Ahlak İlkeleri

[ruhullah]

BAŞKALARININ HAKLARINI TANIMA VE ONLARA RİAYET ETME

yazar:Cevad MUHADDİSÎ

tashih:Fahrettin Altan

Vazifeyi tanıma ve bilme, onu yerine getirebilmenin aslıdır. İnsanlar, toplumda başkalarına karşı çeşitli görevlerle sorumludurlar. Diğer bir ifadeyle, insanlar birbirlerine karşı, karşılıklı olarak bazı hakları yerine getirmekle yükümlüdürler. Bu hakları tanımak, onları yerine getirmek ve karşılıklı olarak riayet etmek, sosyal ilişki ve diyalogların sağlıklı olmasını, bulanık ve üzüntülerin giderilmesini, ihtilaf ve şikayetlerin azaltılmasını sağlamaktadır.
Toplumda, bireylerin hareket ve ahlâklarının düzelmesi, başkaların haklarını korumak ve onları gö-zetmekle mümkün olur ancak. Örneğin: Ana-babanın çocuklarına karşı, çocukların da ana-babalarına karşı bir takım görevleri vardır. Kadının, kocasına karşı, kocanın da hanımına karşı mesuliyeti vardır. Komutan ve asker birbirlerine karşı çeşitli hak ve görevlerden sorumludurlar. İki ortak, patron ve işçi, başkan ve bağlıları, öğretmen ve öğrenci, komşu ile komşu, müsteşar ile istişare eden, yakınlar ve akrabalar, müslüman erkek ve kız kardeşler ve bunlar gibi diğer tüm sosyal ilişkilerde karşılıklı olarak yerine getirilmesi gereken bir takım haklar vardır. İslimî kurallar gereği bunların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu vazifeler, yükümlükler ve haklar, eğer;
1- Tanınsalar,
2- Yapılsalar,
3- Karşılıklı olarak yerine getirilseler,
Problemlerin çoğu, ya meydana gelmeyecek ya da bertaraf olacaklardır.
Bunun benzeri, trafik kurallarında mevcuttur. Eğer bütün şoförler bu kuralları bilseler, karşılıklı olarak, eksiksiz ve mükemmel bir şekilde uygulasalar, trafik kazaları ve onların neden olacakları zayiatlar ve facialar doğal olarak meydana gelmeyeceklerdir.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Müslümanlık Hakları

İmam Zeyn’ül-Abidin (a.s)’ın, islamî kaynaklardan bize ulaşan (“Tuhuf’ul-Ukul” ve “Mekarim’ul-Ahlâk” isimli kaynaklar gibi) Risalet’ül-Hukuk adlı risalesinde geçen en kapsamlı hadis metni, bu karşılıklı haklar ve vazifelerle ilgilidir.
Burada; din kardeşlerinin hakkı, komşu hakkı, çocuk ve evlat hakkı, anne ve baba hakkı, kadın ve koca hakkı, öğrenci ve öğretmen hakkı, efendi ve köle hakkı, birlikte kalanların hakkı, dost hakkı, ortakların hakkı, vali ve hal¬kın hakkı, istişare eden ve istişare ettiğin kimsenin hakkı gibi haklar bu değerli hadiste açıklanmıştır.
İslamî bir toplumda sorumlu bir müslüman, kendini, dini kardeşlerine oranla mesûl hisseder ve omzunda çeşitli görevler olduğunun bilincinde olur. Her müslüman doğal olarak bu hakları omzunun üzerinde hissetmeli ve söylendiği gibi zikri geçen hakları karşılıklı olarak riayet etmeli ki semeresi görülebilsin.
Bu haklar oldukça çoktur, ama biz onlardan bazılarına ki hadislerde geçmiştir- işaret ediyoruz:
1- Müslüman, kendisi için sevdiğini, müslüman kardeşi için de sevmelidir; kendisi için sevmediğini kardeşi için de sevmemelidir. Bu, her müslümanın, üzerimizdeki en önemli ve öncelikli hakkıdır. Bu, çok önemli ve anlamlı hak hususunda birçok hadis nakledilmiştir.
İmam Sadık (a.s), bu haklarla ilgili olarak bir hadiste, Mualla b. Huneys’e şöyle buyurmuştur:
“Kardeşinin senin üzerindeki en küçük hakkı, kendin için istediğini, onun için de istemendir ve kendin için hoş görmediğini, onun için de hoş görmemendir.”
Elbette bunun söylenmesi kolay ama onunla amel etmek çok zordur.
2- Müslüman, diğer müslümanı eli ve dili ile rencide etmemelidir.
Allah o kulları affeder ki,
Halk onun el ve dilinden emniyette olsun.
Bu husus, en önemli ahlâkî kuralın, islamî davranışı ve müslüman olmanın nişanelerindendir. Bundan dolayı İslam Peygamberi (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Müslüman, diğer müslümanların onun dil ve elinden emniyette oldukları kimsedir.”
3- Diğer bir hak da, müslümanın, müslümana karşı mütevazı olması ve büyüklük taslamamasıdır.
4- Başkalarının mümin ve müslümanların aleyhinde olan sözlerini dinleme-meli, onları kabul etmemeli, yapılan dedikodulara kulak asmamalı, kusur ve ayıpların peşinde olmamalıdır. Eğer birisinin bir hatasını işitir veya fark ederse, onu ifşa etmemeli ve onu rencide etmemelidir. Müslümanların ayıpları peşinde olan, İslam ve dinin nazarında alçalır, Allah’ın velayetinden çıkıp şeytanın velayeti altına girer. Bununla ilgili olarak Peygamber efendimiz (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Ey dilleriyle müslüman olup kalpleriyle müslüman olmayan topluluk! Müslümanların kusur ve ayıpları peşinde olmayın. Zira her kim müslümanla¬rın ayıpları peşinde olursa, Allah da onun ayıpları peşinde olur ve Allah her kimin ayıpları peşinde olursa, onu rezil ve rüsva eder.”
5- Küsmekten ve alakaları kesmekten kaçınmalıdır. Alakalar kesilip ayrılık
meydana gelmiş olsa bile, bunu üç günden fazla uzatmamak gerekir. Böyle durumlarda fazilet ve şeref, daha erken barışanın ve barışın sağlanması için ilk adım atanındır. Bu ayrılık ne kadar uzarsa şeytan o kadar sevinir. Bu konuda da birçok hadis nakledilmiştir.
6- İzinsiz ve habersiz olarak mümin kardeşinin evine girmemelidir. Onun evine, odasına veya iş yerine girmek istenilirse, önce izin alınmalıdır. (Bu hu-sus, “Ev Harîmi ve Yaşamak” adlı konu başlığı al¬tında genişçe açıklanmıştır.)
7- Müslümanlarla karşılaşırken; mümin kardeşinin kalbinden kederleri eriten, üzüntü ve gamları yok eden, kalbe sevgiyi ve mutluluğu eken, açık bir sima ve güler yüzlü olmalıdır. Bu davranışın Allah katında büyük bir mükafatı vardır.
8- Ahde vefa, sözün yerine getirilmesi ve verilen sözün ihmal edilmemesi rivayetlerde geçen başka bir haktır. Müslüman, kendisini Müslüman birisinin karşısında sorumlu bilmelidir. İmam Seccad (a.s) bu konuda şöyle buyurmuştur:
“Söz verip de sözünde durmayan kimse münafıktır.”
Allah Resulü (s.a.a) de şöyle buyurmuştur:
“Kim Allah’a ve ahiret gönüne inanıyorsa, vaade verdiğinde vadesine vefa etsin.”
9- Müslümanlarla karşılaşırken insaflı olmak. Yani kendisine nasıl davranılmasını ve karşılanmasını istiyorsa, kendisi de aynen öyle hareket etmelidir. Hadislerde bu güzel davranışın Allah’ın yanında izzet mayası, kıyamette cehennem ateşinden korunmanın sebebi sayıldığı bildirilmektedir.
İmam Sadık (a.s) bir sözünde bunu, Allah’ın kendi kulları üzerine yüklemiş olduğu en ağır görevlerden biri olarak saymış ve insafın yanında başkasıyla yardımlaşmayı gözetmeyi ve bütün hallerde Allah’ı zikretmeyi de beyan etmiştir.
Mehaccet’ul-Beyza, c. 3, s. 354
a. g. e, s. 358
Kafi, c. 2, s. 355
Mehaccet’ül-Beyza, s. 364
a. g. e, s. 145

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri



10- Büyüklere saygı göstermek, küçüklere de sevgi ve iyilikle davranmak.
11- İnsanların arasını bulmak ve onları barıştırmak. Bu, Peygamber (s.a.a)’in sürekli yaptığı bir va¬siyet ve İmam Ali (a.s)’ın şahadet yatağında dile getir¬diği bir vasiyettir. Allah Resulü (s.a.a) bunu, “en değerli sadaka” olarak bildirmiştir. Hatta iki Müslümanın arasından ihtila¬fın kalkması ve barışın sağlanması için -maslahat gereği- yalana bile izin verilmiştir.
12- Müslümanların onurunun muhafazası için ku¬surlarını örtmek. Allah Resulü’nün buyurduğu gibi:
“Her kim müslümanların ayıplarını örterse Allah da onun ayıplarını dünya ve ahirette örter.”
13- Müslümanların su-i zannına sebep olan yerlerden kaçınmak. Töhmete sebep olacak yerlerden kaçınmak, bir sorumluluk olarak telakki edilmelidir. Çünkü diğer insanların kötü düşünmelerine sebep olan yerlerden kaçınmamak, onların su-i zan yaparak günaha girmelerine sebep olur. Öyleyse biz; şaibeli, problemli ve kötü zan oluşturan bu günah yerlerinden kaçınarak başkaların günaha girmelerine sebep olmamalıyız.
14- Müminlerin ihtiyacını gidermek, ihtiyaçlarının giderilmesi için çabalamak ve sorunlarını bertaraf etmek, islamî hukuklardan diğer biridir. Rivayetlerde bunun; namaz, oruç ve hac ve tavaf ibadetlerinden daha büyük bir sevabı olduğu zikredil¬miştir.
Bir müslümana yardım etmek; dertlerini, sorunlarını ve müptela olduğu sıkıntılarını bertaraf etme yolunda, kendi malımız, kuvvetimiz, saygınlık ve itibarımızdan harcamada bulunmak, müslüman kardeşlerimize karşı en önemli vazifeleri¬mizden biridir.
Edebildiğin kadar muhtaçlara hizmet et;
Ya kanla, ya parayla, ya kalemle, ya da adımla.
15- Müslümanın ırzını ve şerefini, onun gıyabında muhafaza etmek. Eğer birisi, bir müslümanı töhmet altında bırakırsa, o müslümanı savunmak farzdır. Eğer onu savunabi¬lir ve suçlamayı reddede¬bilmesine rağmen, bundan geri kalır ve gevşeklik ederse, rivayetlere göre töhmette bulunan kişinin gü¬nahında ortaktır. Birisi Peygamber efendimizin huzu-runda bir müslümanın aleyhinde konuştu ve onun şahsiye¬tine saldırdı. Resulullah (s.a.a), o sözleri reddetti ve o müslümanı savunarak şöyle buyurdu:
“Kim müslüman kardeşinin şahsiyetini ve haysiyetini korursa, bu koruma, kıyamet gönünde onu ateşten koruyan bir perde olacaktır.”
16- Selamlaşmak, tokalaşmak ve kol boyun olmak. Birçok rivayette şöyle geçmektedir: Bir müslüman, diğer bir müslüman kardeşiyle karşılaşırsa ona selam vermeli, elini uzatarak tokalaşmalı ve onunla kucaklaşmalı, öksürdü¬ğünde dua ile karşı¬lık vermeli ve Allah’tan onun için rahmet talep etmeli.
17- Ziyaretleşmek, görüşmek, cenaze merasimine katılmak, kabirleri ziyaret etmek, başsağlığı dilemek, vefat edenin yakınlarının taziyelerine katılarak onları teselli etmek… Bunlar da müslümanların birbirlerine karşı yerine getir¬meleri gereken haklardır.
Müslüman kardeşi hastalandığında onu ziyaret etmeli¬dir. Eğer Hac’dan yahut herhangi bir yolculuktan dönmüşse, onu görmeye ve ziyaret etmeye gitmelidir. Artık bunlar gibi bütün meselelerde; ziya¬retleşme, gö¬rüşme ve birbirine gidip-gelme, müslümanların birbirleri üzerindeki haklarıdır. Eğer dün¬yadan göçerse, onun cenaze merasimine iştirak etmeli, teselli vermek maksa¬dıyla ailesine, çocuklarına ve yakınlarına başsağlığı dile¬meli ve evlerine gide¬rek onları yalnız bırakma¬malıdır. Onun mezarının başında hazır olmalı, dua ve fa¬tiha okumalıdır. Ay¬rıca müslüman kardeşinin vefatının ardın¬dan, onun yerine güzel ve takdir edilen işler yaparak bu işlerin se¬vabını onun ruhuna hediye etmelidir.
Bu haklar, hakların tümü değil¬dir. Müslümanların haklarından sadece bazılarıdır. İslamî kaynak¬larda bu haklardan her biri için birçok hadis nak-ledilmiş¬tir. Konuyu özetlemek için bu haklara işa¬ret etmekle yetindik. Ancak zikredilen hakların tümünü kapsa¬yan birkaç hadis arz etmeyi gerekli görüyoruz. Böylece karşılıklı olarak yerine getirilmesi gereken islamî haklara daha iyi aşina oluruz.
İmam Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Müslümanların birbirlerine karşı olan hakları şunlardır: Açlığını gidermeli, sır ve ayıplarını örmeli, dert ve sıkıntıla-rını bertaraf etmeli, borçlarını ödemeli ve dünya¬dan ayrıldığı zaman, ailesi ve çocuklarının bakımında onun yerini doldurmalı.”
Peygamber (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
Müminin mümin üzerinde, Allah (c.c) tarafından farz kı-lınan yedi hakkı vardır:
Karşısında saygılı davranmalı.
Kalbinde onu sevmeli.
Malından ona yardımda bulunmalı.
Gıybetini haram bilmeli.
Hastalandığı vakit onu ziyaret etmeli.
Vefat ettiğinde cenaze merasimine katılmalı.
Vefatından sonra onun hakkında hayır ve iyi¬likten başka bir şey söylememeli.
Mualla b. Huneys der ki:
“İmam Sadık (a.s)’dan sordum; mümi¬nin mümin üzerindeki hakkı nedir? Hazret buyurdu: “Bunları bilip de on-larla amel etmemenden korku¬yorum.” Ben; ‘la havle vela kuvvete illa billah’ (yani Allah’ın izni ve yardımıyla ben ye-rine getireceğim) dedim. O, bu¬yurdu:
“Müminin, müminin omzunda yedi hakkı vardır. Bu haklardan her¬hangi birini yerine getirmez ve zayi ederse, Allah’ın velaye¬tinden (dostluğun¬dan) dı¬şarı çıkar ve ilahî emirlere isyan etmiş olur.
Birincisi: Kendin için sevip istediğini onun için de sevip istemeli ve kendin için beğenmediğini onun için de beğenmemelisin.
İkincisi: Canın, malın, dilin, elin ve ayağınla ona yardımcı olmalısın.
Üçüncüsü: Onun rızasını kazanmanın peşinde ol¬malı, onu öfkelendirmemeli ve emirlerine itaat etmeli¬sin.
Dördüncüsü: Onun için bir göz, kılavuz ve ayna hük-münde olmalısın.
Beşincisi: Sen tok iken o aç, sen su sahibi iken o susuz ve sen giyimli-kuşamlı iken o çıplak olmamalı.
Altıncısı: Senin işlerini yerine getiren hizmetçin ya¬hut eşin varsa ve onun eşi yoksa; elbiselerini yıka¬ması, yeme-ğini pişirmesi ve yatağını sermesi için kendi hizmetçini ona göndermelisin.
Yedincisi: Yeminlerine inanmalı, davetine ica¬bet etmeli, hastalandığında ziyaret etmeli ve vefat et¬tiğinde cenazesinin başında hazır olmalısın. Bir ihtiyacı olduğunda onu gi-dermek için çabalamalı ve senden istemesine fırsat vermeden ihtiyacını karşılamalısın (yani, o daha senden iste-meden, onun problemini halletmek için adım atmalısın).
Ne zaman böyle yaparsan (ve bu görevlerini yerine geti-rirsen) senin velayetin Allah’ın velayeti ile birleşir.”
Bu vazifelere karşılıklı olarak riayet etmekle; iman ateşi ve aşkına sahip olan gayeli, mutlu, yekpare, kaynaşmış, sıcak ve güçlü bir toplum meydana gelir. Yine böyle bir toplumda fertler ve bireyler; bu dostluk, sadakat ve gözetim sayesinde istikrarlı bir güç, sağlam ve sarsılmaz bir toplum haline gelirler. Böylece bu islamî toplum izzet ve iktidara kavuşur.
Bu konuyu, İmam Sadık (a.s)’ın, müminlerin haklarıyla ilgili olarak buyurduğu bir hadisle noktalıyoruz:
“Allah’a, müminlerin haklarını eda etmekten daha üstün bir ibadet yapılmamıştır.”


Mizan’ul-Hikme, c. 2, s. 482
İhtisas, Şeyh Mufid, s. 28
Bihar, c. 71, s. 243

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

SELAM VE MUSAFAHA

Sosyal bağlar sağlamlaştırılmaya muhtaçtırlar. Bu bağları pekiştirmek, genel sözle sağlanamaz. Sosyal ilişki¬ ve dostlukların daha bir güçlenmesi ve devamlı¬lık kaza¬nabilmesi için pratik örneklerin, açık ve özel mısdakların, ortaya konulması gere¬kir. Selam ve musafaha da bunları sağla¬yan iş¬lerdendirler.
Selam, dostluk için bir yeşil ışıktır. İki kişi bir¬birle¬riyle karşılaştıkları, bakıştıkları ve yüz yüze gel¬dikleri vakit; sadakat, dostluk ve kardeşliğin ilk nişanesi selamlaşmak, ardından tokalaşmaktır.
Birbirlerini tanıyan iki dostun karşılaştıklarını dü¬şü¬nü¬nüz. Bu karşılaşmada birbirlerine söyleyecekleri ilk ve en güzel söz, sizce ne olmalıdır? Acaba siz, selam¬dan daha güzel bir söz biliyor musunuz?
Selamın Anlamı
Selam, karşı tarafa güven vermedir. Yani, hem “se¬lame¬tini ve sıhhatini istiyorum” demek, hem de “ben¬den yana rahattasın, emniyettesin ve sana bir eziyetim ulaşmaz” demektir. “Ben senin iyiliğini istiyorum; kötü¬lüğünü isteyen, kinini besleyen ve düşmanlığını yapan biri değilim” demektir. Bu, iki müslümanın birbirine söyledikleri islamî bir tahiyyat ve esenlik dilemedir. İşte bu, selamın, islamî şiarı ma¬nasıdır.
Tokalaşmak ve birbirinin elini sadakatle ve sıcak bir şe¬kilde sıkmak; muhabbetin, samimiyetin ve iyilik dile¬menin diğer bir nişanesidir. Kalpleri birbirine yak¬laştırarak aradaki sevginin artmasına sebep olmaktadır. İki elin te¬ması, yalan¬, aldatma ve müna¬fıkça olmazsa, kalpleri de birbirine yakınlaştırır.
El elde olunca, iki kalbin bağı gibi sıcak olur,
Dostun incitilen kalbi daha çok yumuşar.
Evet… selam, Allah’ın isimlerinden biridir ve ilahî bir esenliktir. Selam, peygamber ve imamla¬rın tavsiyesi¬dir. Hatta bununla ilgili olarak şöyle bu-yurmuşlardır:
“Kim selam vermeden önce konuşmaya baş¬larsa, ona cevap vermeyiniz.”
Başka bir hadiste İmam Sadık (a.s) Allah’ın sö¬züne şu açıkla¬mayı getirmiştir:
“Cimri, başkalarına selam ver¬mekte cimrilik yapan kim-sedir.”
Doğrusu… birine selam vermek; insanın gücü, ma¬ka¬mı, malı, parası ve itibarından hiçbir şey azaltma¬dığı gibi, tersine sevgi oluşturucu ve mutlu¬luk bahşe¬dicidir; Allah’ın sevdiği bir hareket, Allah Re¬sulü’nün metodu, Allah velilerinin yol ve ahlâkıdır. Aynı zamanda tevazu ve alçak gönüllülüğün nişanesi ve kibrin olmadığının göstergesidir. Mütevazı insanların, bununla zarar görmedikleri gibi, yücelme ve sevilmelerine de sebep olmaktadır. İmam Sadık (a.s) şöyle bu¬yurmuştur:
“Alçak gönüllülüğün nişanesi, karşılaştığın her¬kese se-lam vermendir.”
Peygamber (s.a.a) ise şöyle buyurmuştur:
“Birbirinizle karşılaştığınızda, selam ve musafahayla karşılaşın.”
Selamın Edep ve Âdabı
Allah Resulü’nün bu konudaki ahlâkı, karşılaş¬tığı herkese, hatta çocuklara bile selam vermesiydi. Özellikle çocuklara selam verme hakkında şöyle bu¬yurmuştur:
“Hayatta olduğum sürece terk etmeyeceğim beş sıfat vardır. Bunlardan biri de, benden sonra sünnet olması için çocuklara se¬lam vermektir.”
Bu mübarek haslet, O’nun alçak gönüllülüğünden, güzel ahlâkından ve pak ruhundan kaynaklanıyordu.
Bun¬lar doğru, ancak terbiye gereği küçükler büyüklere selam vermelidirler. Hadiste Peygamber (s.a.a)’in şöyle buyur¬duğu geçmektedir:
Küçük, büyüğe;
Bir kişi, iki kişiye;
Az olanlar, çok olanlara;
Atlı, yayaya;
Geçen, durana;
Duran, oturana selam versin.
Elbette, böyle olmazsa, tevazünün nişanesi olamaz. Selam; aşikar, yüksek ve karşı tarafın duyabi¬leceği bir ses tonuyla veril¬melidir. Selamın yüksek bir ses ve herkese verilmesi ile ilgili birçok hadis nakledilmiştir. Bu hadislere göre selam, duyulan yüksek bir sesle verilmelidir; du¬dak altıyla, yavaş, anlaşılmaz ve ek¬sik değil. Selama ve¬rilecek cevabın da aynı şekilde ol¬ması, yani karşı tarafın duyabilmesi için yüksek sesle ve açık verilmesi gerekir.
Başkalarıyla karşılaşırken, bir meclise veya top¬luma girerken eve ya da işyerine varırken, yavaş ve işi¬tilmeyecek bir şekilde selam verirseniz, siz her ne kadar selam vermişseniz de, sesinizin yavaş olması, onların dalgın olmaları veya başka neden¬lerden dolayı selamınızı işitmediklerin-den; sizi eğitimden yoksun, duyarsız ve kibirli biri olarak düşünebilirler.
Ya da başkaları¬nın sela¬mına cevap verdinizde, yavaş, dudak altından, anlamayacak ve işitmeyecek bir şekilde verirseniz, bu du¬rumda o kişi; ya sizin bir düşmanlık beslediğiniz ve mütekeb¬bir olduğunuz için kendisinin selamına ce¬vap vermediğinizi, ya da zorla ve istemeyerek cevap verdiği-nizi düşünebilir.
Bu kötü anlaşılmalar ve kötü zanları ortadan kal¬dırma¬nın yolu; toplumsal ilişkilerde, dinin bu emirle¬rine göre hareket etmektir. Yani aşikar bir şekilde selam ver¬mek¬tir. İmam Sadık (a.s) şöyle buyurmuş¬tur:
“Sizden biri selam verdiği zaman, selamını işi¬tile¬cek bir şekilde versin ki, ‘ben selam verdim ama kimse selamıma cevap vermedi’ demesin. Selam vermiş olabilirsiniz, fakat onlar işit¬meyebilirler. Sizden biri selama cevap verdiğinde yine açık ve yüksek sesle cevap versin ki, karşı taraf ‘ben selam verdim fakat kimse selamımın cevabını almadı’ deme-sin.”
Selam vermek müstahap ise de cevabı farzdır. El¬bette en büyük mükafat, ilk önce selam veren kimse içindir.
Selam verene, daha sıcak ve daha güzel bir şekilde cevap ve¬ril¬melidir. Çünkü selam, mümin tarafından verilen bir çeşit tahiyyat ve hediyedir. Hediyeye, takdir göstergesi olması için daha iyi bir şekilde karşılık vererek cevaplamak gerekir.
Başkasının selamına daha güzel bir karşılık vere¬rek cevaplamak Kur’ân’ın talimatıdır:
“…Ondan daha güzeliyle karşılık veriniz. Ya da onun gibi bir cevapla karşılık veriniz.”
Tokalaşma
Musafahanın (tokalaşmanın), dostluk ve muhab¬bet oluşturduğunu, küdûret ve kaygıları da yok ettiğini söyle¬miştik. Biz, ilgimizi ve samimiyetimizi tokalaşmak sure¬tiyle gösteriyoruz. Birisine olan kır-gınlığımızı veya düşmanlığı¬mız da, tokalaşmaktan uzak durarak hissettiri-yoruz. Bundan dolayı bu bere¬ketli ve kutsal islamî emir, dostluk ve kardeşlik iliş¬kilerinin pekiştirilmesinde önemli bir role sahip¬tir. İmam Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Birbirleriyle tokalaşan her iki müminin elleri¬nin arasında Allah’ın eli vardır ve Allah’ın mu¬habbet eli, karşı tarafı daha çok seven kimse ile be¬raber¬dir.”
İmam Sadık (a.s) da şöyle buyurmuştur:
“İki müslüman kardeş birbirleriyle ka¬rşılaşıp tokalaştık-larında, Allah-u Teâla onlara rahmet gözüyle bakar ve gü-nahlarını, ağaçtan yaprakların döküldüğü gibi döker ve onlar ayrılana kadar bu böyle devam eder.”
Tokalaşma Usulü
Tokalaşmanın da selam gibi usul ve âdabı vardır. Bunlardan biri, süreklilik ve tekrardır. Bir yolda, yol¬cu¬lukta ve görüşmede birkaç kez tokalaşmak yerinde olabilir.
Ebu Ubeyde nakleder ki:
“İmam Bakır (a.s) ile birlikte yolculuk yapıyor¬dum. Bineğe önce ben biniyordum, sonra kendileri biniyorlardı. Bineğe binip yerimizi sağlamlaştırdığı¬mızda, -sanki daha önce birbirimizi hiç görmemişiz gibi- se¬lam verir, tokalaşır ve durumumu sorarlardı.. Merkepten aşağı indiğimizde de yine aynı şekilde selam verir, tokalaşır, durumumu sorar ve şöyle buyururdu:
“İki müminin tokalaşmasıyla, yaprakların ağaçtan dö-küldüğü gibi onların günahları dökülür; birbirlerinden ayrı-lana kadar Allah’ın lütfü ve nazarı altında olurlar.”
Musafahanın diğer bir âdabı, incitme ve rahatsızlığa sebep olmayacak bir şekilde sevgi ve şefkatle el sıkmadır.
Cabir b. Abdullah der ki:
“Resulullah’ın yanına giderek O’na selam verdim. O hazret elimi sıktı ve buyurdu:
El sıkmak, dinî kardeşi öpme gibidir.”
Ayrıca musafaha yaparken; tokalaşmayı uzatmak ve eli çabuk geri çekmemek, bu islamî sünnetin diğer bir âdabıdır. Musafahada, elini geç çekenin mükafatı daha çoktur. İslam Pey¬gamberi’nin de adeti böyle idi. Biriyle karşıla¬ştığında, karşı taraf elini gevşetip geri çekmedikçe elini geri çekmezdi.
Şüphesiz, kalpteki sevgi ve muhabbeti aşikar etmek gerekir. Sevgi, içte gizli olan bir hazinedir. Bu hazineyi, dışarı çıkarıp göstermek gerekir ki, faydası ve karşılığı görülsün. En açık hayır ve bereket, dostlukla¬rın takviye edilmesi, irtibat ve tanışmaların sağlamlaşmasıdır. İslamî emirler gereği, mümin biriyle her karşılaştığınızda onunla tokalaşmalı; açık bir çeh¬re ve güler bir yüzle onunla görüşmelisiniz.
Musafahanın diğer bir faydası da, kini gidermesidir. Allah Resulü (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Tokalaşın; şühesiz tokalaşmak, gazap, öfke ve kini gi-derir.” “Musafaha edin; zira musafaha, düşmanlık, haset ve kini yok eder.”
Kadınlarla Tokalaşma
İslam mektebî esaslarının çizdiği sınırlara göre; sosyal ilişkiler, alakalar ve dostluklarda namahrem olan¬larla tokalaşmak haramdır. Sırf dostluk, arka¬daşlık, tanış ve iş arkadaşı olma, dış seyahat¬ ve resmi görüşmelerdeki diplomatik ve siyasi müla¬hazalar, yabancı ve namahrem bir kadınla tokalaş¬manın câiz oluşuna bir delil olamaz. Bu konuda gericilik aydın fikrinin bir yeri yoktur. Zira Allah Resulü (s.a.a) şöyle bu¬yurmuştur:
“(Namahrem) Kadınlarla tokalaşmam.”
Başka bir nebevi hadiste şöyle geçmektedir:
“Eğer bir kadın, tokalaşmaması gereken na¬mah¬rem bir adamla tokalaşmak isterse veya tokalaşmaya mecbur kalırsa, ya da ona biat etmek isterse, bir per¬denin arkasından (eli örten ve kapa¬tan eldiven gibi bir perde arada) olursa sakıncası yoktur.”
Elbette amelin ölçüsü müctehidin fetvasıdır ve biz onu taklit ediyoruz. Her müslüman, kendi amelini şerî bir delil ve vesikaya dayandırmalıdır.

Kenz’ul-Ummal, 475. hadis
a. g. e, 25346. hadis

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

GÜLER YÜZLÜLÜK VE GÜZEL HUYLULUK

Berrak ruhu, yüksek tabiatı ve cazibeli davranışı, “güzel ahlâkt”an daha cezzap resmedecek bir kelime belki de yoktur. Güzel ahlâk bir müslümanın en güzel dav¬ranış unvanı ve bir müminin imanının kemale erdiğinin ölçüsüdür. Öyle ki Allah Resulü de bu yüce fazilet ile süslenmişti.
Güzel ahlâkın bir kısmı güler yüzlülükte, bir kısmı güzel huylulukta ve bir kısmı da güzel söyle¬yişte kendini gösterir. Bu üç mübarek ve kutsal güzelliği kazanır, onları gönül kalelerini açmanın anahtarı ve ilişkileri sağlamlaştırmanın sebebi yaparsak ne de güzel olur?!
Güler Yüzlülük
İki kişinin birbirleriyle karşılaşmasında, her söz ve hareketten önce, iki yüz karşı karşıya gelir. İki insanın karşılaşması ve bu yüzlerin karşı karşıya gelme niteliği, konuşma ve davranış tarzında önemli bir role sahiptir ve gönül kilitlerini fethetmenin şifresidir.
Güler yüzlülük; hem bakışta, hem gülüşte, hem konuşmada, hem de davranışta kendini gösterir.
Nice dostluk ve irtibatlar; ekşi yüz, asık surat ve çatık kaş ile bozulurlar. Diğer taraftan, tanışmaların ve dostlukların bir çoğu da sadece bir tebessümle başlar.
Açık ve güler bir yüzle birisiyle karşı karşıya geldiğinizde, aslında onun eline dostluk ve muhabbet anahtarını vermişsiniz demektir. Tersine; asık bir yüz, çatık bir kaş ve ekşi bir surat, ilişki ve samimiyet pencerelerini kapatır.
Eğer bu güler ve açık yüzlülük, temiz ve ilahî bir niyetle olursa, muhabbeti oluşturan bir etki bırakmakla beraber, bir iyilik ve ibadet olarak da sayılır.
Burada İmam Bakır (a.s)’dan bir söz getirelim:
“İnsanın, müslüman kardeşinin yüzüne tebes¬süm etmesi, bir hasenedir (hayırdır.)”
Tebessüm, birçok dostlukların başlangıcı, birçok gam ve kederlerin silicisidir. Zahmetsiz, masrafsız, kolay, çok bereketli ve verimli olan bu işi yerine getirmekten kaçınan ve mutluluk gülücüklerini dudakları üzerinde ve başkalarının yüzlerinde yaratmaya yanaşmayan insanlara şaşırmak gerekir.
Başkalarını güler bir yüzle karşılamanız, onların sizi, gönülden sevmelerine yol açar. Açık ve güler yüzlü olmak, başkalarının herhangi bir korku ve telaş hissetmeden size dostluk kapısını açmaları ve gönül sofralarını önünüzde rahatça sermeleri hususunda onlara yürek ve cesaret bahşeder.
Eğer güler yüzlülükle dostların ağır gam yükünü hafifletebilirseniz, yaptığınız iş ibadet sayılır ve eğer bir tebessümle, birini mutlu edebilirseniz, Allah’a daha yakın olursunuz. Hafız’ın dediği gibi:
Bu bostanın gülleri sürekli taze kalmazlar,
Elinden tut zayıfların güçlü olduğun vakit.
Gamları Giderme
Eğer açık bir yüz ve samimi bir tebessüm, kalpten bir gam silebiliyor-sa, neden bu iyilik esirgenilsin?
Bazıları gamın meydana gelmesine, bazıları da gamın silinmesine sebep olurlar. İkinci grup insanlar, değerleri pek bilinmeyen ilahî lütufların nişaneleridirler.
Sadî şöyle der:
Demiştim sen geldiğinde gönül gamlarını sana açacağım,
Ne söyleyeyim artık? Gönlümde gam kalmaz sen geldiğin vakit.
İnsanlar sevgiye muhtaçtırlar.
Bu susuzluk; iltifat ve güler yüzlülükten başka hiçbir şeyle giderilmez.
Eğer başkasıyla ilk karşılaşmamızla; onun gamını mutluluğa, endişelerini emniyete çevirebiliyorsak, onun yüzüne mutluluk dünyasının pencerelerini aç¬mışız demektir. Bu da Allah katında, hasene ve ibadettir. Yine Hz. Sadık (a.s)’dan şöyle bir hadis nakledilmiştir:
“Kim müslüman kardeşinin yüzünden bir sıkıntı ve üzüntüyü giderirse, Allah-u Teâla onun için on iyilik ya¬zar.”
Bu iyi işin acaba ne kadar zahmeti vardır?
Elbette sosyal ilişkilerde bu davranış; şefkatli bir kalp, dopdolu bir şefkat ve insan severlik sıfatını iste¬yen bir sanat çeşididir. Başkalarını mutlu etmenin diğer bir yolu da gamları silmektir. Bazen bir karşılama, bakış, muhabbet, söz, hediye ve… ile bir insanı mutlu etmek ve sonuçta Allah da razı etmek mümkündür.
Burada, yine Şia’nın Sadık önderinden bir söz getirelim:
“Her bir müslüman, bir müslümanı görüp de onu hoşnut ederse, Allah-u Teâla da onu hoşnut eder.”
Güzel kelimelerle, güzel bir yüzle, güzel bir diyalogla, birinin gönlü alınabiliyor ve mutlu edilebiliyorsa, neden güzel olmayan ve üzün¬tüye sebep olan kelimelerle başkasının yüzü gam ve kederle doldurulsun ve onun acı günleri hatırlatılsın ve ümitsizliğe uğratılsın?
Birisinin üzerinden gam tozlarını giderebilen kimse hüner sahibidir.

Güzel Söyleyiş

İrtibatları daha istikrarlı, bağları daha samimi kı¬lan güzel ahlâkın diğer dallarından biri de, gönle hoş gelen ve neşe bahşeden konuşma tarzıdır. Konuş¬mada metanet, söyleyişte edep ve cümlelerde güzellik; kinden uzak kalplerin sıfatı, dindarların huyu ve ahlâkıdır.
İnsanın değerini ve varlık cevherini ortaya çıkaran, dil ve açık beyandır:
Biri tahkir eder, biri teşvik.
Biri ayıpları arar, diğeri tahsin ve takdir eder.
Biri azarlar, diğeri kol-kanat olur ve ümit verir.
Bunlardan hangisi daha iyidir?
Acaba siz kendiniz nasıl bir dil ve beyana sahipsiniz? Acı mı, tatlı mı? Isırgan mı, merhem sü¬rücü mü?
Acaba başkalarıyla sohbet ettiğiniz gibi, başkalarının da sizinle o şekilde konuşmalarını ve muhatap olmalarını ister misiniz?
Başkalarını ağırlamak, sürekli yemek, meyve ve tatlı ikram etmekle değildir.
Bazen ağırlamak, güzel bir söz ve liyakatli bir ko¬nuşmayladır. Bu ikram, yemek ve ziyafet vermekten daha üstündür. Çünkü, güzel ve tatlı bir ko¬nuşma ruhun gıdasıdır.
Bir “aferin”, “çok güzel”, “maşaallah” söylemek, ne kadar zor ve masraflıdır?
Bazıları, teşvik eden ve muhabbet meydana getiren bir kelimeyi söylememek için canlarını bile vermeye hazırdırlar.
Konuşmada ve davranışta en güzel ahlâk ve edep örneği olan Allah Resulü’nden dinleyelim:
“Her kim, şefkatli ve gam gideren bir sözle mümin kar-deşine ikramda bulunursa, o mümin kardeşi mutlu olduğu sürece, o sözü söyleyen, daima Allah’ın geniş rahmetinin gölgesi altında olur.”
Başkasının güzel bir ameli dolayısıyla, “aferin, merheba” gibi teşvik edici bir söz söylemek de, bu tür iyi işlerdendir. Yine de Hz. Sadık (a.s)’dan bir söz dinleyelim:
“Her kim mümin kardeşine merhaba derse, Allah-u Teâla kıyamet gününe kadar onun için merhaba yazar.”
İlahi mükafatın dışında, güzel söyleyişin; kalple¬rin yumuşatılmasında, şefkatlerin celp edilmesinde ve irtibatların sağlamlaşmasında sos¬yal etkileri apaçıktır.
Güzel konuşan kimse, başkalarından da aynı karşılığı görür.
“Bu cihan bir dağ ve fiillerimiz de bir nida!”
Şüphesiz, konuşma ve sözlerimiz de hayat dağla¬rında yankı yapmakta ve onun güzelliği bize yansımaktadır.
Edepli konuşan birine karşı, başkaları da edepli bir şekilde konuşurlar. Aksi takdirde… “Kesek atanın cezası taştır.”
Hz. Ali (a.s) şöyle bir sözü var:
“Güzel hitap ediniz ki, güzel cevap işitesi¬niz.”
Başka insanlarla olan diyalog ve karşılaşma niteliğiğmiz, bize aynı sonucu döndürür. Edep, edep getirir; hakaret ve fuhuş da, kötü dil ve ihaneti peşinden getirir.
Güzel Huyluluk
Hz. Peygamber (s.a.a)’in davet ve risaletindeki başa¬rısının sırrı; güzel ahlâkı, halka karşı güzel davranışı ve cazip oluşu idi. O hazretin apaçık imtiyazı, güzel ahlâkın¬dan doğan şefkat ve rahmetin mahzarı olması idi. Bu önemli ilaç; kalpleri cezp etti, düşmanları dost kıldı, kinleri şefkate çevirdi, kalpleri kalplerle, elleri ellerle kenetledi ve birbiriyle kaynaştırdı. İşte bundan dolayı Allah (c.c)’dan “Şüphesiz sen büyük bir ahlâk üzeresin” madalyasını aldı.
Yumuşak söz, güzel davranış, edepli ve cazibeli söyleyiş, çok tahammül, ağırbaşlılık, sabır, güler ve açık yüz, güzel ahlâkın mahzar ve cilvelerindendir. Diğer bir ifadeyle; başkalarına muhabbet gösterdi¬ğiniz, olaylarda sabırlı ve direnişli olduğunuz, öfkenizi yendiğiniz, kendinizi kontrol ettiğiniz, kötülüğe iyilikle cevap verdiğiniz, kabalıktan, düşmanlık yapmaktan, kötü dilden, hakaret ve küçük düşürmekten ve kibirden uzak durduğunuz vakit, güzel ahlâka sahipsiniz demektir.
Eğer Allah-u Teâla güzel ahlâk sahiplerine, cihat ve şahadet mükafatını veriyorsa, bu yersiz ve boşuna değildir. Çünkü bu da, bir çeşit cihattır.
Peygamber-i Ekrem (s.a.a), işte böyle ahlâkî kemal ve güzel huyun tespiti ve yayılması için seçildi.
Bu, O’nun nuranî sözlerinden biridir:
“İnsan güzel ahlâkıyla, gündüzleri oruç tutup geceleri ihya edenlerin makam ve derecesine ulaşır.”
Müminlerin birbirlerini sevmeleri, çok önem ve değer taşımaktadır. Bu da güzel ahlâk sayesinde meydana gelir. Bu güzel ahlâk insanları birbirine bağlayan bir halkadır. Batı toplumlarında, diyalog ve davranışlar güler yüzle birlikte görünüyorsa da, o güler yüzlülükler yüzeysel ve zahirî hareketlerdir, kalbin derinliklerinden kaynaklanma¬maktadır. Amerikalı ve Avrupalıların ahlâkı yapmacıktır. Ama İslamî ve imanlı toplumlarda, güzel ahlâk ve güzel diyalogların kökü akideye dayanmakta; insanlar yekpare ve samimi, şefkatli, birbirlerine yürekleri yanan ve birbirlerini gerçekten seven insanlardır.
Peygamber (s.a.a) şöyle buyurmaktadır:
“Müminin, müminle sükunet bulmaktadır. Nitekim susamış birinin kalbi de serin bir suyla sükunete (rahatlığa) ermektedir.”
Batı ahlâkının neresinde bu durum bulunur?
Müslümanların birbirleriyle olan sosyal ilişkile¬rindeki birlik ve samimiyetleri, sağlam ülfet ve derûni ilişkilerin gerçekleşmesi için fiziki vahdet ve yü¬zeysel bağlılıktan daha fazla olmalıdır. Selam ve musafaha ile, sevgi tohumlarını eken ve kinleri gideren güzel bir ahlâk, güler bir yüz ve güzel bir diyalogla bu hayatî mesele gerçekleştirilebilir.
Her müslümanın islamî ahlâka sahip olduğunun ölçüsü, başkalarıyla olan sosyal ilişkilerinde aranma¬lıdır.
Güzel ahlâk, dinin ve İslamî davanın özü ve çe¬kirdeğidir. Hz. Resul’ün buyurduğu gibi:
“Ahlâkı daha güzel olanın imanı daha güçlüdür. Pey-gamber’e daha çok benzeyen ve yakın olan kimse, ahlâkı daha güzel olan kimsedir.”
Ve İmam Sadık (a.s)’ın tabiriyle:
“İlahî emirlerin yerine getirilmesinden sonra Allah katında en sevimli amel, insanın halkla iyi geçinmesi ve onlarla uyumlu olmasıdır.”
Şüphesiz, konuşma ve davranışlarımız, şahsiyetimizin aynasıdır. Bu aynanın daha parlak ve şeffaf olması için çalışalım.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

SOSYAL OLMAK (HALKÇILIK)

İslam mektebinin sosyal ilkelerinden ve müslümanlık ahlâkının gereklerinden biri de halkçılıktır. Yani, halkla birlikte olmak, halk için olmak, başkalarına hizmet etmek ve başkalarının dertleri, sıkıntıları, gamları ve mutluluklarına ortak olmak. Yoldaşlık ve hemdert olmak, başkalarıyla aynı kaygıları taşımak ya da adına ne derseniz deyin, hiç fark etmez. Gerçeklerin hepsi birdir. Yani; kendini başkalarının yanında, onların dert ortakları olarak görmek ve bilmektir.
Bu, bir müslümanın sosyal hayatının şifre ve sırrıdır. O müslüman için, bir halkçılık üssü olup halktan şefkat, rahmet, sevgi ve himaye görmesine sebep olur.
Balık suyla hayat bulduğu gibi sosyal bir müslüman da, başkalarıyla olan güzel ilişkileriyle hayat bulur.
Bu zemini, mevkii ve üssü insan için oluşturan davranışların ve tutumların neler olduğu tespit edil¬melidir.
Bir müslümanın hedefi, halka daha çok hizmet etmek olursa, onun yolunu ve şifrelerini öğrenmelidir.
Halkçılık yani sosyal olmak, işte bu yollardan biridir.

HALKÇILIK NİŞANELERİ

Halkçılık nişanelerini ve bu iyi sıfatın göstergelerini tanınmadan, onun şifresini elde etmek mümkün değildir.
Başkalarını etkileyen ve cezbeden tavır ve davra¬nışlar nelerdir? Halka hizmet etmek ve onlarla hemdert olmak için daha başarılı olmaya sebep olan o cezp edici haslet ve ruh haletleri nelerdir?
Bu nişane ve göstergelerden bazıları şunlardır:

1- Güzel Ahlâk

Güzel ahlâk, başkalarını muhabbet tuzağında esir eden bir kementtir. Güzel bir diyalogdan hoşlanma¬yan ve bir insanın cazip tavırlarından etkilenmeyen kimse var mıdır?
İmam Sadık (a.s)’a sordular: “Güzel ahlâkın haddi ve sınırı nedir?”
Buyurdu: “Ahlâkını yumuşatman, sözlerini temizlemen ve din kardeşlerinle açık ve güler bir yüzle karşılaşmandır.”
Açık ve güler yüzlülük, Allah Resulünün en bariz sıfatlarındandı. İnsanları İslam’a çeken ve on¬ları İslam Peygamberi’nin şahsına hayran bırakan da yine bu sıfat idi.
Allah-u Teâla, kendi Resulü hakkında şöyle buyurmaktadır:
“Allah’ın rahmeti sayesinde onlara yumuşak davrandın! Eğer kaba ve katı yürekli olsaydın, hiç şüphesiz etra¬fından dağılıp giderlerdi.”
Allah-u Teâla ayetin devamında şöyle buyur¬maktadır:
“Öyleyse onları affet; on¬ların bağışlanmalarını dile, iş hakkında onlara danış.”
Demek ki, “affetmek”, “bağışlama dilemek” ve “istişare yapmak” güzel ahlâkın, halkı gözetmenin ve cazip davranışların diğer örnekleridir. Çünkü bu, in¬sanlara itimat etme ve onlara değer vermenin bir şeklidir. Aynı zamanda böyle davranış, şahsın cazibe etkenidir.

2- Affetme ve Bağışlama

Kin beslemek ve inatçılık, hakir ve basit insanla¬rın özelliğidir. Tersine yüksek görüşlü, geniş ruhlu ve seviyeli olanlar; özürleri kabul eder, başkalarının hatalarına göz yumar ve kendi şahsi haklarından vaz¬geçerler. İnsanın yüksek görüşlü olması, başkaları¬nın kalplerindeki sevginin etkenidir. Bu, insanın kendisi için de bir çeşit ruhî lezzettir. Hani derler ki: “Affetmede, İntikamda bulunmayan bir lezzet vardır.”
Affetme, geçinme, göz yumma, başkalarının ku¬sur ve gevşekliklerini görmezlikten gelme, muhabbeti meydana getiren etkenler olup başkalarının güzel görmesine, vefalı olmasına ve sevgiyle kalmasına yol açar.
İmam Seccad (a.s), “Mekarim’ul-Ahlâk” adlı duasında Allah (c.c)’dan şöyle istemektedir:
“Allah’ım!
Ayaklarımı sabit ve sağlam kıl ki, halis olmayan ve hı-yanet edenlere karşı, ha¬yırlarını isteyen bir şekilde davra-nayım.
Benden yüz çevirene iyilik yapayım,
Benden esirgeyene bağışta bulunayım,
Benimle ilişkisini kesenle irtibat kurayım,
Gıybetimi yapanı iyilikle anayım,
Başarı nasip et ki iyiliğe karşı teşekkür edebileyim ve… kötülüğe göz yumayım ve ondan geçeyim.”
Bunların her biri, sosyal ilişkilerde birer parlak cevherdir. Bunları dil ile söylemek kolaydır, ancak onlarla amel etmek çok zordur. Yüksek bir azim ve güzel bir manevi yapıya olanların dışında kimse uygulayamaz. Bu konularda başarı Allah’tan isten¬melidir.

3- Bağış ve Sevgi

İnsanoğlu, ihsan ve iyiliklerin kölesidir. Kime iyi¬lik yaparsan onu kendine ram ve itaatkâr kılarsın; gönül kalesini fethedersin. Sadî’nin dediği gibi:
Kulağı küpeli köleyi okşamasan kaçar,
Lütfet lütfet ki, yabancı küpeli köle olur sana.
Bu, İslam Peygamberi’nin talimatıdır:
“Ey insanlar! Mallarınızla bütün insanları memnun edemeyeceğinizi biliyorum. Ancak, açık ve güler bir yüzle ve hoş bir ahlâkla bu yapabilirsi¬niz.”
Mevlamız Hz. Ali (a.s)’ın sözü de şöyledir:
“Fedakarlıkla, hür insanlar kul ve köle olurlar.”
Elbette, ahlâkî iyiliklerin ve değerlerin kul ve kölesi olurlar. Bu da, beşeri toplumda; kalpleri cezbeden, muhabbet oluşturan, samimi bağları pe¬kiştiren diğer bir adımdır.

4- Tevazu ve Sade Olma

Yine biz, halkı gözetme ruhunun örneklerini açıklamanın peşindeyiz. Alçakgönüllülük, tevazu ve sadelik; bu özelliklerden biridir. Öyle ki, kimileri insanları kendi varlık mumunun etrafında toplayabi¬lirler. Hz. Muhammed (s.a.a)’in yaptığı gibi.
Tekebbür (büyüklük taslamak), insanların arka¬sını boşalttığı gibi ayaklarının altını da boşaltır.
Halk; gururlu, kibirli ve bencil insanların etrafın¬dan dağılır. Tersine tevazu; halkı muhabbete, yar¬dımlaşmaya ve himayeye çeker.
İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Üç şey başkalarının sevgisine yol açar: Dindarlık, tevazu ve cömertlik.”
Gururlu ve kendini büyük gören insanlar, asla bir toplumla iş yapamazlar ve onları kendi etra¬flarında sürekli tutamazlar. Her ne kadar insanlar bir¬kaç gün onların arsında görünseler de, tedricen onları terk ederler. Eğer öyle değil diyorsanız, etrafı¬nıza ve dostlarınıza bakınız; onlardan ellerinde bir iş bulunanlara dikkat ediniz. Halkın sevip saydığı kişi¬ler kibirli insanlar mıdır yoksa mütevazı insanlar mı?

5- Gönül Genişliği ve Tahammül

Gönül genişliği, bakış açıklığı ve gerekli kapasiteye sahip olmak, diğer halkçılık örneklerin¬dendir. Bazı insanlar çok sabırsızdırlar. Bir yerden veya bir şeyden rahatsız olduklarında; bir zarar veya eziyet gördüklerinde, bir baskı veya sıkıntı altında kaldıklarında ya da beklentileri çok fazla olduğundan hemen sinirlenirle, kaba konuş¬maya başlarlar ve…
Sabırlı, geniş ve dayanıklı olan kimse, insanlarla geçinebilir. İslam’ın sabır mektebinde, sözlere, kabalıklara ve kötü ahlâk¬lara tahammül edebilen kimseler, insanlarla iliş¬kilerinde, saygın, şerefli ve izzetli bir şekilde hizmet ve huzurlarına devam edebilirler.
Tahammül ve mukavemetin bizzat kendisi, insan için taraftar meydana getirir. Sinirlenmemek, daya¬nıklılık göstermek, kızmamak, bu kapasiteye sahip olmanın ürünüdür.
Bu ahlâkî özelliğe sahip olan biri, başkasının sempati ve yardımına da doğal olarak sahip olacaktır.
Yine Hz. Ali (a.s)’ın sözlerinden dinle¬yelim:
“Hilimle yardımcılar çoğalır.”
Bu nuranî söz de yine o hazretindir:
“Tahammül ve hilimle insanlar sana yardımcı ve destek olular.”
Her iki sözün manası aynıdır. Yani; sabır, hilm ve tahammül saye¬sinde taraftarlar çoğalır, halk sana arka çıkar ve seni korurlar.
Bu haslet, özellikle halkla çok irti¬bat ve temasta bulunan, halkın sorun, ihtiyaç ve beklentilerine maruz kalan kimseler için çok gerekli ve sorumlular için de en önemli ve değerli sıfatlardandır.

6- Sormak ve Araştırmak

İnsanlar, özellikle sıkıntılı ve dertli olan kimseler; sorulmaya, yetişilmeye, bakıl¬maya ve tek bir kelimeyle “sorulup araştırılmaya” daha çok muhtaçtırlar.
Bazen, bir hal hatır sorma ve selam, (her iki taraf için) bir ruhî şadlık ve mutlu yaşam icat etmektedir.
Bazen akraba ve tanıdığa yazılan bir mektup ve edilen bir telefon, güzel bir samimiyet ve sevinç meydana getirir.
Bazen bir komşuya uğramak, bir hastayı ziyaret etmek, bir taziye ya da düğün mera¬simine iştirak etmek birçok kalıcı dostlukların baş¬langıcı olur.
Aile içerisindeki görüşmeler ve gidip gelişler de, gönülleri ve yaşamları birbirine bağlar.
Başkalarının sorunlarını ve sıkıntılarını sormak, bertaraf edilmeleri ve çözülmeleri için çalışıp çabalamak, gönüllerin kapılarını insanın yüzüne açar.
Peki ne yapmalı? Cevabı gayet açıktır: Halkla beraber yaşa¬mak, komşularla, hemşerilerle, iş arkadaşlarıyla, çev¬redekilerle ve hemcinslerle kaynaşmak, sıcak bağlar kurmak, başkalarının sıkıntı ve sevinçlerini paylaş¬mak, başkalarıyla aramızda mevcut olan mesafeyi kısaltmak, kesilen irtibatları barışa döndürmek, ihtilaf ve kırgınlıkları ortadan kaldırmak ve…
Bütün bunlar salih ameldir. Allah-u Teâla böyle iyi iş yapanları se¬ver.
Edebildiğin kadar muhtaçlara hiz¬met et dünyada,
Bir kan, bir kuruş, bir kalem ya da bir adımla.
Halkçılık, İslam mektebinin değerlerinden ve dinî örneklerden ilham almak ve İslamî bir yaşama sahip olmak isteyen bir müslümana yakışır ahlâktır.
Başkalarını amel ile etkilemek gerek, sözle değil. “Amelsiz söyleyiş, sahte bir çektir” ve halkçılık, enbiya ve evliyaların ahlâkıdır.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

SILA-YI RAHM

Akrabalar kan bağıyla birbirlerine bağlıdırlar, bir ağacın dalları ve yaprakları ile bir bahçenin gülleri¬dirler. O halde onların irtibatları tabiidir ve irtibatları ile gidiş gelişlerin akrabalar arsında kesilmesi ikincil bir arızadır. Sosyal bir hastalık ve ailesel bir afat sayılır. Eğer kesilen bu irtibat bir delile dayanmıyorsa, çirkin ve kaba bir davranıştır. Eğer bir delile dayanı-yorsa bile, ortadan kaldırılması ve irtibatla¬rın kurulması gerekir.
Hz. Ali (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Akrabalarla sıla-yı rahim (diyalog), muhabbet oluştu-rur.”
Bu ilişkilerin kesilmesi; soğukluğu, üzüntüyü ve gönül ayrılıklarını beraberinde getirdiği apaçık bir gerçektir.
Hadislerde sıla-yı rahim, akrabalar arasında sevgi meydana getirici olarak anılmıştır: “Sıla-yi rahim…ailede muhabbet doğurur.”
Dinin kesin tavsiyeleri, “sizden ilişkisini kesmiş ve sırt çevirmiş olanlara karşı bile, sıla-yı rahim yapınız ve alakaları yeniden kurunuz” şeklindedir. Şüp¬hesiz bu da, bir fedakarlık ve fevkalade bir geçinme ahlâkını ister. Bu bağın sınırı da çok geniş olduğundan, insanın elinden bütün bahaneleri almaktadır. İmam Cafer Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Bir yudum suyla bile olsa, sıla-yı rahimde bulun.”
Meşhur bir hadiste de şöyle nakledilmiştir:
“Selamla bile olsa, akrabalarla irtibat kurun.”
Bazen, ailevi gidiş-gelişleri, akraba ve dostları ziyaret etmeyi engelleyen sebepler; fazla beklentiler, masraf ve harcamalar, gidiş-dönüşlerin çok zaman alması, insanların vakit bulamaması gibi şeylerdir. Ama en azına razı olursak, bir an için bile olsa oturmak, durumlarını sormak, bir su veya çaylarını içmek; ya da sadece kapı önünden bir selam vermek ve vaziyetlerini sormakla da olsa bu diyalogu sürdürmek, sıla-yı rahimi (akrabalık ilişkisini) daha ileriye götürecek ve irtibatları daha sağlam hale getirecektir.
Etkiler ve Sonuçlar
Bu çeşit irtibat ve bağlılığın, dünyevi ve uhrevi birçok faydası ve etkisi vardır. Biz bu konuyla ilgili mevcut olan pek çok hadisten sadece şu iki hadisle yetiniyoruz:
Hz. İmam Bakır (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Sıla-yı rahim; amelleri temizler, malları çoğaltır, belaları defeder, hesabı kolaylaştırır ve eceli geciktirir.”
Gördüğünüz gibi, zikredilen sonuçların bazıları dünyevi işlerle ilgilidir. Bazıları da uhrevi sonuçlar ve bir amele karşı ilahî mükafatları anlatır.
Diğer bir hadis de İmam Sadık (a.s)’dandır:
“Sıla-yı rahim; ahlâkı güzelleştirir, eli açık yapar, gönlü hoş eder, rızkı artırır, eceli tehir eder.”
Bu iyi ve sade iş, o kadar yapıcı ve faydalı, Allah’ı o kadar razı edicidir ki, bazen ondan dolayı, ilahî takdir bile değişir ve Allah-u Teâla bu iyi amelin mükafatını, bu amel sahibinin ömrünü uzatmakla verir. Tam tersine irtibatları kesmek ve akrabalardan yüz çevirmek de o kadar çirkin, uğursuz ve Allah katında o kadar kötüdür ki, ömrü kısaltmaktadır.
Şu sarsıcı hadise dikkat ediniz:
İmam Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Sıla-yı rahimden başka ömürleri uzatan başka bir şey tanımıyoruz. Hatta, ölümüne üç sene kalmış birinin, sıla-yı rahim ehli olması dolayısıyla Allah (c.c), ömrünü otuz yıl daha uzatır ve otuz üç yıl yaşar. Bazen de, ölümüne otuz üç yıl kalmış birinin, akrabalarıyla alakalarını kesmesi ve onlarla mevcut olan ilişkilerini koparması üzerine, ömrü kısalır ve eceli üç yılda yetişir.”
Sıla-yı Rahimin Sınırı
Bu muaşeret âdabı, sadece temiz, takvalı ve hizbullahî olan akrabalarla sınırlı değildir. Günah ehli olanlara karşı bile yerine getirilmesi gereken ahlâkî bir vazifedir. Salih akrabaların gidiş-gelişlerinin bereketiyle nice günahkar insanlar etkilenir ve doğru yola dönerler. Kimi zaman ziyaretleşmelerin ve gi¬diş-gelişlerin terk edilmesi, günahkar akrabaların, daha çok günahlara batmalarına ve sapık yollarda daha çok ileri gitmelerine sebep olmaktadır. Ancak irtibatları koruma, onların durumla-rının daha çok kötüye gitmesini önler. Bu yüzden, bu irtibat şeklini ve akrabalık bağlarını korumak bir gö¬rev olarak telakki edilmelidir.
Şiilerden biri İmam Sadık (a.s)’a sordu: “Benim akrabalarım, sahip olduğum dava ve fikirden daha değişik dava ve fikirlere sahip insanlardır. Acaba onların benim üzerimde hakları var mıdır?”
Hazret buyurdu:
“Evet, yakınlık ve akrabalık hakkını hiçbir şey kaldırmaz. Eğer seninle aynı fikir ve akideye sahiplerse, senin üzerinde iki hakları vardır; birincisi akrabalık hakkı, ikincisi İslam ve müslümanlık hakkı.”
Hatta eğer akrabalar, insana eziyet etseler bile yine de ilişkileri kesmeye hakkımız yoktur. Nitekim bir hadiste şöyle geçmektedir:
“Bir adam Allah Resulü’nün yanına gelerek şöyle arzetti: “Ya Resulellah! Kendileriyle diyalog içerisinde olduğum bazı akrabalarım var. Ancak bana eziyet ediyorlar. Onlarla ilişkilerimi kesmek istiyorum.”
Hz. Resul şöyle buyurdu: “O zaman Allah da seni terk eder!...”
Arzetti: “Öyleyse ne yapayım?”
Allah Resulü buyurdu: “Seni mahrum edene bağışta bulun, senden ilişkisini kesenle irtibat kur, sana zulüm edeni affet. Böyle yaptığın vakit Allah senin ar¬kanda olur.”
Hz. Ali (a.s)’dan şöyle buyurduğu nakledilmiştir:
“Akrabalarınızla sıla-yi rahimde bulunun (onlarla irtibat ve gidiş-gelişleriniz olsun); onlar ilişkileri¬ni kesseler bile.”
Sıla-yı rahim sünneti, sosyal ilişkiler sahasında, dinin en iyi programlarından biridir.
Gerçi hayatımızın yeni aldığı şekil ve bugünkü meşguliyetler, bazen bu fırsat¬ları insanlardan almış, ama dinî değerleri, sünnetleri ve dayanakları korumak, ailelerde ilişkile¬rin kaynaşması ve sağlamlaşması etkenlerindendir. Özellikle milli münasebetler, bayramlar, taziyeler ve yeni yıl başlangıçları, bu dinî sünnetin uygulanması için doğal ve müsait fırsatlardır.
Sonuç olarak, sosyal ve ailesel boyutta, İslam mektebinin pratik talimatlarına vefa kalmamız ve yaşam sefasını, garbzedelik (Batı hayranı olmak) serabında ve yabancı kültürleri taklît etme uğrunda elden vermememiz gerekir.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

GÖRÜŞME VE ZİYARET

Ruhları şad eden ve yaşamları mutlu kılan, görüş¬me ve ziyarettir. Gerek dostluk görüşmeleri olsun, gerek akrabalık! Özellikle eğer görüşmelerde, kalbe hoş gelen sözler söylense, tatlı hatıralar zikredilse ve sorunları gidermede metot birliğine varılsa yaşam daha hoş ve tatlı olur.
Müslüman kardeşleri ziyaret etmek ve müminlerle diyalog halinde olmak din evliyalarının tavsiyesidir. Bu, hem ümmetin derunî irtibatlarını sağlamlaştırır, hem muhabbetleri artırır, hem üzüntüleri giderir ve hem de Allah ve Resulü’nü sevindirir. Bundan daha iyi ne iş olabilir?
Bu çeşit görüşmelerin Allah için olması, temiz bir gaye ile icra edilmesi ve İslamî bir sünneti yerine getirme niyetiyle olması ne güzeldir! Bu görüşmeler; dünyevi tamahlar, maddi amaçlar, menfaat elde etme ve tüccar bir kafayla yapılmamalıdır.
Görüşmelerin İçeriği
Bazen gidiş-gelişler ve ziyaretler, fayda vereceği yerde zarar vermekte; bazen de bir şeyler öğrenmek ve uhrevi değerler için olması gerekirken, günahı artırmaktan ya da fırsatları kaçırmaktan başka bir sonuç vermemektedirler.
Bilinçli insanlar, bütün görüşmelerden yararlanmaya ve fırsatların elden çıkmasını önlemeye çalışıyorlar.
İnsan, engelleri yıkarak kendini ve yaşamını in¬ziva ve yalnızlıktan kurtarmasıyla, toplumsal, yardımlaşma ve bir arada yaşama ruhunu güçlendirmelidir. Kendisinin ve ailesinin ayağını; imanlı fertlerin, kültürlü ve şerefli ailelerin yanına gidip-gelmekten kesenler, hayır kapılarını kendi yüzlerine kapatırlar. Bu çeşit inzivalar, insan için bir ye’s ve ümitsizlik durumunu meydana getirmez mi ve psikolojik bir kriz oluşturmaz mı? Bu çeşit davranışlar, hayatın mutluluğunu silip-süpürmez mi?
İmam Sadık (a.s), kendi ashabına şöyle tavsiyede bulunmuştur:
“Birbirinizle görüşünüz, mülakat ediniz, em¬rimizi (velayet meselesini) hatırlayarak birbirinize hatırlatınız ve onu canlı tutunuz.”
Bu hadis; yapıcı, eğitsel, çok yönlü ve gayeli gö¬rüşmelerin içeriğini açıklamaktadır. Ehl-i Beyt ta¬raftarlarının, İmam’ın emriyle sahip oldukları mektebî içerikli bu mülakatları, ümmetin can bulma¬sı ve sırat-ı müstakimden ayrılmaması için, velayet ve imamet mektebinin meram ve siyasi felsefe¬sinin canlı tutulmasına sebep oldu.
Görüşmenin Faydaları
Bir araya gelmeler, görüşmeler ve mülakatlarda, fert ve ailelerin birbirlerinin dert ve sorunla¬rından haberdar olmaları ve imkanları ölçüsünde onları ortadan kaldırmak için çabalamaları uygundur. Meşveret, birlik-beraberlik ve dert ortağı olmak, bu faydaların bir parçasıdır. Sorunların çözümünde gerekli çalışmalara iştirak etmek ve muhtaçlara yetişmek de diğer bir parçasıdır.
Hayseme şöyle der: “Ben İmam Bakır (a.s)’la vedalaşmak için O hazretin yanına uğradım. İmam (a.s) bana şöyle buyurdular:
“Ey Hayseme! Dostlarımız ve taraftarlarımızdan herhangi birini görürsen, onlara selamımızı ilet, onlara ilahî takvayı hatırlat ve zenginlerin fakirlere uğramalarını, güçlülerin zayıfların hallerini sormalarını, hayatta olanların vefat edenlerin cenaze merasimine katılmalarını, birbirlerinin evlerine gitmelerini tavsiye et. Bu çeşit görüşmeler, emirimizin ihya edilmesine (Velayet çizgisi ve Ehl-i Beyt rehberliğinin canlı kalmasına) sebep olur.”
Eğer görüşmeler böyle bereketlere sahip değillerse, vakti ve sermayeyi telef etmekten başka bir şey değildir.
Bir topluluk birbirlerinin etrafında toplanır, birkaç saati sohbetle geçirir ve bu toplantının sonunda bütün o sohbet ve konuşmalardan akılla¬rında herhangi bir şey kalmazsa ve ellerine hiçbir şeyin geçmediği görülürse, bu fırsatı telef etmeleri ne kadar yazık? Ama eğer ilmî ve sosyal meseleler fikirlerin aydınlanmasına yardımcı oluyorsa, hatıra ve anıların anlatılması, başkalarının ders ve ibret almasına sebep oluyor ve onlara yol gösteriyorsa, baş¬kalarının durumlarını anlatarak aynı dertleri paylaşma ve yardımlaşmaları takviye ediyorsa, bu çeşit mülakatlar, verimli mülakatlardır.
Müminin Ziyareti
İmanlı bir toplumda, imanlı fertlerin bağlılıkları gereklidir. Bu bağlılık, görüşmeler sayesinde meydana gelir ve sağlamlaşır.
Rivayetlerde; “Müminin Ziyareti” adında bir bab vardır. Bu babda gelen rivayetler, görüşmeleri tekit etmektedir. İmam Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Bir müslüman, kendi din kardeşini Allah yolunda ve Allah için ziyaret ederse, Allah-u Teâla ona şöyle seslenir: Ey ziyaretçi! Ne mutlu sana! Cennet sana hoş ve güzel ol-sun.”
Bu görüşmelerin iki rüknü vardır: Görüşmeye giden ve görüşmeyi kabul eden. (ziyaret eden ve ziyaret edilen).
Ziyarette ilk adımı atanın fazileti daha çok ve mükafatı daha çoktur. Bu, Peygamber (s.a.a)’in sözüdür:
“Mümin kardeşinin ziyaretine gidenin mükafatı, ziyaret edilen şahsın mükafatından daha bü¬yüktür.”
Kendi şahsi işlerini bahane ederek görüşmelerden, sıla-yı rahimden ve gidiş-gelişlerden bağlarını kopa¬ranlar, bunları da kendi işlerinden, hatta en önemli işlerden saymalıdırlar. Bu, Resulullah (s.a.a)’in siretine tabi olmaktır. Bir hadiste şöyle geçmektedir:
“Peygamber (s.a.a), müslümanlardan birini üç gün görmeseydi, onun durumunu sorardı. Peygamber (s.a.a)’in cevabında; “Gayıptır (mesela yolculuktadır)” denilseydi, Hazret onun için dua ederdi. Hazır olduğu takdirde onu görmeye giderdi. Hasta olduğunda ise onun ziyaretine ko-şardı.”
Huzurî Görüşmeler
Bazılarının ziyaretleri, görüşmeleri ve ahval sor¬maları, çeşitli nedenlerden dolayı gayri huzuridir. Şunun veya bunun vasıtasıyla, telefonla yahut mektupla temas kurmayı ve diğerlerin hallerini sormayı tercih ederler.
Gerçi bu yoldan da başkalarından haberdar olmak mümkündür. Ancak yüz yüze gelerek görüşme, karşılıklı oturma ve yüz yüze mülakat etmenin ayrı bir tadı ve bereketi vardır.
Hadislerde bu mesele, “ziyaret” ve “mülakat” olarak söz konusu edilmiştir; yani huzuri olarak görüşmek ve mülakat etmek. Şüphesiz telefonlaşmak ve birbirini sormak çok güzeldir ve sıla-yı rahimin bir şekli olarak sayılır, ama yüz yüze görüşmenin yerini dolduramaz. Aynı şekilde akrabalara mektup yazmak güzeldir, ama yola koyularak, bizzat anne, baba, akraba ve dostlara ulaşmak ve onları sevindirmek daha çok sevaplı ve daha tesirlidir. “Değil” diyorsanız, deneyiniz!
Siz kendiniz; kardeşinizin, çocuğunuzun ya da dostunuzun yüzünü görmekten mi daha çok mutlu olursunuz (eğer seferden dönmüşse), yoksa muhabe¬rat telleri vasıtasıyla seslerini işitmekten mi? Yine, bunun kendisi, irtibatlarda muhabbetin, samimiyetin ve gönül birliğinin nişanesidir. Akrabalardan biri vefat ettiği vakit; dostlarınızdan ve tanıdıklarınızdan, bir telgrafla başsağlığı mesajını gönderen mi sizce daha samimidir, yoksa kendi şehir ve mahallesinden kalkıp yanınıza gelen, üzüntünüzü yakından paylaşan ve merasimi¬nize iştirak eden mi? Başkalarının yanına yaptığınız gidiş-gelişler de aynen böyledir. Telefon ve mektubu asla yeterli görmeyiniz; sesin, yazının ve fotoğrafın, görüşmenin yerini doldurduğunu düşünmeyiniz.
Üveys Karani’yi duymuşsunuz. O, mahbubu olan Hz. Muhammed Mustafa (s.a.a)’i bir kere görsün ve geri dönsün diye annesinden izin aldı ve Yemen’den Medine’ye geldi… Öyle oldu ki Peygamber (s.a.a) şöyle buyurdu:
“Ben cennetin kokusunu, Karan tarafından alı¬yorum. Ben seni ne kadar da görmek istiyorum, ey Üveys Karani!”
Tecrübe ve saklı sözlerden yararlanmak ve hoşnut olmak yine karşılıklı (huzuri) yapılan görüşmelerdedir. İmam Hadi (a.s) şöyle buyurmuştur:
“Kardeşlerle görüşmek, kısa ve az da olsa, açılmak ve aklın aşılanmasıdır (daha verimli olmasıdır).”
Bütün bu tesir ve bereketlerine rağmen, gidiş-geliş ve diyalogun terk edilmesi için, ba¬hane aramanın ve mazeret istemenin ne anlamı vardır?
Aslında bu tür görüşmelerin gerçekleşmesi için bahane aranmalı ve her fırsat ganimet sayılmalıdır… Elbette, başkalarına zahmet vermeyecek ve vakitle¬rini öldürmeyecek bir ölçüde olmalıdır. Biri yolcu¬luktan döndüğünde, Allah (c.c.) birisine bir çocuk nasip ettiğinde, bir evlilik gerçekleştiğinde, yeni bir ev alındığında, Allah korusun birinin önüne bir has¬talık ya da rahatsızlık çıktığında; bütün bunlar ahdin yenilenmesi ve karşılıklı görüşmelerin oluşması için birer bahane ve huzuri bir görüştür. Hatta bir ziyafet falan da vermese, yine mevcut olan bu şartlarda, görmeye gitmek; “hoş geldiniz”, “hayırlı olsun”, “tebrik ede¬rim”, “Allah şifalar versin”, “gözün aydın!” gibi dostluk kurmaya vesile olan sözler söylemek münasiptir ve bu tür görüşmeler, dostlukların sağlamlaşmasının mayasıdır.
Rahmet peygamberi şöyle buyurmaktadır:
“Ziyaret, dostluk oluşturur.”
Allah İçin Görüşmeler
Görüşmelerde niyetin Allah’a yakınlaşmak ve bunları Allah’ın hesabına bırakmak ne kadar güzeldir!
Eğer muamele ve ticaret de yapıyorsanız, mükafatlanmak için Allah’la muamele ve ticaret yapınız.
“Ben birkaç sefer gittim, onlar gelmediler, sırayla da olsa şimdi onların gelmesi gerekir…” demeyiniz.
İlahî mükafat ve sevaptan faydalanmak amacıyla yapılan bu tür görüşmelerde böyle hesaplar yapıl¬mamalıdır. Her ziyaretin bir mukabelesi, her selamın bir “aleyke”si ve her mektubun bir cevabının olduğu unutulmamalıdır. Ancak kimi zaman da cömert ve seviyeli hareket edilmelidir. Zira bir mümini görmek, Allah’ı görmek demektir ve çok fazla sevabı vardır. Kutsi bir hadiste, Allah-u Teâla şöyle buyurmaktadır:
“Bir müslüman, bir müslümanı ziyaret ederse, onu değil beni ziyaret etmiştir ve onun benim üzerimdeki mükafatı cennettir.”
Bundan daha büyük mükafat var mıdır? Mümini görmek, Allah (c.c)’ı görmek mesabesindedir.
İmam Bakır ve İmam Sadık (a.s)’dan şöyle rivayet edilmiştir:
“Bir mümin, diğer bir mümini görmek maksa¬dıyla dışarı çıkar ve onu, haklarını yerine getir¬mek bilinciyle ziyaret ederse, o yolda attığı her bir adıma karşılık Allah Teala ona bir sevap yazar, onun bir kötülüğünü siler ve onun dere-cesini artırır. Kapısını çaldığı vakit, göklerin kapıları yüzüne açılır ve birbirleriyle görüşüp, tokalaşıp, kucaklaştıklarında, Allah-u Teâla yüzünü meleklerine çevirerek onunla iftihar eder; “Benim bu iki kuluma bakınız, benim için birbir¬lerini sevip görüşüyorlar. Bundan böyle azaptan onları korumam üzerimde bir hak oldu.” Döndüğünde ise, melekler onu uğurlarlar ve sonraki geceye kadar dünyadan göçerse, hesaptan muaf tutulur…”
Görüşmelerin, dünyevi ve uhrevi bunca fazilet ve sevapları olmasına rağmen; değişik bahanelerle, inat et¬melerle, çocuksu ve hakir düşüncelerle birbirinden küserek gidiş-gelişleri terk eden ve bu bereketin ka¬pılarını kendi yüzlerine kapatanlar, ne kadar da fakir ve mahrumdurlar!..
Kalplerin sıcaklığı; samimi görüşmeler, ihlaslı diyaloglar, sadakat ve sevgiyle perçinleşmiş alakalar sayesinde mümkündür.
Biz toplumsal ve ailevi ocakları, diyalog, sevgi ve görüşmelerle daha sıcak hale getirelim.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

MİSAFİRLİK VE ZİYAFET ÂDABI

Mert ve özgür insanların en önemli özelliklerinden biri, kerem ve cömertliktir. İşte bu bağlılıklardan özgürlük, cömertlik ve bağış huyu, başkalarını muhabbet ve iyiliklerin esiri haline getirmektedir.
Ziyafet, açık bir ele sahip olmak, açık sofra, sürekli bağış, misafir ağırlamak ve misafirperverlik, cömertlik ile yiğitlik ruhunun alamet ve cilvelerindendirler. Sosyal ilişkiler, görme-görüşme ve gidiş-gelişler, bazen misafirlik şeklindedir. Bunun için, ziyafetin âdabı ve misafirliğin dinî kaidelerini tanıma, muaşeret ahlâkının sınırları içerisine girer. Bu konu iki yönlü ve iki taraflıdır. Bir yönü, misafir ağırlama, diğer yönü de gelen misafirdir. Bunların her biri için açıklanması gereken bazı âdap, ahlâk ve sı¬nırlar vardır.
Misafir Evin Bereketi
Kimileri misafirden kaçarlar, kimileri de misafiri severler. Bunların her biri kişilerin iç hasletlerinin göstergesidir. Bir gün Hz. Ali (a.s)’ı üzgün görünce; “Ya Ali, üzüntünün sebebi nedir?” diye sordular.
İmam (a.s) şöyle buyurdu:
“Bir haftadır bana misafir gelmemiş...”
Bu nere ve misafirin gelişini musibetin inişi sayarak yüreğine bela dağı düşen ve onu taziye sayanlar nere!..
Evin bereketi, misafirin gidiş-gelişindedir. Misafir ilahî bir nimet ve misafire ikram büyük bir başarıdır ki herkese nasip olmaz. Misafir, Allah’ın dostu ve sevgilisidir. İran’ın darbımesellerinde, “Misafir rızkını beraberinde getirir” diye bir söz var.
Elbette darbımesel, islamî hadislerden alınmış din kökenli bir sözdür. Hz. Peygamber (s.a.a)’den rivayet edilmiştir ki: “Misafir, kendi rızkıyla gelmektedir.”
Elbette bunun dışında, ev sahibi ve misafir besleyenin günahlarını da temizler ve bu ilginç bir berekettir. Yine bu konuda, İmam Sadık (a.s)’dan bir hadis dinleyelim ki yaranlarından olan Hüseyin b. Nuaym’e şöyle buyurdular:
- Müslüman kardeşlerini seviyor musun?
- Evet
- Eli darda olanlara menfaatin dokunuyor mu?
- Evet
- Allah’ın sevdiklerini sevmen ne güzeldir! Allah’a ant olsun ki, senin menfaatin, onları sevmedikçe onlardan hiçbirine ulaşmaz. Sahi onları evine davet ediyor musun?
- Evet! Birkaç arkadaş yanımda olmazsa ben asla yemek yemem.
Hazret buyurdu:
- Bil ki, onların senin üzerindeki iyilikleri, senin onların üzerindeki iyiliklerden daha çoktur. (Ravi bu sözleri duyunca çok hayret etti ve sordu
- Sana feda olayım! Ben onlara yemek veriyorum, kendi bineğimi emirleri altına veriyorum. Bu durumda bile onlar benden üstün müdürler?
- Evet! Zira onlar senin evine geldikleri zaman, senin ve ailenin affedilişlerini de beraberlerinde getiriyorlar. Ayrıl-dıkları zaman da, senin ve ailenin günahlarını beraberlerinde götürüyorlar.”
Geniş bir eve, birçok imkana ve cömert bir ele sahip olan biri, bu ilahî nimetlerin şükrü için, bazen infak ve sadaka, bazen de yemek ve misafiri ağırlama, hediye, yetimleri himaye ve mahrumlara yardımda bulunma yoluyla eda etmelidir. Aksi takdirde, şöhret, servet ve mal, ona vebâl olacaktır.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Dinî Bir Sünnet Olan Velîme

Velîme ve ziyafetin ne zaman verileceği, kimlere ve ne şekilde verileceği hakkında, dinî emirlerde gelen birçok âdap ve nüktelerden bazılarına işaret etmeye çalışacağız.
Velîme Verilecek Yerler
Resulullah (s.a.a)’in Emir’ul-Mümin Ali (a.s)’a yaptığı tavsiyelerden biri de şuydu:
“Ya Ali! Bu beş yer dışında velîme ve yemek verme yok-tur: Evlilikte, bebek doğumunda, çocuk sünnet edildiğinde, ev yapma ve almada ve hacc yolculuğundan dönüşte.”
Bu münasebetlerde, insanın bir sofra açması, bir kurban kesmesi ve müminleri misafirliğe davet etmesi uygundur.
Başka bir hadiste Allah Resulü’nün şöyle buyurduğu nakledilmiştir:
“Her kim bir mescit yaparsa, semiz bir koyun kessin ve onun etinden yoksul ve mahrumlara yedirsin ve Allah’tan; cin, insan ve şeytanların şerrinden kendisini uzaklaştırması için Allah’a dua etsin.”
Zikredilen münasebetlerin her birinde verilen ziyafet, kalpleri birbirine daha çok bağlayan, toplum arasında sevgi ve samimiyetin daha çok artmasına sebep olan, akraba ve dostların birbirlerini görüp daha iyi tanımalarını sağlayan, ruhları daha çok mutlu ve yaşamları daha neşeli kılan islamî bir sünnettir
Din evliyaları ve masum önderlerin hayatında, bu ziyafet çeşitleri ile ilgili birçok örnek göze çarpmaktadır. Bu cümleden şu numuneye dikkat edelim.
Yedinci İmam, Hz. İmam Kazım (a.s), bir çocuğunun doğumu münasebetiyle yemek verdi. Üç gün boyunca mescit ve sokaklarda, falude (bir çeşit yaz yiyeceği) verildi. Hatta bazıları, bu işinden dolayı O’nu ayıpladılar. İmam Kazım (a.s) bunu duyunca, bu ayıplamaların cevabında, enbiya ve Pey¬gamber-i Ekrem (s.a.a)’in sünnet ve ahlâkına uyarak böyle hareket ettiğini ifade ettiler.

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

İsraf ve Riyadan Kaçınma

Her hayırlı ve değerli amel, bazen bazı âfetlere duçar olmaktadır. Misafiri güzel ağırlamanın beğenilmesine rağmen, eğer dengeye riayet edilmezse; kıskançlıktan dolayı rekabet etme, gösteriş ve övünme gayesiyle israfa varan aşırı harcamalar yapılırsa, hiç de beğenilen bir davranış türü sayılmaz ve Allah’ın beğendiği bu mukaddes işler kutsallıktan ve Allah katındaki sevgisini kaybeder.
Ziyafetin bütün değeri, Allah için ve Allah yolunda; aç karınları doyurmak, mümin kardeşleri sevindirmek, akrabaların ilişkilerini pekiştirmek ya da akrabaları ziyaret etmek maksadıyla verilme¬sindedir.
Allah’ın nimetlerinden yararlanmanın herhangi bir sakıncası yoktur. Ama onların değerinin sınır ve ölçülerinin koru¬nması, itidalden dışarı çıkmaması, makul, meşru ve örflere uygun bir çerçevede olması gerekir.
Bir gün Hz. Ali (a.s), kendisi için büyük ve süslü bir ev yapmış olan Ala b. Ziyad’a buyurdu:
“Bu büyük evle, bu dünyada ne yapmak istiyorsun? Sen, böyle geniş bir eve, dünyadan daha ziyade ahirette muhtaçsın. Bu geniş dünyevî evle ahirete ulaşmak istersen; bu evde misafir ağırlar, sıla-yı rahim yapar, akrabalarına bakar ve bu evden boy¬nunda hakkı olanların haklarını eda ederek ahirete ulaşırsın!”
Bazen ziyafetler gösteriş içindir. Bazen yemek çeşitleri, ziyafet yeri, sofra kurma şekli riya ve gösteriş amaçlıdır. Bazen özel misafir ve davetliler yemek verilmeye layık olmayan kimselerdir. Ya da riyakar amaçla, menfaat sağlama ve işle¬rini yola koyma sebebiyle davet ediliyorlar.
Bütün bunlar, ilahî nimetlerin boşuna akıtılması ve heder edilmesidir. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur:
“Her kim, bir yemeği, riya ve gösteriş amacıyla verirse, kıyamet günün Allah-u Teala, cehennem yemeklerinden o miktarda olan bir yemeği ona yedirir.”
İmam Bakır (a.s) buyurmuştur:
“Ziyafet bir veya iki güne kadar olursa cömertlik ve büyüklüktür. Ondan fazlası riya ve gösteriştir.”
Elbette bunlar, revaçta olan ve gelenek haline gelmiş bulunan yemek vermeler ve ziyafetler için hatırlatılmıştır. Ama misafir severliğin, mahrumlara yemek verme ve ikramda bulunmanın aslı, ne kadar çok ve devamlı olursa, o kadar iyi ve güzeldir.
Resulullah (s.a.a)’in büyük dedesi Haşim, sürekli serili bir sofraya sahipti; onun, halkın geneli için hazırda bulundurduğu yemeği ve evi, Kureyşlilerin arasında onu efendilik ve yüce bir konuma ulaştırmıştı.
Arapların meşhur cömerdi olan Hatem-i Tayi’nin evi; halkın sığınağı, yoksulların ümit yeri, değişik yolcuların ve misafirlerin konağı durumundaydı
İmam Hasan-ı Mücteba (a.s)’ın evinde, genelde, değişik sınıflardan olan insanların, özellikle yabancı olanların, evsiz olanların, yoksulların, yolcuların, yetimlerin ve mahrumların, sürekli oradan nasiplendikleri bir misafirhane vardı.
Yüce himmetli kerim insanlar için yemek yedirmenin lezzeti, yemek yeme lezzetinden daha büyüktür ve onların aldıkları ruhî lezzet, bu yoldandır.
Mevla İmam Ali (a.s)’ın şu sözü ne kadar da güzeldir. O şöyle buyurmuştur:
“Bedenin gıdası, yemektir; ruhun gıdası ise ziyafet vermektir.”
Biri şöyle derdi: Benim en büyük ruhî lezzetim; bir grup muhtaç ve yoksul insanı eve davet ettiğimde, onlar sofrada oturup yemek yerlerken uzaktan bu sahneye bakarak aldığım lezzettir.
Kabusnamede şöyle tavsiye edilmektedir:
“Misafir sana geldiği vakit, yemeklerin iyi veya kötülüğü dolayısıyla özür isteme ki bu, tüccarların tabiatıdır. Sürekli “falan şey güzeldir, onu ye” veya “niye yemiyorsun?” ya da “sana layık bir yemek hazırlayamadım” deme. Zira böyle sözler, bir defalık için ziyafet veren kimselerin sözleridir.”

[adem_toprak]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Çok yararlı bir paylaşım...
Allah razı olsun ruhullah .
+

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

[quote author=adem_toprak link=topic=5155.msg30968#msg30968 date=1243445247]
Çok yararlı bir paylaşım...
Allah razı olsun ruhullah .
+
[/quote]

Allah c sizdende razı olsun

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Ziyafet Âdabı
Ziyafet ve yemek vermenin iki tarafı vardır:
Biri misafir, diğeri ise ev sahibidir. Biri başkasının sofasının başında oturan ve yemek yiyen, diğeri ise sof¬rayı açan ve yemek verendir. Birinin lezzeti ye¬mek yemede, diğerinin lezzeti ise yemek vermededir.
İslam’da tavsiye edilen ziyafeti, yemek verme ve ziyafet münasebetle-rini açıkladık ve ev sahipleri için birkaç söz söyledik. Bundan sonraki sözlerimiz ise misafirler içindir ve misa¬firliğe gitmenin âdabı ile ilgilidir.

Misafir Yahut Baş Belası

Dinî kültürümüzde misafir, Allah’ın dostudur ve bereketin mayasıdır. Allah’tan gelen bir hediye, rız¬kın artış sebebi, ev sahibinin günahlarının affedilme nedeni ve ilahî mağfiretin iniş vesilesidir.
Bütün bunlar yerinde ve doğru şeylerdir. Çünkü, İslam mektebinin talimatları ve masumların buyruk¬ları¬dır. Ama burada kıldan ince binlerce nükte vardır. Misafirliğe gidişimiz bir zahmet se¬bebi, ev sahibinin sıkıntı vesilesi ve baş belası olursa, o zaman nasıl? Yine de misafir rahmet midir?
Elbette herkes aynı değil ve ruhlar farklıdır. Bazıları misafir kabul etmeye hazır değiller, bazıları mali açıdan misafir çağırmaya ve ziyafet masraflarını karşılamaya müsait değiller. Bazıları; yer, ev ve içinde bulun-dukları imkanlar açısından, misafiri iyi bir şekilde ağırlama hususunda karşılama noktasında darlık ve sıkıntıdadırlar. Bazıları sahip oldukları yoğun işler dolayısıyla misafir ağırlamaya vakit bulamamaktalar. İşte burada misafir, karşı tarafın durumunu göz önünde bulundurması gerekir. Aşırı beklentide olmamalı, habersiz ve davetsiz gitmemeli, geç vakitlerde ve rasgele ev sahibinin üstüne çullanmamalı, ona yük olmamalı ve onu zahmete sokmamalıdır. (Elbette zaruret halleri hariç.)
Kur’ân’ın müminlere Peygamber’in evinde misafir olma âdabı ile ilgili tavsiyesi şöyledir:
“Ey inananlar! Peygamber’in evlerine, yemeğe çağrıl-maksızın vakitli vakitsiz girmeyin; fakat davet edilirseniz girin ve yemeği yiyince dağılın. Sohbet etmek için de gidip oturmayın. Bu haliniz Peygamber’i üzüyor, o da size bir şey söylemeye çekiniyor. Allah gerçeği söylemekten çekinmez.”
Eğer misafirlikte, islamî sünnet ve âdaplara riayet edilirse, misafirler, zahmet sebebi ve yük sayılmayacak, belki bereketin mayası ve mutluluğun vesilesi olacaklar. Bu yüzden burada, kötü sonuçları olan ve yaşamda tatsız şeylere yol açan yük olma meselesiyle karşılaşıyoruz.

Yük Olma Yahut Hazır Olanla Yetinme

Farsların ata sözlerinde şöyle bir söz vardır:
“Yetişen, hazır olanı yer.”
Ya da:
“Misafir her kimse, evde her ne varsa.”
Kimileri, onurlarını korumak ya da haysiyetlerini muhafaza etmek için bazı zor ve meşakkatli yükümlülüklerin altına girer ve neye mal olursa olsun, misafir kabul etmekten geri kalmazlar. Zira kendileri, saygınlıklarının kaybolmasını istemezler. El¬bette kimi misafirlerin yersiz beklentileri de bu konuyla yakından ilintilidir.
Ev sahibine yük olan ve ona zahmet veren böyle bir misafir, sadece rahmet olmamakla kalmıyor, beraberinde uğursuzluk da getiriyorlar. Eğer halkın ve akrabaların arasında yerleşmiş bir sevgi, sadakat ve samimiyet varsa; geç vakitte yahut vakitsiz olarak yoldan gelen bir misafir, var olanla kanaat etmelidir. Böyle bir durumda ne misafirin fazla beklentisi olmalıdır, ne de ev sahibi kendini zorlamalıdır. Bu durumda dostluklar, gidiş-gelişler süreklilik kazanırlar.
Ama masraflı, harcamalara yol açan ve yükümlü¬lükler getiren gidiş-geliş ve misafirliklerin azalmasına, ilişkilerin kesilmesine, gevşemesine veya soğumasına sebep olur.
Emir’ül-Müminin Ali’den bir ders öğrenelim.
“Bir adam Hz. Ali (a.s)’ı evine davet ettiğinde Hz. şöyle buyurdu: “Üç şartla gelirim.” O adam sordu: “O şartlar nedir?” İmam cevap verdi:
“Birincisi, evin dışından benim için bir şey getirip hazırlamaman; ikincisi, evde hazır olan ne varsa benden saklamaman (evde neyin varsa getirmen); üçüncüsü, ailene sıkıntı ve zahmet vermemendir.”Adam: “Tamam kabul ediyorum” dedi.
Hazret davetini kabul etti ve evine misafir oldu.”
Bu hadis, bize büyük dersler ve zarif nükteler açıklamaktadır. Bazıları, kendi ailelerine büyük zahmetler veriyorlar. Mükemmel bir sofra ve göze hoş gelen bir ziyafetin hazırlanması için her şeyi ona yüklüyorlar. Zahmeti ev hanımı çeker fakat pozu beyefendi verir! Evin erkeğinin bu tutumu, aileye bir çeşit haksızlıktır ve doğru bir davranış değildir.
Misafirliğe giderken, kendisi için şöyle veya böyle yapılsın diye misafirin herhangi bir beklentisi olmamalı ve hazır olan şeylerle her ne varsa kanaat etmeli ve ev sahibi de kendisini masrafa sokmamalı ve ailesine eziyet etmemelidir.
Allah Resulü şöyle buyurmuştur:
“Misafir iki geceye kadar ağırlanır ve ikram görür. Üçüncü gece artık ev halkından sayılır ve her ne olursa ondan yer.” Yine İslam Peygamberi’nden şöyle rivayet edilmiştir:
“Harcayacak ve infakta bulunacak şeyleri olmayan kim-selerin evine gelişi güzel gitmeyin ve misafir kalmayın.”
Bu, ev sahibinin, misafirin yanında izzet ve onurunun korunması ve başı aşağı olmaması içindir. Farsların darbımesellerindendir ki:
“Vakitsiz (ya da davetsiz) gelen misafirin masrafı kendi üzerinedir.”

[ruhullah]

Ynt: Ahlak İlkeleri

Selman ve Müslümanlık

İslam ahlâkını; kanaat ehli, yük olmaktan kaçınan ve sade bir hayata sahip olan Hz. Selman’dan öğrenmek gerekir. Bundan dolayı Selman-ı Farisi, fazilet ve değerlerde Ehl-i Beyt’ten sayılmıştır. (Selman Biz Ehl-i Beyt’tendir). Doğrusu, Selman’dan bir hatıranın nakledilmesi bu konuya münasiptir:
İslam’ın ilk dönemindeki müslümanlardan biri olan Ebu Vail şöyle anlatır:
“Ben bir dostumla beraber Selman-ı Farisi’nin evine gittik ve bir müddet oturduk. Yemek vakti gelince Selman şöyle dedi:
“Eğer Allah Resulü (s.a.a), insanın kendisini zorlama-sından ve zahmete düşürmesinden nehyetmeseydi, sizin için daha iyi bir yemek hazırlardım.”
Sonra kalkıp bir miktar normal ekmek ve tuz getirerek önümüze koydu. Arkadaşım dedi:
“Keşke bu tuzun yanında biraz da yeşillik olsaydı.”
Selman gitti ve kendi su kabını rehin vererek yeşillik ge-tirdi ve sofraya bıraktı. Yemek yediğimizde dos¬tum:
“Allah’a şükür ki, O’nun rızkına kaniiyiz!” dedi. Selman:
“Eğer Allah’ın rızkına kani olmasaydın şimdi su kabım rehin olmazdı” diye cevap verdi.”
Selman tekellüf ehli değildi. Ancak misafir, bir iste¬ğini dile getirdiği vakit, onun hatırı için kendi özel ev eşyasını bile rehin bırakma uğruna söz konusu isteğini yerine getirmeye mecbur kaldı..
Çoğu vakitler, sadece misafirlikte değil, belki bir topluma gidiş-gelişlerde ve sosyal alakalarda, insanların birbirlerinden yersiz beklentiler içerisinde olmaları ve başkalarının omzuna ağır yükler yüklemeleri beğenilen islamî bir tutum değildir. İyi misafir; bir eve giderken -özellikle ev sahibine haber vermeden gitmişse- yüreğine hiçbir kırgınlığın gelme-mesi için kapının dışında ayakkabılarını çıkardığı gibi, ümit ve beklentilerini de kendinden uzaklaştırmalıdır. Ev sahibinin omzunda ağırlık etmeyecek bir misafirlik, zahmetsiz ve eziyet¬sizdir. Bununla beraber eğer Allah Teala yardım eder de, misafirle beraber onun rızkını da gönderirse ne ala!
Hadiste şöyle geçmektedir:
“Misafire ziyafet vermek için, gücünüzü aşan bir zahmet ve meşakkate girmeyiniz.”
Meselenin zarif olmasına rağmen bazen sınırların çiğnendiğini görüyorsunuz. Hem misafire ikramda bulunmaya davet edilmiş, hem de masraftan kaçınmaya; hem misafir Allah’ın vergisi sayılarak rızkın mayası ve evin bereketi olarak görülmüş, hem de ev sahibine eziyet ve zorluk oluşturmaktan nehyedilmiştir. Sorumlulukları doğru tanımak, hem misafir hem de ev sahibi için dikkat ve zarafet gerektirmektedir.