huzur içerisinde hissetmelidir. Bu emniyetin hissedilmesini sağlamak için de, -örneğin; evin mimar tarzı, başkalarının ona musallat olmaması, komşuların uygun insanlar olması ve yabancıların, komşuların ve eve gidip gelenlerin irtibat şekli gibi- çeşitli adımlar atmak gerekir.
Başkasının özel odasına rastgele ve habersiz olarak girilmemelidir.
Özel bir eve de izinsiz, rızasız ya da habersiz girilmemelidir. Eğer bir ev, başkalarının bak¬malarından, kirli gözlülerin gözlerini otlatmasından korunamıyorsa, mesken değildir. Belki sarsılma ve ıstırap faktörüdür.
Bunun için, ev ya da oda kapılarının önünde perde olmalıdır. Bu, münasebetsiz bakışların evin içine yönelmelerini önlemek içindir. Bu yüzden, bir eve girmeden önce kapı çalma, izin alma ve haber verme gerekliliği işte bu nükteler içindir. Elbette hem ev sahibi evinin ihtiyaçlarını giderek emniyete, dinlenmeye ve huzura sebep olan vesileleri sağlamalı, hem de yoldan geçenler, komşular, üst katta ya da yüksek evlerde oturanlar kendi bakışla¬rını kontrol etmelidirler.
Eğer bir evin önünde perde bulunmazsa, evin içe¬risinin görülmemesi için kapının sağ veya solunda durarak kapı çalınmalı, ya da evin sahibine seslenilmelidir.
Bırakınız, en güzel ahlâk örneğinden bunu öğre¬nelim:
Hareketleri herkes için ders ve örnek kaynağı olan İslam Peygamberi (s.a.a) bir şahsın evinin kapısına gittiğinde, kapının karşısında değil, sağ yahut sol tarafında durur ve buyururdu:
“Esselam-u aleyküm.”
Bu yüksek selam vermekle giriş izni alırdı; zira o zamanlarda, henüz insanların arasında evlerinin kapılarına perde asma âdeti yaygınlaşmamıştı.
Bir kere de, Ebu Said-i Hudri, Peygamber (s.a.a)’in kapısının karşısında durarak giriş izni istedi. Peygam¬ber (s.a.a) ona şöyle buyurdu:
“Kapının karşısında durarak giriş izni isteme.”
İnsanlar kendi evlerine girdiklerinde, istirahat etmeleri ve özgür davranabilmeleri için, emniyeti ve rahatı olan bir sığınak türünü seçmişlerdir. Bu nokta, evlere girme sınırları ve hürmetlerinin muhafaza edilmesini ve izinsiz olarak evlere girilmemesini gerektirmektedir.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

İstiyzan (İzin İstemek)

Burada, Kur’ân ve hadislerde geçen ve bu mese¬lelerle ilintili olan bir kelimeyle tanışıyoruz. İstiyzan, başka¬sının evine yahut odasına girildiği vakit, izin istemek ve ruhsat almak demektir.
Geçtiği gibi, Allah-u Teâla evleri, fertlerin emniyet ve huzur yeri olarak öngörmüştür ve onlar için özel hükümler belirlemiştir.
Nitekim yorgun, hasta ve halsiz olanlar, başkasını kabul etmeye hazır olmayabilirler.
Yahut evinde birisi olduğu için, başkalarını da aynı anda kabul etmek istemeyebilirler.
Yahut evin durumu, başkalarının görmeleri uygun olmayacağı şekilde olabilir.
Ya da, elbise açısından ve giyim bakımından, başkasını karşılamaya hazır bir durumda olmayabi¬lirler. Yahut, öğlen veya gece vakti elbiselerini çıkararak istirahat halinde olduğundan başkasını içeriye girmesine razı veya hazırlığı olmayabilir. Veya … Veya….
Her halükarda, bazen şartlar, izinsiz girmek, ev sahibini rahatsız edecek bir şekilde olabilir. Böyle durumlar için izin alınmalıdır.
Eğer bir evin bireyleri, önceden birinin geleceğinden haberleri olursa, yahut kendileri misafir davet etmiş olurlarsa, evi düzenli hale getirirler ve kendilerini misafir kabul etmeye hazırlarlar; ancak, birisi habersiz ve aniden gelirse, her birisinin bir tarafa kaçtığını ya da telaş ve aceleyle evin eşyalarını toplayıp düzelttiklerini ve dağınık bir ortama sahip olan evi düzenlemekle meşgul olduklarını görmüş olabilirsiniz. Bu ne demektir? Yani insanlar, sürekli başkalarını -özellikle habersiz ve aniden gelenleri- kabul etmeye hazır değillerdir demektir.
Bu durumlarda vazifemiz, insanların özel emniyet haremi olan evlerinin yasaklarını çiğnememek için, izin almak, habersiz ve aniden girmemektir..
Haber verme şekilleri farklıdır. Şartlar, yerler ve şahıslara göre değişebilir.
Kapı çalmak, izin almak, ya Allah demek, zil çalmak, öksürmek, ayağı yere vurmak ya da herhangi bir şekilde ev sahibini veya odada oturanı haberdar etmek gerekir. Eğer giriş izni verilirse, girilmeli; aksi takdirde hiç rahatsız olmadan geri dönülmelidir. Müsait olmayan şartlar nedeniyle, birinin ev ya da işyerine girilmesine izin verilmezse, hemen rencide olmamalı ve bunu bir hakaret telaki etmemeli.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Önderlerden Öğrenelim

İslam Peygamberi (s.a.a) daima, başkalarının evine girmek için izin alırdı. Onun izin alması da şu şekildeydi. Ev halkına yüksek sesle selam verir ve olumlu cevap almak için beklerdi. Hatta kızı Fatıma (s.a)’in evine bile giderken evin dışında bekler ve yüksek sesle selam verirdi. Evin içinden işitilen cevap, Peygamber (s.a.a)’in girmesi için onların hazır olduğunu gösterirdi ve Peygamber (s.a.a) böylece eve girerdi.
Bazı fakihler, üç kez izin almayı gerekli görür¬ler. Bazıları da bir kez izin almayı kafi bilirler. Ancak ahlâkî yönü riayet etmek, üç kez izin almayı gerektirir.
İmam Sadık (a.s) şöyle buyurur:
“Bir eve girmek için üç defa izin alınmalıdır: Birincisi, işitmeleri içindir; ikincisi, kendilerini ve ortalığı hazırlamaları içindir; üçüncüsü ise, istedikleri takdirde izin vermeleri içindir; izin verilmezse, izin isteyen geri dönmelidir.”
Peygamber (s.a.a)’in siretinde şöyle yazıyorlar: Peygamber (s.a.a) bazen Hz. Fatıma (s.a)’in evine gelir, selam verir, cevap işitmezdi. Üçüncü defasında geri dönmek istediğinde, onlar cevap ve¬rirlerdi. Hazret sorardı: “Neden cevap vermiyordunuz?”
Onlar: Ya Resulellah! Senin sesini işitmek istiyorduk” diye cevap verirlerdi. (Bunun benzeri, Kays b. Sad b. Ubade hakkında da nakledilmiştir.)
Eve habersiz girmek, hatta insanın kendi evi bile olsa doğru değildir. Yolculuk âdaplarında geçtiğine göre, İslam Peygamberi (s.a.a), yolculuktan dönen birisinin, önceden haber vermeden geceleyin evine girmesini nehyetmiştir.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri


Kur’ân Dilinden

“İzin almak” konusunun Kur’ân’da da geçtiğini söylemiştik. Bu da gösteriyor ki, sosyal ve ailesel ilişkilerde bu mesele önemlidir. Kur’ân-ı Kerim’in ayetlerinde bu meselenin yeri, daha çok cinsi mese¬leler ve istenmeyen bakışların geçtiği yerlerdir. On¬dan önceki ve sonraki ayetler de, göz ve bakış kont¬rolü ile ilgilidir. Genellikle bir eve, odaya ve yere habersiz girmek, vesvese veren şeytanın insanı fitne tu¬zağına çekmesine yol açan yüz, beden yahut sahnelerin görülmesine sebep olur.
Bu yüzden giriş izni almak, bütün münasebetsiz bakışlara veya münasip olmayan sahnelerin görülme¬sine karşı bir ihtiyat olarak öngörülmüştür.
Şimdi bunu Kur’ân’ın dilinden öğrenelim:
“Ey müminler! Kendi evlerinizin dışındaki ev¬lere, geldi-ğinizi farkettirip (izin alıp) halkına selam vermeden girme-yiniz. Böyle davranmak sizin için daha hayırlıdır. Ola ki düşünür, sebebini anlarsınız.
Eğer kapısını çaldığınızda evde hiç kimse yoksa, size izin verilmedikçe içeriye girmeyiniz. Eğer size “geri dönün” denilirse, geri dönünüz. Böylesi, sizin için daha onurlu bir harekettir. Hiç kuşkusuz Allah, ne yaparsanız onu bilir.”
Eğer izin verilmediyse, hiç rahatız olmadan geri dönülmeli. Rahatsız olmanın anlamı da yoktur. Çünkü ev başkasının evi olup girmemize hazır ve müsait olmayabilir. Bu Allah-u Teâla’nın bize öğ¬rettiği Kur’ân’ın bir âdabıdır. Böylece başkalarının evine giriş hem izinle olsun, hem selamla, hem korku ve ıstırap vermeden, hem de onların yakınlık hissedecekleri bir şekilde olmuş olsun.
Merhum Allame Tabatabai şöyle söylemektedir:
“Eve girmek için izin almak; evdekilerin giyinmele¬rine, kendilerini toparlayıp korumalarına yar¬dımcı olur. Bu güzel ahlâk; kardeşliğin, samimiyetin, iyiliklerin aşikar olması ve çirkinliklerin örtülmesi için umumi yardımlaşmanın gerçekleşmesine vesile olur.
Ebu Eyyub-i Ensari Peygamber (s.a.a)’den sordu:
“Ya Resulellah! Kur’ân’da geçen bu “istinas” (fakettirme) kelimesi nedir?”
Hazret: “Ev halkı için sübhanellah, el-hamdulillah, Al¬lah-u Ekber demek ve öksürmektir” şeklinde ce¬vap verdi.
Rivayet edilmiştir ki, bir adam Peygamber (s.a.a)’e giderek şöyle arz etti:
“Acaba, ben annemin yanına varmak için de mi izin alayım?”
Peygamber (s.a.a): “Evet”
O adam: “Annemin benden başka hizmetçisi yoktur. Acaba, yanına varmak için her defasında izin almam gerekir mi?”
Peygamber: “Anneni çıplak görmek ister misin?”
Adam: “Hayır!”
Peygamber: “İzin al ve öyle git.”
Kur’ân’ın istinas ve izin almak hakkındaki öğreti¬leri, hem kendi evlerimiz, hem de başkalarının evleri için geçerlidir. Her iki yerde de, evdekilerin haremine ve onların şahsi haklarına saygı göstermektir.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri


İzin ve İcazet

Aile organı, en kutsal organlardandır. İslam, onun selamet ve istikrarına çok önem vermektedir. Bu organın bağlarının sağlamlaştırılması ya da bağlarının koparılmasına oranla bu tavırlar çok önemli bir role sahiptir. Ev ve ailenin, riayet edilmesi, önemsenmemesi ve çiğnenmemesi gereken hudut ve sınırları vardır. Bu sınır ve haklara saldırmak ve onları ihlal etmek, kimi zaman kontrol edilmesi gerekli olan bakış yoluyladır.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Değersiz Gözler

Gözlerin değersiz olmalarına sebep olan, onların hayasızlığı ve pervasızlığıdır. Yani, kuralları tanı¬mamak, başkalarının özel haklarına dikkat etmemek ve yasak olan bölgelere girmek.
Göz, değerli bir cevher ve Allah’ın büyük bir ni¬metidir. Onun değeri, insanın sahip olduğu kamil bir vücudun değeri ile eşittir. Hatta eğer birisi başkası¬nın iki gözünü kör ederse, kamil bir insanın diyeti kadar bir değer ödemekle yükümlü olur. Ve bir gö¬zün diyeti, bir insan diyetinin yarısı kadardır. Fakat bu göz, hain bakışlarda bulunursa, evlere, kadınlara, sırlara ve halkın evlerinin içine ve başkalarının na¬musuna bakarsa ve o haldeyken vurulur ve kör olursa diyeti yoktur. Başkalarının sınırlarını izinsiz ve haram olarak çiğneyerek günah işlemek o pâk olamayan gözün değersiz olduğunu göstermektedir. İmam Humeyni (r.a)’in fetvası şöyledir:
“İnsanların evlerine göz atmak ve namahremlere bakmak günahtır. Ev sahibinin, bir taş veya başka bir şeyi onun tarafına atmaya hakkı vardır ve ona bir yükümlülük yoktur. Hatta eğer uzak evlerin içine dürbün gibi bir araçla bakarsa, yakından bakan kimse gibidir. Dikili bir aynadan birisinin evinin içine bak¬mak da, aynı hükmü gerektirir.”
Pâk olmayan gözlerin saygınlığını bozmak, insanların özel hayatlarında onların şahsi hakları için son derece saygıdır.
Peygamber-i Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Her kim komşusunun evine, bir adamın ayıp yerini ya da bir kadının saçını yahut bedenini görmek için giderse, Allah’ın onu münafıklarla beraber cehennem ateşine atması (Allah’ın üze¬rinde) bir haktır.”
Yine şöyle buyurmuştur:
“Her kim izinsiz bir eve bakarsa, onların, onun gözünü kör etmeye hakları vardır.”
Diğer bir hadiste İmam Sadık (a.s) şöyle buyur¬muştur:
“…Böyle bir halde gözünü kör ederlerse, onlara bir diyet yoktur.”
Birkaç rivayette geçtiğine göre; Allah Re¬sulü -hanımlarından birinin yanında olduğu bir sırada- kendi evinde (saçlarını) taramakla meşgulken, adamın biri kapı arasından evin içine baktı. Peygamber-i Ekrem (s.a.a) onu görünce şöyle buyurdu: “Eğer senin yanında olsaydım, gözlerini bu ta¬rakla çıkarırdım.” Ya da kalkarak onun peşice gitti… fakat adam kaçıp orayı terk etmişti.”
Bu yüzden, birinin evine izinsiz olarak girmek bu kadar çirkin görülmüş ve diğer taraftan da başkasının evine girmek için izin almak ve haber vermek tavsiye edilmiştir. (Önceki bölümde genişçe anlatıldı.)

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Neden İzinsiz

Şüphesiz ilişkilerde, başkalarının ev haremi haklarına riayet etmek, bizi, izin ve icazet almak ko¬nusundan bahsetmeye çekmektedir. Ancak asıl olan şudur ki, kişisel haklara saygı göstermek, İslamî kardeşlik şartlarını İslamî bir toplumda yerine getirmektir ve bu usule bağlılık, dostlukların devamlılık garantisidir.
Bu izinsiz ve icazetsiz iş, sadece bir eve veya özel bir odaya girmekle ilgili değil, daha kapsamlı¬dır.
Eğer birisi, not tutar veya bir mektup yazarsa, ona gizliden bakılma-malıdır.
Eğer birisi, bir sırrı bize emanet ederse, hıyanet etmemeli ve sırları ifşa edilmemelidir.
Eğer birisi; evinin, dolabının, çantasının anahtarını ya da otomobil ve motosikletinin anahtarını bize teslim ederse, onun izin ve rızasının olduğu miktar¬dan fazla kullanmamalıyız.
Eğer iki kişi, kendi aralarında özel bir sohbet yapıyorlarsa -hem karşılıklı, hem de telefonla kulak kesilmek, fısıltıları dinlemek, kulak hırsızlığı yapmak câiz değildir.
Eğer birinin mektubunu taşıyor bir durumdaysak, mektubu açmaya ve içeriğini okumaya hakkımız yoktur.
Eğer bir şahsa, bir paket gönderilmiş ve “bizzat sahibi açsın” şeklinde bir vurgu da yapılmışsa, başkasının onu açmaya ve ona bakmaya (asıl sahibinin izni olmadıkça) hakkı yoktur.
Başkasının dolabı, çantası, cebi ve defterinden bir şey almak, okumak ve kullanmak câiz değildir. Eğer defterin üzerinde özel ya da yasak diye bir damga varsa, yahut bir yer veya kişiden izne bağlı bir haber nakledilmişse, bütün bu durumlarda, izinsiz hareket etmek bir çeşit hıyanet olup islamî ve insanî terbiyeden uzaktır.
Bir aile albümüne başka birisinin bakmaya hakkı yoktur.
Eğer; “bu defterin içindekileri okumana razı değilim” deseler ya da bir söz, eleştiri ve makale yazıp da; “bunu açıklamanıza razı değilim” demişlerse, onu ifşa etmek, edep, kanun ve vicdan dışıdır.
Eğer birisi, bir konuyu bize açıklasa ve; “kimseye söylemeni istemiyorum” derse, buna ne kadar riayet ederiz? Acaba, bunları insan hakları ve ölçüleri olarak hesaplamaya ve onlara riayet etmeye hazır mıyız?
O halde, kişisel ve özel yaşam sırları sayılan çok meseleler vardır. Sadece evle, odayla, mektupla ve kapalı meselelerle sınırlı değildir. Hatta ev ya da buzdolabındaki bir çeşit yemek, meyve ve yiyecek gibi ufak bir şeyin bilinmesini istemeyen kimseler olabilir. Ya da kendisinde bir hastalık, organsal ve cismi bir eksiklik olan biri, başkasının ondan haberdar olmasını istemeyebilir. Ya da özel bir kriz içerisinde olan biri, halk tarafından bilinmesini istemeyebilir. Bütün bunlar, kişisel saygınlıkların kapsamına giren ve izin gerektiren meselelerdir.
Bazen, bir ailede, bir ihtilaf olur. Fakat, akraba ve tanıdıkların o ihtilaftan haberdar olmalarını istemezler. Onların peşine düşmek için vesveselere sebep olmak ve başkalarına ifşa etmek de izin ve rıza dışı konulardandır.
Seyit Kutup, bu Kur’ânî olan dakik nükteye ve içtimaî âdaba değinerek şöyle yazmaktadır:
“Bugün, biz müslümanların, bu inceliklere karşı duyarlı-lığımız kalmamıştır. Bazen bir şahıs, kardeşinin evine sal-dırır, gece veya gündüzün herhangi bir saatinde olursa olsun onun için fark etmez. Kapıyı açana kadar çalarlar. Kapıyı açmadıkları takdirde geri dönmezler. Ev sahibini mecbur bir durumda bırakıp kapıyı açana kadar çalarlar. Bazen evde telefon da vardır, gelmeden önce, bu yolla izin isteyebilir veya durumun, gelmesine uygun olup olmadığını öğrenebilir. Ama o buna aldırmaz, zamansız, randevusuz ve yersiz baskın yapmayı tercih eder. Maalesef örfümüz de, misafirin geri çevrilmesini hoş karşılamaz. Çünkü gelmiştir artık. Ev halkı bu béklenmeyen ve habersiz gelişten hoşnut olmasalar bile içeri almak zorunda kalırlar.
Bugün biz müslümanlar, istediğimiz her an habersiz bir şekilde birbirimizin evine gidiyoruz. Yemek saati olur da bize uygun yemek getirmezlerse, kalpten inciriz. Eğer ge-cenin sonunda orada yatmamızı istemezlerse bozuluruz. Bu durumlarda asla onların mazeretlerine teveccüh etmeyiz.
Bunun nedeni İslâm edebi ile edeplenmemiş ol¬mamızdır, arzularımızı Hz. Peygamber’in -salât ve selâm üzerine olsun- getirdiği davranış kurallarına uydurmamamızdır, yüce Allah'ın doğruluklarını bel¬geleyecek hiçbir kanıt indirmediği, yalan yanlış gele¬neklere kul-köle olmamızdır.
Gayr-i müslümanlarda âdaba riayet edildiğini görünce şaşırıyoruz. Oysa bu edeplerin kökü bizim dinimizdedir, kendi asaletimize dönmemiz gerekir...”
Her halükarda, her ne kadar kimi ilişkilerde bazı akraba ve dostlarla samimi olsak da bu asla, onların özel yaşamlarına gir¬memize bir cevaz olamaz. Ancak, açık bir izin olursa o başka.
Rivayetlerde, bakış, şeytanın oklarından zehirli bir ok olarak gösterilmiştir. Bazen günah, bir bakışın ardından meydana gelir. Eğer birisi gözlerini ve göz kapaklarını iradesi ve kontrolü altına alamıyorsa, musibete duçar olur. İnsanın, bakış yoluyla cehennemlik oluvermesi büyük bir zayiattır. Hz. Ali (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Gözler, şeytanın av yeridir.”
Bu söz de Hz. İsa Mesih’tendir:
“Harama bakmaktan sakınınız. Çünkü böyle bir bakış, şehvet tohumu, fısk ve günah nebatıdır.”
Konuşmada, bakışta, davranışta, sosyal ilişki ve münasebetlerde, izin ve icazet gerektiren alanlara girmemeye çaba gösterelim.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

ZAHMET VERMEK


Değerli ve müsbet bir konuyu işlememiz gerekir¬ken, menfi ve değerlere zıt bir davranış şekli olan zahmet vermek adıyla bir konuyu işlememiz sizi şaşırtmasın! Çünkü, ahlâkî zaaflara dikkat çekmek ve onlardan kaçınmak da aynen kuvvet ve fazilet noktalarına dikkat etmek gibi faydalıdır.
Sosyal ilişkilerde hizmet ve yardım kadar kalpleri celbeden, gönül çelen ve sevimli gelen hiçbir etken yoktur. Aynı şekilde; eziyet, zahmet ve zarar vermek kadar dostluk köklerini ve sıcak alakaları birbirinden koparan hiçbir amel yoktur.
Bu, sevgiye esir olan, düşmanlık ve kötülükler¬den kaçan gönüllerin tabiatıdır. Yaşam, geçici hadiselerden bir cereyandır. İnsanlar da bu hadise¬lerin asıl rolünü ifa etmekteler. Her ne kadar sorunsuz ve engelsiz olursa, kalpleri daha mutlu ve hayata olan ümitler daha çok olur.
Tersine, her ne kadar menfaatler çelişir, özgürlükler yok olur, zahmet ve eziyetler çoğalırsa, o oranda irtibat¬lar kararır, kalpler yek diğerinden uzaklaşır, birbirlerine olan bakışlar daha menfi, yaşamlar daha sıkıntılı, ye’s ve buhranlar daha yaygın olur.
Bu, muaşeret âdabında karşılaştığımız acı bir bö¬lüm olan “müzahemet” (incitmek-zahmet vermek); başkaları¬nın hak, sınır ve ilkelerini tanımamak ve onlara riayet etmemekten kaynaklanan bir meseledir.
Sosyal ahlâk kaidelerine göre zahmet vermeyi ele almak demek; yaşamın tatlılıklarının yerini, acılar ve kırgınlıklar doldurmasın diye, âdapların zıddı olan bu ahlâkı tanımamız, yolumuzun üzerinden uzaklaştır-mamız demektir. Galiba bu konunun giriş bölümünü uzattık. Şimdi mevzunun aslına dönelim:

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri


Müzahemet Nedir?

Varlıkları, davranışları ve dilleri sizin için bir zah¬met sebebi olup, el ve dillerinden rahat olmadığınız kimi fertleri mutlaka tanıyorsunuz.
Evde ve işyerinde, rahatlık ve emniyet her insanın dileğidir.
Başkalarının asayişini bozan her şey bir çeşit ezi¬yettir. Başka bir tabirle; Müzahim (zahmet veren), İslam dairesinden dışarı çıkandır. Bu söz, şeriat ve risalet sahibi Hz. Muhammed (s.a.a)’in sö¬züdür. O, kendi sahabesine şöyle buyurdu:
“Size müslümanın kim olduğunu haber vere¬yim mi? Müslüman; müslümanların, onun elin¬den ve dilinden se-lamette oldukları kimsedir.”
Rahatlığı yok eden ve eziyet veren her şey; ister sözle, ister amelle, ister fiziki, ister psikolojik, ister bireye, ister topluma, ister bireyden, ister top¬lumdan, ister şahsi, ister devleti, ister evde, ister toplumda, ister iş yerinde, ister etüt ve istirahat ye¬rinde, ister bilinçli, ister bilinçsiz, ister iyi niyet, ister kötü niyetle yapılsın fark etmez, hepsi de müzahemettir (incitme ve zahmet vermedir).

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Müzahemet Nedir?

Varlıkları, davranışları ve dilleri sizin için bir zahmet sebebi olup, el ve dillerinden rahat olmadığınız kimi fertleri mutlaka tanıyorsunuz.
Evde ve işyerinde, rahatlık ve emniyet her insanın dileğidir.
Başkalarının asayişini bozan her şey bir çeşit ezi¬yettir. Başka bir tabirle; Müzahim (zahmet veren), İslam dairesinden dışarı çıkandır. Bu söz, şeriat ve risalet sahibi Hz. Muhammed (s.a.a)’in sözüdür. O, kendi sahabesine şöyle buyurdu:
“Size müslümanın kim olduğunu haber vere¬yim mi? Müslüman; müslümanların, onun elinden ve dilinden se-lamette oldukları kimsedir.”
Rahatlığı yok eden ve eziyet veren her şey; ister sözle, ister amelle, ister fiziki, ister psikolojik, ister bireye, ister topluma, ister bireyden, ister toplumdan, ister şahsi, ister devleti, ister evde, ister toplumda, ister iş yerinde, ister etüt ve istirahat yerinde, ister bilinçli, ister bilinçsiz, ister iyi niyet, ister kötü niyetle yapılsın fark etmez, hepsi de müzahemettir (incitme ve zahmet vermedir).
Örnekler
Belki insanların sayıları kadar zahmet verme şe¬killeri de sayılabilir. Herkes bir yolla, her yerde bir şekille. Zira irtibatlar çeşit çeşit, zahmet vermeler de sayısız ve rengarenktir. Bundan dolayı hiç kimse, başkalarına zahmet vermekten beri olduğunu asla zannetmesin ve… daha iyi bir ikaz ve hatırlatma amacıyla birkaç örneğe işaret edelim:
-Geç vakitlerde eve giderek zili çalmak yerine, arabanın kornasıyla geldiğini bildirmek. Bu iş, istirahat halinde olan komşular için eziyettir.
-Ev tamiratı yapılırken ve yeni bir ev inşa edilir¬ken; çakıl, kum, tuğla ve toprağı halkın geçtiği yolun üzerine dökmek, yollarını kapatmak, toz ve toprağı başkalarının boğazına ve hayatına karıştırmak.
Belediye memurları, halkın yolunu kapatan ve şehri kirletenleri ikaz ederler. Ancak… Keşke, cadde, sokak ve geçit yerlerinde böyle tahribatta bulunan bele¬diye, idare ve şirketler, halka zahmet vermemek ve kötümserliğe yol açmamak için daha seri çalışsalar…
-Evin atık sularını bir boruyla sokaklara dökmek ve oralarda kirli bataklıkların oluşmasına sebep ol¬mak diğer bir zahmet verme örneğidir.
-Sevinç, taziye, bayram, vefat merasimlerinde; radyo, teyp ve hoparlörün sesini, başkalarını rahatsız ede¬cek şekilde açmak. Hatta, mescitlerde taziye otu¬rumları, Ramazan ve Muharrem geceleri dolayısıyla hoparlörü geç saatlere kadar açık bırakmak ve mes¬cide yakın olanların rahatsızlıklarına se¬bep olmak da sakıncalıdır. Büyük fakihler (müçtehitler) de, bu çeşit eziyetler hakkındaki sorulan soruların cevaplarında, insanları, bu çeşit zah¬met vermekten nehyetmişlerdir.
-Soba ve şofben gibi duman çıkarabilen ev araçlarının dumanını evlere ve komşulara yedir¬mek.
-Aşırı duman çıkaran ve havayı kirleten arabaları kullanmak.
-Kendi çocuklarını gün ortasında yahut halkın is¬tirahata çekilmiş oldukları vakitlerde oynamaları amacıyla sokağa salmak.
-Caddelerde futbol ve voleybol tezgahlarını kurmak.
-Vakitli vakitsiz, konuşmak amacıyla komşuların telefonundan zaruri olmadığı halde ve gereğinden fazla istifade etmek.
-İskan edilen mıntıkalarda mezarlık ve kabristanlar inşa etmek.
-Halkın evlerinin yanında, demircilik ve tamircilik atölyeleri icat etmek.
-Stüdyo mağazaları ya da gerek seyyar gerek sabit olan kasetçilerin; Kur’ân, şiir, müzik gibi kasetlerin sesini sürekli açık bırakmaları.
-Kütüphanelerde ya da evlerde, gürültü patırtı yaparak sessizliği bozmak, başkalarının etüt yapmaları ve ders okumalarına engel olmak.
-Başkalarını telefonla rahatsız etmek, rasgele aramak, telefonu, oynamaları ve meşgul olmaları için çocukların eline vermek.
-Halkın genelinin istifade ettikleri güzergahları, özel bir geçit veya parka dönüştürmek.
-Dükkanların karşısında ve kaldırımlarda mal ve eşya sermek, böylece yoldan geçenlere problem oluşturmak.
-Habersiz ve aniden, bir iş yerine ya da başkaları¬nın yaşadıkları yerlere girmek.
-Soğuk ve sıcak havalarda, hazırlıkları olmayan ev sahiplerinin ziyaret ve görüşmelerine gitmek, onlara misafir olmak.
Bunlar gibi onlarca hatta yüzlerce mesele, hayatta ve sosyal ilişkilerde önümüze çıkmaktadırlar.
Zahmet vermekle ilgili bunca örneklerden hedef nedir? Bu, müslümanlığın, insanlara eziyet eden bu çeşit davranışlardan kaçınmakta tecelli ettiğini bilmemiz içindir.
Gerçi, halkın haklarına riayet etmek ve onlara eziyet etmemeye dikkat etmek çok zordur, lâkin İslamî âdap ve talimatlar böyle gerektiriyor.
Bazen başkalarının rahat olmaları için sıkıntıya katlanılmalıdır.
Bazen, başkalarının özgürlüklerini kısıtlamamak için, insanın.kendini sınırlandırması gerekir.
Bazen, başkalarına zahmet vermemek için, zahmete katlanmak gerekir.
Bu da İslam’ın ahlâkiyatından ve müminin nişanelerindendir.
Bu konu hakkında Hz. Ali (a.s)’ın şöyle bir sözü vardır:
“Müminin kendisi kendi elinden zahmet ve sı¬kıntı içeri-sindedir; oysa halk ondan taraf rahatlıktadır.”
Allah o kula bahşedicidir ki,
Halk onun varlığından selamettedir.